آتش‌بس جنگ بین ایران و آمریکا چقدر نزدیک است؟

به گزارش اقتصادآنلاین، آسمان منطقه در تسخیر موشک‌هاست. موشک‌هایی که به ایران می‌آیند و موشک‌هایی که از ایران شلیک می‌شوند. همزمان، حتی زمزمه‌های دیپلماسی و کاهش تنش نیز در نطفه خفه می‌شود و راه به جایی نمی‌برد.

در حالی که برخی گزارش‌ها خبر از تلاش‌های دیپلماتیک پشت صحنه می‌دهند، اظهارنظر‌های آشکار مقامات چنین گمانه‌هایی را تقویت نمی‌کند. از یک سو رییس‌جمهور آمریکا به اظهارات متناقض درباره احتمال گفت‌و‌گو و تداوم جنگ ادامه می‌دهد و در سوی دیگر مقامات جمهوری اسلامی ایران اعم از وزیر خارجه، رییس مجلس و دبیر شورای عالی امنیت ملی تاکید کرده‌اند که جنگ تا «تنبیه متجاوز» یعنی آمریکا و اسرائیل ادامه دارد و پایان جنگ را هم ایران رقم می‌زند. این دو کلیدواژه حتی در سخنان فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت نیز نمود پیدا کرده که نشان‌دهنده تصمیمی بالادستی برای تکرار این موضع است.

از گفت‌وگو با پوتین تا تکرار اظهارنظرهای متناقض

گفت‌وگوی تلفنی رییس‌جمهور آمریکا با ولادیمیر پوتین، آشکارترین اقدام دیپلماتیک مرتبط با جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل است. کاخ کرملین اعلام کرده که این گفت‌و‌گو به ایران ارتباط داشته، اما از بیان جزییات آن خودداری کرده است. براساس آنچه دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست جمهوری روسیه گفته پوتین پیشنهاداتی برای «کمک به کاهش تنش‌ها در خاورمیانه» ارائه داده، اما این نشانگر آن نیست که رئیس جمهور روسیه به یک میانجی در حل و فصل این بحران تبدیل شده است.

پیش از این گفت‌و‌گو، وزیر خارجه عمان که میانجی سه دور مذاکره تهران و واشنگتن بود، بار دیگر طرفین را به آتش‌بس و از سرگیری مذاکرت دعوت کرده است.

اما دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا روز دوشنبه در گفت‌و‌گو با سی‌بی‌اس گفت که به نظر او جنگ با ایران تقریبا تمام شده است و تهدید کرد که اگر رژیم ایران در ارتباط با تنگه هرمز «کار بدی انجام دهد» پایان ایران فرا برسد و گفت: «دیگر چنین نامی را نخواهید شنید». او همچنین گفت که به تصرف این تنگه می‌اندیشد. 

درست در نقطه مقابل ادعای ترامپ درباره تنگه هرمز، مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید دارند که تنگه هرمز تا زمان ادامه جنگ عملا بسته خواهد بود.

البته جدال مستقیم مقامات فقط درباره تنگه هرمز نیست. ترامپ در پاسخ به سوالی دوباره نارضایتی خود درباره رهبری سیدمجتبی خامنه‌ای را تکرار کرد و گفت که «هیچ پیامی برای او ندارم، مطلقا هیچ».

با این حال یک روز بعد از این سخنان، ترامپ در مصاحبه با «فاکس‌نیوز» مدعی شد که ممکن است با ایران گفت‌و‌گو» کند. اظهارنظر‌های ضدونقیض ترامپ در تحلیل رفتار سیاسی او کاملا آشناست. ترامپ تلاش می‌کند تا همواره طرف‌های مقابل خود را در ابهام و تعلیق درباره تصمیماتش نگه دارد. چنانچه این بار نیز در پاسخ به این پرسش که آیا فکر می‌کند جنگ ممکن است به‌زودی پایان یابد، گفت: «تمام شدن جنگ فقط در ذهن من است، نه هیچ‌کس دیگر.»

