بازار سیاه ویپیان؛ اقتصاد زیرزمینی به اینترنت رسید
با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و قطع گسترده اینترنت بینالملل دسترسی میلیونها کاربر ایرانی به شبکه جهانی تقریبا از بین رفت. در چنین شرایطی، بازاری زیرزمینی و پرابهام برای فروش دسترسی به اینترنت شکل گرفته است، بازاری که در آن ویپیانها با قیمتهای چندمیلیونی فروخته میشوند، کلاهبرداریها افزایش یافته و دسترسی واقعی به اینترنت به کالایی کمیاب و گران تبدیل شده است.
اقتصادآنلاین - مسیحا حیدریان؛ با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و محدود شدن شدید اینترنت بینالملل، دسترسی میلیونها کاربر ایرانی به شبکه جهانی تقریبا از بین رفت. در چنین شرایطی، دسترسی به اینترنت آزاد به کالایی کمیاب تبدیل شد و همزمان بازاری زیرزمینی برای فروش ویپیان و دسترسی به اینترنت شکل گرفت؛ بازاری که در آن قیمتها به شکل بیسابقهای افزایش یافته و همزمان موجی از کلاهبرداری نیز به راه افتاده است.
در روزهای اخیر و همزمان با تشدید تنشهای نظامی و محدودیتهای گسترده اینترنت، کاربران ایرانی برای دسترسی به خدمات جهانی با مشکلات جدی مواجه شدهاند. بسیاری از سرویسهای خارجی از دسترس خارج شده و حتی برخی ابزارهای عبور از فیلترینگ نیز کارایی خود را از دست دادهاند. همین وضعیت باعث شد شبکهای غیررسمی از فروشندگان، واسطهها و کانالهای تلگرامی شکل بگیرد که دسترسی به اینترنت را با قیمتهای بسیار بالا عرضه میکنند؛ بازاری که عملا به «بازار سیاه ویپیان» تبدیل شده است.
یک کارشناس شبکه که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادآنلاین توضیح میدهد که در حال حاضر تنها چند مسیر محدود برای دسترسی به اینترنت جهانی وجود دارد و همین موضوع باعث شده دسترسی واقعی به اینترنت به شدت کمیاب شود. به گفته او برخی دیتاسنترهای داخل کشور هنوز به اینترنت بینالملل متصل هستند، هرچند این دسترسی بسیار محدود است و در مواردی به واسطه شرایط خاص شبکه یا حتی رانت ایجاد شده است. در کنار این موضوع، برخی افراد نیز از سیمکارتهایی استفاده میکنند که اصطلاحا سفید شدهاند و محدودیتهای کمتری دارند. گروهی دیگر نیز تلاش میکنند از طریق اتصالهای خاص یا تجهیزات ماهوارهای به اینترنت دسترسی پیدا کنند. با این حال، او تاکید میکند که برای کاربران عادی تقریبا هیچ روش پایدار و قابل اتکایی وجود ندارد و بسیاری از روشهایی که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشوند در عمل کارایی ندارند.
کمیاب شدن آیپیهای متصل به اینترنت
به گفته این کارشناس، عامل اصلی افزایش شدید قیمت ویپیانها کمیاب شدن آیپیهایی است که هنوز به اینترنت جهانی متصل میشوند. در واقع تعداد بسیار محدودی از آیپیها هنوز امکان اتصال پایدار به اینترنت بینالملل را دارند و همین موضوع باعث شده سرورها و زیرساختهایی که از این آیپیها استفاده میکنند به شدت گران شوند. همین افزایش هزینه در نهایت به کاربران منتقل شده و باعث شده قیمت سرویسهای ویپیان به شکل بیسابقهای افزایش پیدا کند.
نمونههایی از اطلاعیههای منتشر شده در کانالهای فروش ویپیان نشان میدهد قیمت سرورهایی که تا همین چند روز پیش حدود ۱۱ میلیون تومان بوده، در مدت کوتاهی به حدود ۸۰ میلیون تومان و حتی ۱۴۰ میلیون تومان رسیده است. فروشندگان میگویند دلیل این افزایش قیمت تنها یک عامل است: آیپیهایی که هنوز به اینترنت جهانی متصل میشوند بسیار محدود شدهاند و همین موضوع هزینه تهیه سرورها را چندین برابر کرده است.
ویپیانهای چندمیلیونی کمر کاربران را شکست
افزایش هزینه زیرساخت به سرعت در قیمت سرویسهایی که به کاربران فروخته میشود نیز دیده میشود. در برخی کانالهای فروش ویپیان قیمت بستههای بسیار محدود به ارقام قابل توجهی رسیده است. برای مثال برخی فروشندگان برای یک گیگابایت ترافیک حدود ۹۰۰ هزار تومان دریافت میکنند و دو گیگابایت حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارد. حتی بستههای پنج گیگابایتی نیز با قیمتهایی بیش از سه میلیون تومان عرضه میشوند. در تازهترین مورد، دو گیگ اینترنت ویتوری (V2RAY) به قیمت پنج میلیون تومان برای فروش گذاشته شده است!
