بحران هرمز وارد هفته چهارم شد؛ تلاش جهانی برای یافتن راه‌حل

به گزارش اقتصادآنلاین، تداوم انسداد تنگه هرمز در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهان تبدیل شده و فشار سنگینی بر دولت آمریکا و واردکنندگان بزرگ انرژی وارد کرده است. این آبراه حیاتی که حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کند، اکنون وارد چهارمین هفته اختلال شده و عملاً جریان عرضه نفت و گاز را مختل کرده است.

در این میان، دونالد ترامپ با صدور اولتیماتوم ۴۸ ساعته به ایران برای بازگشایی مسیر، تهدید به حمله به زیرساخت‌های انرژی این کشور کرده؛ اقدامی که نشان‌دهنده افزایش سطح تنش و بن‌بست در مدیریت بحران است. همزمان، ایران نیز با هشدار درباره هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی آمریکا و متحدانش، بر پیچیدگی اوضاع افزوده است.

پیامد‌های این بحران فراتر از تقابل نظامی رفته و بازار جهانی انرژی را به‌شدت متأثر کرده است؛ به‌طوری‌که قیمت نفت برنت با جهشی قابل توجه روبه‌رو شده و نگرانی‌ها درباره تداوم عرضه افزایش یافته است. در چنین شرایطی، کشور‌های آسیایی واردکننده انرژی، از جمله هند، ژاپن و کره جنوبی، ناچار به اتخاذ رویکردی محتاطانه و چندجانبه شده‌اند.

این کشور‌ها ضمن تلاش برای تأمین نیاز‌های فوری خود، در حال بررسی گزینه‌هایی مانند مذاکره با تهران یا یافتن منابع جایگزین هستند، در حالی که همزمان می‌کوشند از تشدید تنش با واشینگتن نیز پرهیز کنند.

خبرگزاری بلومبرگ نیز در گزارشی از فشار فزاینده‌ بر دولت آمریکا و واردکنندگان عمده نفت، گاز و سوخت از خلیج فارس خبر داده است. نیرو‌های مسلح ایران نیز در بیانیه‌ای که پس از تهدید اخیر ترامپ منتشر شد، هشدار دادند که «تمام زیرساخت‌های انرژی، فناوری اطلاعات و تأسیسات نمک‌زدایی متعلق به آمریکا و رژیم اسرائیل در منطقه» را هدف قرار خواهند داد.

بر اساس گزارش این خبرگزاری، تنگه هرمز، گذرگاهی باریک که خلیج فارس را به آب‌های آزاد جهان متصل می‌کند، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در اواخر ماه گذشته تقریباً مسدود شده است. در شرایط عادی، این مسیر حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان را مدیریت می‌کند، اما در هفته‌های اخیر تنها تعداد اندکی از کشتی‌ها عمدتاً چینی، مرتبط با ایران یا تحت حفاظت ایران موفق به عبور شده‌اند.

ناتوانی در بازگشایی مسیر و جهش قیمت نفت

این آبراه از آغاز جنگ به یکی از نقاط کانونی تبدیل شده، اما مزیت‌های جغرافیایی و راهبردی ایران باعث شده آمریکا نتواند تردد را از سر بگیرد؛ حتی با وجود معرفی سازوکار بیمه‌ای، بررسی اسکورت دریایی و تلاش برای جلب مشارکت کشور‌های همکار محتاط جهت بازگشایی مسیر. در همین حال، نفت برنت به‌عنوان شاخص جهانی، از آغاز جنگ تاکنون نزدیک به ۵۵ درصد افزایش یافته است.

برای کشور‌های آسیایی واردکننده نفت که در میانه این تنش گرفتار شده‌اند، بسته شدن تنگه به معنای محدود شدن عرضه نفت، گاز و سوخت و افزایش قیمت‌هاست؛ وضعیتی که آنها را ناگزیر به بررسی گزینه‌های جایگزین کرده، از جمله یافتن تأمین‌کنندگان دیگر یا تلاش برای مذاکره با تهران. هند که با کمبود شدید گاز مایع روبه‌روست، دست‌کم دو محموله سوخت پخت‌وپز تأمین کرده و برای دریافت محموله‌های بیشتر در حال مذاکره است.

تلاش‌های دیپلماتیک و ملاحظات سیاسی آسیا

در تماس تلفنی آخر هفته میان رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، و نخست‌وزیر هند، نارندرا مودی، طرف هندی بر اهمیت «باز و امن» نگه داشتن مسیر‌های کشتیرانی تأکید کرد؛ موضوعی که در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نیز بازتاب یافت.

طبق گزارش برخی منابع ایرانی نیز، یک نفتکش حامل نفت خام به مقصد پاکستان حدود یک هفته پیش از این مسیر عبور کرده و ترکیه نیز مجوز عبور دریافت کرده است.

سایر خریداران آسیایی که روابط نزدیکی با آمریکا دارند، تلاش می‌کنند میان نیاز فوری به نفت و قیمت‌های پایین‌تر از یک سو، و ضرورت پرهیز از تنش با دولت غیرقابل پیش‌بینی ترامپ از سوی دیگر، تعادل برقرار کنند؛ به‌ویژه آنکه بیشتر آنها درخواست واشینگتن برای اعزام ناو‌های جنگی جهت تأمین امنیت تنگه را نپذیرفته‌اند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در مصاحبه‌ای اعلام کرد کشورش آماده است به کشتی‌های مرتبط با ژاپن اجازه عبور از این آبراه را بدهد. همتای ژاپنی او، اما به‌سرعت تأکید کرد که توکیو در حال بررسی مذاکرات یک‌جانبه نیست.

احتیاط ژاپن و کره جنوبی در بحران انرژی

توشیمیتسو موتگی، وزیر امور خارجه ژاپن، اعلام کرد این کشور به‌جای آن بر ایجاد «شرایطی که همه بتوانند عبور کنند» تمرکز خواهد کرد و بر اهمیت حفظ آزادی گسترده ناوبری تأکید کرد. او روز یکشنبه گفت حدود ۴۵ کشتی مرتبط با ژاپن همچنان تحت تأثیر این وضعیت قرار دارند.

کره جنوبی، دیگر واردکننده بزرگ نفت خام و صادرکننده سوخت در آسیا و فراتر از آن، رویکردی مشابه و محتاطانه اتخاذ کرده و اعلام کرده است که تحولات را به‌دقت زیر نظر دارد و با کشور‌های مرتبط، از جمله ایران، در ارتباط است. هرچند برخی ناظران سیاسی معتقدند تلاش برای کاهش قیمت انرژی ممکن است واشینگتن را به مدارا سوق دهد، یک مقام دولتی در سئول تأکید کرد که همه طرف‌ها با احتیاط حرکت می‌کنند.

الن کیم، مدیر برنامه‌های آکادمیک در مؤسسه اقتصادی کره در آمریکا، گفت: کره جنوبی با وضعیت دشواری مواجه است. اگر این کشور برای تضمین عبور امن کشتی‌هایش با ایران به توافق برسد، بدون آنکه به درخواست آمریکا برای اعزام نیرو جهت تأمین امنیت تنگه هرمز پاسخ دهد، احتمالاً مشکلات جدی برای اتحاد آمریکا و کره جنوبی ایجاد خواهد شد.

او افزود: بنابراین حتی اگر کره جنوبی برای رفع نیاز‌های فوری انرژی خود با ایران در حال مذاکره باشد، دولت این کشور همچنان محتاط خواهد ماند و احتمالاً رویکرد خود را با دیگر کشور‌هایی که با همین مشکل مواجه‌اند، مانند ژاپن، هماهنگ خواهد کرد.