مروری بر زندگی علی لاریجانی؛ از سپاه تا صداوسیما، مجلس و شورای عالی امنیت ملی
علی لاریجانی، در چهار دهه فعالیت خود در جمهوری اسلامی ایران، از سپاه تا صداوسیما و مجلس و دولت حضور داشت. او از جمله چهرههای اثرگذار در ساختار سیاسی محسوب میشد، هرچند که دو بار صلاحیتش از سوی شورای نگهبان برای انتخابات ریاستجمهوری رد شد.
به گزارش اقتصادآنلاین، دوازده سال ریاست مجلس و ۱۱ سال ریاست صداوسیما و دبیری شورای عالی امنیت ملی و طیف زیادی از مسئولیتهای اجرایی از او چهرهای اثرگذار در نظام جمهوری اسلامی ایران ساخته بود؛ دکتر علی لاریجانی که در هجدهم اسفند در حمله اسرائیل به شهادت رسید.
لاریجانی پس از انقلاب ۵۷، جزء چهرههای جوان بود که توانست به سرعت پلههای ترقی را در ساختار سیاسی طی کند.
از کامپیوتر تا فلسفه
لاریجانی به هنگام شهادت، ۶۸ سال سن داشت. او سال ۱۳۳۶ در نجف متولد شده بود و پدرش میرزا هاشمی آملی از علما مراجع تقلید بود. لاریجانی، اما درس حوزوی نخواند و سراغ ریاضیات و سپس کامپیوتر رفت و قبل از انقلاب در رشته علوم کامپیوتر از دانشگاه صنعتی شریف فارغالتحصیل شد. اما سپس با توصیه شهید مرتضی مطهری، پدر همسرش به فلسفه تغییر رشته داد و تا مقطع دکتری در دانشگاه تهران فلسلفه خواند. او از اعضای هیات علمی گروه فلسفه دانشگاه تهران بود و درس فلسلفه میداد.
آغاز با سپاه و ادامه در صداوسیما
لاریجانی پس از انقلاب با توصیه شهیدمطهری به صداوسیما رفت. اما در سال ۶۱ به عضویت سپاه نیز درآمد و معاونت سپاه و جانشینی ستاد کل سپاه را برعهده گرفت و تا سال ۱۳۷۱ در این سمت باقی ماند.
پس از آن، از سپاه به وزارت فرهنگ و ارشاد در دولت هاشمی رفنسجانی رفت و مسئولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را ۲۰ مرداد سال ۱۳۷۱ تا ۲۶ بهمن سال ۱۳۷۲ برعهده داشت. او در این سال اولین حکم خود را برای ریاست سازمان صداوسیما از آیتالله خامنهای رهبر پیشین انقلاب اسلامی گرفت و به عنوان رئیس سازمان صدا و سیما منصوب شد. لاریجانی یازده سال رییس صداوسیما ماند و در این مدت تغییرات گسترده ساختاری و محتوایی در این سازمان پدید آورد که بعدها، باعث تحسینها و البته از سوی برخی گروهها، انتقاداتی شد.
ورود به سیاست
یک سال پس از صداوسیما، لاریجانی پا به عرصه سیاست گذاشت و با حکم محمود احمدینژاد دبیر شورای عالی امنیت ملی شد. او بین سالهای ۸۴ تا ۸۶ مسئولیت هدایت پرونده هستهای ایران را برعهده داشت، اما سال ۸۶ به دلیل بالاگرفتن اختلاف با احمدینژاد از این سمت استعفا داد.
سال ۸۷ لاریجانی بخت خود را در انتخابات آزمود و از قم نماینده مجلس شد. او در مجلس هشتم توانست در رقابت با غلامعلی حداد عادل، از چهرههای شاخص اصولگرایان، رییس مجلس شود. او در دورههای نهم و دهم به مدت دوازده سال پیاپی روی کرسی ریاست مجلس نشست و در این مدت نفوذ و اثرگذاری بسیاری در بهارستان داشت.