در نمونهای دیگر، یک فروشنده برای بستههای ۵۰ گیگابایتی حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان، برای ۱۰۰ گیگابایت حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، برای ۲۰۰ گیگابایت حدود پنج میلیون تومان و برای ۴۰۰ گیگابایت حدود ۱۰ میلیون تومان قیمت تعیین کرده بود. با این حال در بسیاری از این سرویسها ضریب مصرف اعمال میشود؛ به این معنا که اگر کاربر ۱۰۰ گیگابایت خریداری کند، در عمل تنها حدود ۲۵ گیگابایت امکان مصرف واقعی خواهد داشت.
موج کلاهبرداری در بازار ویپیان
افزایش شدید تقاضا برای دسترسی به اینترنت در کنار نبود نظارت باعث شده بازار ویپیان به بستری برای کلاهبرداری نیز تبدیل شود. به گفته کارشناس شبکه، در شرایط فعلی برخی فروشندگان از وضعیت ایجاد شده سوءاستفاده میکنند و پس از دریافت پول، کاربران را بلاک میکنند یا سرویسهایی ارائه میدهند که عملا کار نمیکند. در برخی موارد نیز کانفیگهایی که قبلا فعال بودهاند دوباره فروخته میشوند، در حالی که دیگر امکان اتصال ندارند. در نمونهای دیگر، کاربری که برای 10 گیگ ویپیان، مبلغ یک میلیون و 500 هزار تومان هزینه کرده بود، بعد از سه روز آیپی خود را از دست داد و دیگر امکان اتصال نداشت. زمانی که این کاربر برای رفع مشکل مراجعه کرد متوجه شد که فروشنده هویت خود را تغییر داده و دوباره مشغول فروش ویپیان به افراد جدید است و علنا امکان پیگیری وجود نداشت.
در واکنش به این وضعیت حتی برخی کاربرانی که به اینترنت متصل هستند، اقدام به راهاندازی رباتهای تلگرامی برای شناسایی فروشندگان کلاهبردار کردهاند تا خریداران بتوانند پیش از پرداخت پول، اعتبار فروشنده را بررسی کنند. این موضوع نشان میدهد که بازار ویپیان تا چه اندازه بیثبات و پرریسک شده است.
افسانه «ویپیان استارلینک»
در این میان یکی از رایجترین ادعاهایی که در بازار ویپیان مطرح میشود فروش سرویسهایی با عنوان «کانفیگ استارلینک» است. بسیاری از فروشندگان ادعا میکنند اتصالهایی که ارائه میدهند از طریق اینترنت ماهوارهای استارلینک کار میکند و به همین دلیل پایدارتر است. اما کارشناسان شبکه میگویند در اغلب موارد چنین ادعایی واقعیت ندارد.
به گفته این کارشناس، تقریبا ۹۹ درصد سرویسهایی که با عنوان کانفیگ استارلینک فروخته میشوند در واقع هیچ ارتباطی با این شبکه ماهوارهای ندارند. او توضیح میدهد که چیزی به نام کانفیگ استارلینک اساسا وجود ندارد و بیشتر سرویسهایی که با این نام عرضه میشوند تنها ویپیانها یا تانلهای معمولی هستند که با هدف جذب مشتری به این شکل تبلیغ میشوند. به گفته او تنها راه تشخیص چنین ادعایی بررسی آیپی نهایی اتصال است و در اغلب موارد مشخص میشود که ارتباطی با شبکه استارلینک وجود ندارد.
نقش دیتاسنترها در شکلگیری بازار سیاه
یکی دیگر از عوامل شکلگیری بازار سیاه ویپیان دسترسی محدود برخی دیتاسنترهای داخلی به اینترنت جهانی است. در حالی که بسیاری از زیرساختهای اینترنتی کشور با محدودیت مواجه شدهاند، برخی دیتاسنترها همچنان به اینترنت بینالملل دسترسی دارند. همین دسترسی محدود باعث شده افرادی که به این زیرساختها متصل هستند بتوانند اینترنت را با قیمتهای چند برابر به دیگران بفروشند.
برخی کارشناسان میگویند اگر محدودیتهای اینترنت ادامه پیدا کند، این روند میتواند به شکلگیری یک اقتصاد زیرزمینی گسترده در حوزه ارتباطات منجر شود؛ اقتصادی که در آن دسترسی به اینترنت آزاد مانند یک کالای کمیاب خرید و فروش میشود. نشانههای این وضعیت از هماکنون قابل مشاهده است؛ از افزایش چندبرابری قیمت ویپیانها گرفته تا رشد کلاهبرداریها و تبدیل دسترسی به اینترنت جهانی به امتیازی محدود که تنها با پرداخت هزینههای بالا امکانپذیر است.
