نگرانی سرمایهگذاران از رکود جهانی و بحران خلیج فارس
درگیریها در خاورمیانه مسیرهای حیاتی حمل و نقل انرژی را مختل کرده و تنگه هرمز عملاً بسته شده است، افزایش بیسابقه قیمت نفت و سوخت و اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی، نگرانیهای اقتصادی و ریسک رکود را بههمراه داشته است.
به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از بلومبرگ، بندرهای خلیج فارس به اهداف نظامی تبدیل شدهاند و تنگه حیاتی هرمز عملاً بسته شده است که باعث افزایش شدید هزینه سوخت و نرخهای حمل و نقل دریایی شده است. کشتیها نمیتوانند به مراکز کانتینری دسترسی پیدا کنند که بیش از روتردام بین چهار قاره حجم عملیات دارند. حمل و نقل هوایی نیز به مدت یک هفته متوقف شد و برای پردازش تأخیرهای انباشته شده به زمان نیاز دارد، زیرا شرکتهای محلی به دنبال از سرگیری پروازها هستند.
درگیری بین ائتلاف آمریکا-اسرائیل و ایران وارد هفته دوم خود شده و زنجیرههای تأمین جهانی را تحت فشار قرار داده و سوالاتی درباره افزایش قیمتها که از زمان پاندمی بیسابقه بوده، مطرح میکند.
فشار بر شرکتها و مصرفکنندگان
برای شرکتهایی که در این منطقه فعالیت دارند، ریسکها شامل کمبود قطعات حیاتی، افزایش هزینهها و کاهش حاشیه سود است. اگر این مشکلات به فروشگاهها منتقل شود، فشار بیشتری بر مصرفکنندگان ایجاد میشود، در حالی که بسیاری از مردم هماکنون با هزینههای روزمره دستوپنجه نرم میکنند.
در بازارهای مالی، سهام، اوراق قرضه و داراییهای امن مانند دلار آمریکا انعکاسدهنده این نگرانیها درباره تورم و تهدیدات برای خانوارها و کسبوکارها هستند. این فشارها برای کشورهایی که هنوز با آثار کسری بودجه دوران کووید، آسیبهای بازار کار و رشد کمتر از حد انتظار مواجهاند، شدیدتر است.
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، روز جمعه در بانکوک به بلومبرگ تلویزیون گفت: «اقتصاد جهانی به طرز شگفتانگیزی در برابر شوکها مقاومت کرده است، اما این مقاومت دوباره مورد آزمون قرار گرفته و بسیاری از کشورها با ذخایر محدود وارد شرایط نامطمئن میشوند.»
شوکهای متوالی
او افزود که بانکداران مرکزی باید توجه بیشتری داشته باشند و مقامات مالی باید در اجرای محرکها «بسیار محتاط» عمل کنند، با توجه به بار بدهی موجود در بسیاری از کشورها. جورجیوا گفت: «هر شوکی که بر شوک قبلی اضافه میشود، جهان آن را در موقعیت دشوارتری تجربه میکند.»
فراتر از زیرساختهای سنتی تجارت کالا، بمبها بر پایههای اقتصاد دیجیتال یعنی مراکز داده فرود میآیند. حملات پهپادی به سه مرکز عملیاتی آمازون در امارات متحده عربی و بحرین آسیب رسانده است.
اکنون بسیاری از اقتصاددانان میگویند اثر کلی بر تولید ناخالص داخلی جهانی احتمالاً محدود و نابرابر خواهد بود، اما این ارزیابی با طولانی شدن درگیری تغییر خواهد کرد. عدم وجود نقشه راه روشن برای سیاست تعرفهای واشنگتن نیز بر عدمقطعیت تجارت جهانی میافزاید.
فشارها در بازار آمریکا
در آمریکا، کریستوفر والِر، عضو فدرال رزرو، گفت که مصرفکنندگان احتمالاً با افزایش قیمت سوخت مواجه خواهند شد. او قبل از انتشار گزارش وزارت کار روز جمعه که نشان داد کارفرمایان در فوریه بهطور غیرمنتظرهای مشاغل را کاهش داده و نرخ بیکاری افزایش یافته است، این اظهارات را مطرح کرد که نشاندهنده شکنندگی بازار کار است.
تحلیل بلومبرگ اقتصاد نشان میدهد که بزرگترین موانع اقتصادی جهانی از بازار انرژی ناشی میشود، زیرا حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکنند. کشورهای آسیایی مانند چین، هند، کره و ژاپن خریداران اصلی نفت خلیج فارس هستند.