عمدتا طیف نمایندگان مستقل از اصولگرایان و اصلاحطلبان در مجلس به لاریجانی نزدیک بودند. لاریجانی به تبع جایگاه خود، در شوراهای مختلف از جمله شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا حضور داشت و در تصمیمگیریهای کلان نقشافرین بود. با پایان مجلس دهم در سال ۹۹، لاریجانی به عنوان مشاور رهبر پیشین انقلاب اسلامی و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد.
رد صلاحیت در دو انتخابات
دوره دوم لاریجانی در سیاست، اما فرازونشیبهایی داشت. او سال ۱۴۰۰ برای شرکت در سیزدهمین انتخابات ریاستجمهوری نامزد شد. اما به شکلی دور از انتظارها، توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شد. اتفاقی که حاشیههایی نیز داشت.
در سخنرانی ۱۴ خرداد ماه ۱۴۰۰ رهبر پیشین انقلاب اسلامی بدون نام بردن از علی لاریجانی به «ظلم و جفایی» اشاره شد که علیه برخی کاندیداها یا اعضای خانوادهشان صورت گرفته و بر «جبران» تاکید شد، اما نتیجه صلاحیت علی لاریجانی تغییر نکرد و شورای نگهبان هم اعلام کرد در بررسی صلاحیتها براساس قانون عمل کرده است.
پس از چندی در شهریور ۱۴۰۰، آیتالله صادق آملی لاریجانی از شورای نگهبان استعفا داد. اتفاقی که بسیاری آن را به رویکرد این شورا در بررسی صلاحیتها نسبت دادند.
آخرین بازگشت؛ شورای عالی امنیت ملی
لاریجانی سه سال بعد، پس از حادثه بالگرد سیدابراهیم رئیسی نیز بار دیگر نامزد انتخابات ریاستجمهوری شد. اما این بار هم گفته شد که با رای بسیاری نزدیکی صلاحیتش رد شده است. اتفاقی که نشان میداد با وجود نفوذ لاریجانی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، گروههایی از قدرت مخالف رسیدن او به جایگاه ریاستجمهوری بودند.
پس از پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاستجمهوری نیز برخی شایعات درباره احتمال معاون اولی او رنگوبوی جدیتری گرفته بود. اما در نهایت لاریجانی در دولت پزشکیان بار دیگر به دبیری شورای عالی امنیت ملی رسید.
علی لاریجانی به ویژه در سالهای اخیر، تلاش داشت تا سیاستمداری مستقل باشد و هرچند از طیف اصولگرایان برخواسته بود، در این جناح سیاسی باقی نماند. اما از سوی دیگر در میان طیف اصلاحطلبان نیز چهرهای اصولگرا شناخته میشد و به همین دلیل در میان گروههای مستقل و عملگراتر در سپهر سیاسی جا میگرفت.
اما در دوران دبیری شورای عالی امنیت ملی نیز نقش مهمی در فرآیند تبادل پیام با کشورهای منطقه و مذاکره با آمریکا داشت. تاجایی که در آخرین سفرهای خود به عمان و قطر، دیدارهایی چند ساعته با سلطان عمان و امیرقطر برگزار کرد. سعید لیلاز فعال سیاسی اخیرا در مصاحبهای گفته بود که لاریجانی در پاییز امسال، حمله به ایران را پیشبینی کرده بود.
او پس از حمله آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند نیز از جمله مقاماتی بود که فعالیت بسیاری در عرصه داخلی و خارجی با انتشار پستهایی در شبکههای اجتماعی و سپس نوشتن نامه به کشورهای عربی داشت.
با این همه، لاریجانی نیز از گزند تهاجم آمریکا و اسرائیل در امان نماند و روز هجدهم جنگ، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی شهادت او و فرزندش، مرتضی مطهری که «دانشمند گمنام» خوانده شده را اعلام کرد.