این در حالی است که وزارت جنگ آمریکا درست همزمان با گفت‌وگوی ترامپ در شبکه ایکس مدعی شد: «ما تازه مبارزه را آغاز کرده‌ایم. رحمی در کار نیست.» پستی که بعید بدون هماهنگی منتشر شده باشد.

تاکید بر تنبیه آمریکا و اسرائیل

در ایران، تنها نشانه‌ای از عزم برای آتش‌بس یا مذاکره به چشم نمی‌خورد و در مقابل اظهاراتی که تداوم جنگ را تقویت می‌کند بسیار برجسته‌تر است.

محمدباقر قالیباف رئیس مجلس با انتشار پستی در شبکه ایکس نوشت: «معتقدیم باید توی دهان متجاوز زد تا درسی بگیرد که دیگر هیچ گاه به فکر تجاوز به ایران عزیز نیافتد.» او افزود: «رژیم صهیونیستی حیات ننگین خود را در استمرار چرخه «جنگ-مذاکره-آتش‌بس و سپس دوباره جنگ» می‌بیند تا سلطه خود را تثبیت کند. این چرخه را خواهیم شکست.»

علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز که همچون قالیباف در شبکه‌های اجتماعی بسیار فعال است، پستی از ترامپ را در شبکه ایکس پاسخ داد. او با تهدید ترامپ نوشت: «ملت عاشورایی ایران، از تهدیدات پوشالی شما نمی‌ترسند. بزرگتر از شما هم نتوانستند ملت ایران را حذف کنند. مراقب خود باشید حذف نشوید!»

مشابه این مواضع را البته فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت نیز، البته با ادبیاتی متفاوت تکرار کرده است. او گفته ما جنگ را آغاز نکردیم ولی پایان‌دهنده آن خواهیم بود.

در پشت صحنه چه می‌گذرد؟

با این همه، نمی‌توان مواضع آشکار مقامات را پایان سیاست و دیپلماسی دانست. نورالیدن الدغیر خبرنگار الجزیره در تهران مدعی شده که «از منابع موثق و مطلع به من گفته شد که استیو ویتکاف تلاش می‌کند با عباس عراقچی، ارتباط برقرار کند. اما تاکنون، در حال حاضر تمایلی از سوی ایران برای ارتباط وجود ندارد. در جزئیات آمده که طرف آمریکایی می‌خواهد درباره آتش‌بس نظر ایرانی‌ها را بسنجد.» این خبرنگار ادعا کرده که منبع دیگری تأکید کرد که در حال حاضر در دیدگاه و راهبرد ایران صحبتی از توقف جنگ نیست و این تصمیم فعلی شورای عالی امنیت ملی ایران است.

سیدعباس عراقچی وزیر خارجه در این چارچوب گفته که «موضوع مذاکره با آمریکا دیگر در دستور کار تهران نیست و تمامی کانال‌های دیپلماتیک در این زمینه بسته شده‌اند.» کمال خرازی رییس شورای راهبری روابط خارجی نیز در گفت‌و‌گو با خبرنگار «سی‌ان‌ان» در تهران گفت که «هیچ امکانی برای مذاکره وجود ندارد، مگر اینکه فشار اقتصادی به حدی برسد که دیگر کشور‌ها مداخله و تضمین کنند که تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران خاتمه می‌یابد.»

به نظر می‌رسد موضع فعلی مقامات جمهوری اسلامی ایران اجتناب از آتش‌بسی که سایه جنگ دوباره را حفظ کند. اما نکته اینجاست که مشابه چنین موضوعی را دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا نیز تکرار کرده است؛ بنابراین این دو موضع، بدون انعطاف طرفین بعید است که به نقطه‌ای برای آغاز گفت‌و‌گو و آتش‌بس برسد. اما در نهایت، پایان هر جنگی با آغاز سیاست رقم می‌‌خورد و جنگ ایران و آمریکا نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود.