برنت؛ سناریوی ۸۵دلاری یا شوک ۱۰۰دلاری؟

اقتصادآنلاین؛ بارکلیز مؤسسه مالی و بانکی چندملیتی بریتانیایی نوشت: حملات تازه آمریکا و اسرائیل به مواضع ایران، تنش‌ها در خاورمیانه را وارد مرحله‌ای حساس‌تر کرده است؛ مرحله‌ای که این‌بار نه‌فقط معادلات امنیتی، بلکه شریان‌های حیاتی انرژی جهان را نشانه گرفته است. نشانه‌های اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت خام و هشدار صریح تحلیلگران برجسته بین‌المللی، همگی از سناریویی حکایت دارد که می‌تواند بازار نفت را با یک شوک کم‌سابقه مواجه کند؛ شوکی که حتی پیش از وقوع، رهبران منطقه درباره آن به دولت دونالد ترامپ هشدار داده بودند.

تنگه هرمز؛ گلوگاه ۲۰ درصدی نفت جهان

بازار نفت بیش از هر نقطه‌ای چشم به تنگه هرمز دوخته است؛ آبراهی که حدود ۲۰ درصد از نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد تردد نفتکش‌ها در این مسیر حیاتی کاهش محسوسی داشته و همین موضوع، نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه جهانی نفت را تشدید کرده است. تحلیلگران تأکید می‌کنند که حتی بدون بسته شدن رسمی تنگه، هرگونه ناامنی می‌تواند شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران را به عقب‌نشینی وادار کند؛ اتفاقی که عملاً اثر اقتصادی مشابه انسداد کامل خواهد داشت.

ابزار‌های ایران برای اخلال بدون انسداد رسمی

هلیما کرافت، استراتژیست انرژی در RBC، معتقد است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنان ابزار‌های متعددی برای اخلال در جریان نفت دارد. به گفته او، استفاده از قایق‌های تندرو، مین‌های دریایی، پهپاد‌ها و موشک‌ها می‌تواند ریسک عبور از تنگه هرمز را آن‌قدر بالا ببرد که عملاً جریان صادرات نفت متوقف شود، حتی اگر تنگه به‌طور فیزیکی بسته نشود. این تحلیل نشان می‌دهد که معادله نفت، بیش از آنکه به تصمیم رسمی تهران وابسته باشد، به سطح نااطمینانی و ریسک در منطقه گره خورده است.

هشدار رهبران منطقه به کاخ سفید

به گفته کرافت، رهبران منطقه‌ای پیش‌تر به دولت دونالد ترامپ هشدار داده بودند که هرگونه رویارویی تازه با ایران می‌تواند تبعاتی فراتر از حوزه نظامی داشته باشد. به‌طور مشخص، به واشنگتن اعلام شده بود که نفت ۱۰۰ دلاری «یک خطر واقعی و فوری» است؛ خطری که می‌تواند مستقیماً به نقطه‌ضعف‌های اقتصادی آمریکا ضربه بزند. این هشدار‌ها اکنون و با تشدید حملات، بیش از گذشته جدی به نظر می‌رسد.

سناریوی ۸۵ دلاری یا شوک ۱۰۰ دلاری؟

اجی راجادهیاکشا، رئیس تحقیقات جهانی در بارکلیز، معتقد است اگر قیمت نفت برنت تنها برای چند روز به محدوده ۸۵ دلار برسد و سپس به زیر ۷۵ دلار بازگردد، اقتصاد آمریکا آسیب جدی نخواهد دید. اما او تأکید می‌کند که در سناریوی بدبینانه‌تر، یعنی اختلال پایدار در عرضه از مسیر هرمز یا آسیب به میادین نفتی عربستان، رسیدن قیمت نفت به ۱۰۰ دلار یا حتی بالاتر، کاملاً محتمل است.

ناتوانی اوپک در مهار بازار

در این میان، توان اوپک و متحدانش برای کنترل بازار نیز محدود شده است. بسیاری از تولیدکنندگان اوپک‌پلاس در نزدیکی حداکثر ظرفیت تولید قرار دارند و عملاً تنها عربستان سعودی از ظرفیت مازاد معنادار برخوردار است.

با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که حتی افزایش تولید عربستان نیز در صورتی که مسیر‌های اصلی حمل‌ونقل مختل شود، تأثیر محدودی بر مهار قیمت‌ها خواهد داشت.

آیا نفت غیر اوپکی ناجی بازار می‌شود؟

جاش سیلورستین، تحلیلگر نفت در UBS، می‌گوید قیمت‌های بالاتر نفت می‌تواند در نهایت تولید نفت خارج از اوپک را افزایش دهد، اما این فرآیند زمان‌بر است و در کوتاه‌مدت نمی‌تواند جای خالی عرضه از خاورمیانه را پر کند.

به بیان دیگر، حتی واکنش مثبت تولیدکنندگان جدید نیز برای جلوگیری از شوک قیمتی فوری کافی نخواهد بود.

در نهایت آنچه اکنون بازار نفت با آن مواجه است، صرفاً یک تنش نظامی مقطعی نیست، بلکه ترکیبی از ریسک ژئوپلیتیک، مسدود بودن مسیر‌های حمل‌ونقل و محدودیت ظرفیت مازاد تولید است. هشدار نفت ۱۰۰ دلاری که پیش‌تر به دولت ترامپ داده شده بود، حالا بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک شده است. اگر درگیری‌ها ادامه یابد و تنگه هرمز حتی به‌طور غیررسمی از کار بیفتد، شوک نفتی نه یک احتمال دور، بلکه یک سناریوی محتمل خواهد بود؛ سناریویی که پیامد‌های آن فراتر از بازار انرژی، کل اقتصاد جهانی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.