اثر نابرابر بر مناطق مختلف
به گفته نیل شیِرینگ، اقتصاددان ارشد Capital Economics، آسیا، منطقه یورو و بریتانیا در معرض فشار بیشتری نسبت به آمریکا هستند. Oxford Economics روز جمعه پیشبینی رشد اقتصادی بریتانیا برای سال ۲۰۲۶ را کاهش داد و اعلام کرد که درگیری با ایران تورم و قبضهای انرژی خانوارها را افزایش خواهد داد.
مقامات بانک مرکزی اروپا نیز هشدار دادهاند که در صورت بروز هرگونه افزایش تورمی هوشیار خواهند بود و مدیران شرکتهایی که با منطقه فعالیت دارند هنوز دچار وحشت نشدهاند.
استفان هارتونگ، مدیرعامل شرکت Robert Bosch GmbH، بزرگترین تولیدکننده قطعات خودرو جهان، گفت: «واضح است که جهان تحت فشار واقعی قرار دارد.»
با این حال، دشواریها ممکن است کوتاهمدت باشد و بسیاری از شرکتها از زمان پاندمی تابآوری خود را افزایش دادهاند. هارتونگ در مصاحبهای گفت: «با ظرفیت کمتر حملونقل، باید همانند دوران کووید عمل کنید.» او امکان کمبود گسترده صنعتی را کمرنگ دانست و افزود: «حدس میزنم در بلندمدت شاهد ثبات باشیم.»
کود و سیمان
دولت دونالد ترامپ تلاش میکند تا فشار بر عرضه انرژی را کاهش دهد که باعث افزایش قیمت بنزین در آمریکا به بالاترین سطح دوران ریاستجمهوری او شده است. روز پنجشنبه، این دولت اجازه داد هند موقتاً خرید نفت روسیه را افزایش دهد، اقدامی که بازتاب نگرانیها درباره اثرات بحران انرژی است.
با این حال، نگرانیهای اقتصادی جهانی فراتر از نفت، گاز طبیعی، سوخت جت و بنزین است.
بلومبرگ اقتصاد تخمین زده است که تقریباً ۷ درصد صادرات جهانی کود، نزدیک به ۶ درصد فلزات گرانبها، ۵.۳ درصد آلومینیوم و محصولات آلومینیومی و ۴.۴ درصد سیمان و سایر مواد معدنی غیرفلزی از بنادر خلیج فارس صادر شدهاند و «در معرض اختلال قرار دارند.»
یان ریندو، مدیرعامل شرکت دانمارکی حملونقل دریایی D/S Norden A/S، یکی از بزرگترین حاملان مواد خام جهان، گفت: «این رویداد فقط مربوط به خاورمیانه نیست، بلکه برای زنجیرههای تأمین و اقتصاد جهانی اهمیت دارد.»
یک کشتی تحت اجاره Norden که به تازگی محموله غلات را در عربستان تخلیه کرده بود، شنبه گذشته آماده ترک خلیج فارس بود که دستور ایرانی به خدمه برای بازگشت صادر شد.
ریندو افزود: «هرچه این درگیری طولانیتر شود، نگرانی درباره پیامدهای آن برای جهان بیشتر میشود. مردم احتیاط میکنند و ممکن است خرید مواد خام را کاهش دهند تا وضعیت روشنتر شود.»
حملونقل دریایی و هوایی
حملونقل از منطقه به زودی با هزینه بیشتری همراه خواهد بود. شرکت آلمانی تولید لاستیک Continental AG روز چهارشنبه خطرات این بحران را برجسته کرد و هشدار داد که درگیری ممکن است با افزایش هزینهها و اختلال در عملیات، فروش و سود شرکت را تحت تاثیر قرار دهد.
کریستین کوتز، مدیرعامل Continental، گفت: «ما در اوایل این وضعیت هستیم.»، اما جنگ تاکنون «نااطمینانی بیشتری» ایجاد کرده است.
در کوتاهمدت، نرخ حملونقل هوایی ممکن است دو تا سه برابر شود، به گفته نیل ون ده ووو، مدیر ارشد حملونقل هوایی Xeneta، یک پلتفرم دیجیتال مستقر در اسلو. با پارک شدن هواپیماهای باربری، تا ۱۸ درصد ظرفیت جهانی این هفته از دست رفته است.
صنعت گردشگری و سفرهای تجاری نیز متضرر شده است. فرودگاه هیترو لندن، شلوغترین فرودگاه اروپا، ۳۰۰ پرواز را از زمان آغاز بحران لغو کرده و اختلالات بیشتری انتظار میرود، به گفته توماس وولدبای، مدیرعامل. او میزان خسارت روزانه را فاش نکرد.
از سرگیری پروازها و ظرفیت محدود
بخش عمدهای از وضعیت به از سرگیری پروازها و بازگشت ظرفیت وابسته است. شرکت هواپیمایی دولتی اتحاد (Etihad) روز جمعه اعلام کرد که برنامه محدود تجاری بین هاب خود در ابوظبی و چند مقصد در اروپا، هند، آمریکا و خاورمیانه از جمله ریاض را از سر خواهد گرفت. شرکت Emirates نیز قصد دارد عملیات خود را پس از تعلیق موقت پروازها در روز شنبه از سر بگیرد و Qatar Airways اعلام کرده است که پروازهای محدودی به دوحه از لندن، پاریس، مادرید، رم، فرانکفورت و بانکوک انجام خواهد داد.
خطوط کانتینری نیز در حال تنظیم برنامههای خود هستند، اگرچه انعطافپذیری کمتری در واکنش سریع دارند و بیشتر در معرض حملات قرار میگیرند. به گفته Vizion، ارائهدهنده اطلاعات زنجیره تأمین، رزروهای روزانه صاحبان کالا برای واردات به بنادر شرق هرمز طی دو روز این هفته ۸۱ درصد کاهش یافته است.
حدود ۱۰۰ کشتی کانتینری در داخل خلیج فارس حضور دارند و به دلیل ریسکهای امنیتی نمیتوانند خارج شوند، با وجود وعده ترامپ برای تضمین عبور امن با اسکورت نیروی دریایی. دهها کشتی دیگر منتظر ورود یا تغییر مسیر به بنادر دیگر هستند که ظرفیت را تحت فشار قرار داده و خطر ایجاد گلوگاه در سایر نقاط را افزایش میدهد.
تغییر مسیر کشتیها و تراکم بنادر
شرکتهای بزرگ حملونقل دریایی مانند MSC Mediterranean Shipping Co. A.P. Moller-Maersk A/S و چند شرکت دیگر رزرو مسیرهای مرتبط با آسیا و خاورمیانه و همچنین مسیرهای اتصال این منطقه به اروپا را متوقف کردهاند.
این موضوع باعث شده تراکم به سرعت در منطقه و همچنین در آسیا افزایش یابد، زیرا کشتیها محمولههایی که برای خاورمیانه بودند را در نزدیکترین بندر امن تخلیه میکنند.
بندر Nhava Sheva در هند، شلوغترین بندر کانتینری این کشور و واقع در شرق بمبئی، تا روز جمعه با ۶۴ درصد تراکم مواجه بود که از ۱۰ درصد در اول مارس به شدت افزایش یافته است، به گفته Destine Ozuygur از Xeneta. تراکم در سنگاپور و کلمبو نیز افزایش یافته و هر دو بیش از ۴۰ درصد هستند.
او گفت: «برخی بنادر ثانویه که انتظار داریم به عنوان هابهای واسطه استفاده شوند، مانند دارالسلام، پیش از این ۵۰ درصد تراکم پایه داشتند و اکنون زمان انتظار برای هر کشتی به بیش از ۵ روز افزایش یافته است.»
تأثیر بر صنایع پتروشیمی و دارویی
به گفته نیل ون ده ووو، تعطیلیهای گسترده در تأسیسات پتروشیمی و پالایشگاهی اصلی در منطقه خلیج فارس فراتر از بازار سوخت، زنجیرههای تأمین دارویی، بستهبندی پزشکی و دیگر محصولات بهداشتی را تحت تأثیر قرار میدهد.
توبیاس میر، مدیرعامل DHL Group، این هفته در تلویزیون بلومبرگ گفت: «قطعاً این یک وضعیت چالشبرانگیز است.» او افزود: این امر در روزها و هفتههای آینده باعث ایجاد گلوگاه خواهد شد و در بخش دریایی نیز نیازمند پیدا کردن مسیرهای جدید برای کشتیها هستیم.
او توضیح داد که DHL ناوگان کامیونهای خود را برای «انتقال کالا به فرودگاههای باز» به کار گرفته است.
