آیا معامله‌گران نفت ریسک ایران را دست‌کم گرفته‌اند؟

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از اویل‌پرایس، قیمت نفت خام روز پنج‌شنبه در بالاترین سطح شش‌ماهه تثبیت شد؛ به‌گونه‌ای که نفت برنت از مرز ۷۱ دلار در هر بشکه عبور کرد و وست تگزاس اینترمدیت به بالای ۶۶ دلار رسید. با این حال، این وضعیت ممکن است تنها آغاز یک جهش بسیار قدرتمندتر باشد، همه‌چیز به تحولات میان ایالات متحده و ایران بستگی دارد.

دور تازه مذاکرات میان دو کشور درباره برنامه هسته‌ای ایران به‌قدر کافی امیدوارکننده آغاز شد و هر دو طرف اعلام کردند که خواهان دستیابی به توافق هستند. وزیر امور خارجه ایران از پیشرفت در مذاکرات خبر داد و گفت تیم‌های مذاکره‌کننده بر سر «اصول راهنما» به توافق رسیده‌اند. با این حال، همچنان نقاط اختلافی وجود داشت و اگرچه جزئیات آن از سوی هیچ مقام رسمی اعلام نشد، رئیس‌جمهور آمریکا ظاهراً صبر خود را از دست داد و هشدار جدی به ایران داد: یا توافق کنید یا «در غیر این صورت اتفاقات بدی رخ خواهد داد.»

هشدار‌های متقابل و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک

در نشانه‌ای از سرعت بالقوه تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک، ایران نیز با صدور هشدار خود واکنش نشان داد و در نامه‌ای به سازمان ملل متحد اعلام کرد: در صورت قرار گرفتن در معرض تجاوز نظامی، ایران به‌طور قاطع و متناسب پاسخ خواهد داد.

تهران همچنین هشدار داد: «تمام پایگاه‌ها، تأسیسات و دارایی‌های نیروی متخاصم در منطقه اهداف مشروع تلقی خواهند شد.» در ادامه این بیانیه آمده است: ایالات متحده مسئولیت کامل و مستقیم هرگونه پیامد غیرقابل پیش‌بینی و خارج از کنترل را بر عهده خواهد داشت.

در پشتیبانی از این هشدار‌ها با اقدامات عملی، ایالات متحده در حال تقویت حضور نظامی گسترده خود در خلیج فارس بوده است، در حالی که ایران نیز رزمایش‌های نظامی برگزار کرده؛ ابتدا در تنگه هرمز در اوایل این هفته و سپس در دریای عمان همراه با روسیه.

بازار نفت و ریسک اختلال در عرضه ایران

در چنین فضایی، در واقع شگفت‌آور است که قیمت نفت تاکنون بسیار بالاتر جهش نکرده است. ایران در نهایت یک تولیدکننده بزرگ نفت است که بیش از ۳ میلیون بشکه در روز تولید دارد. رشد تولید خارج از اوپک برای ارقام عرضه جهانی مثبت است و روایت مازاد عرضه همچنان بر گزارش‌های انرژی غالب است، اما اختلال در تولید روزانه ۳ میلیون بشکه را به‌سختی می‌توان نادیده گرفت، به‌ویژه اگر درگیری به سراسر خاورمیانه گسترش یابد.

در همین راستا، کلاید راسل، ستون‌نویس رویترز، این هفته اشاره کرد که معامله‌گران نفت چنان رفتار می‌کنند که گویی انتظار دارند «همه‌چیز به‌خوبی پیش خواهد رفت». دلیل بسیار موجهی برای چنین انتظاری وجود دارد. رئیس‌جمهور ترامپ ممکن است بخواهد ایران برنامه هسته‌ای خود را متوقف کند، اما او همچنین می‌خواهد قیمت بنزین برای رانندگان آمریکایی ارزان باقی بماند و این امر با وقوع جنگ در خاورمیانه ممکن نخواهد بود. همچنین جنبه وجهه سیاسی ترامپ به‌عنوان یک صلح‌طلب مطرح است، هرچند می‌توان استدلال کرد که هدف نهایی اقداماتی که ایالات متحده علیه ایران انجام می‌دهد، دستیابی به صلح است.

داده‌های عرضه و تقاضا؛ تردید در روایت مازاد عرضه

با این حال، همچنان خطر تشدید بیشتر تنش‌ها و در نتیجه اختلال در عرضه نفت وجود دارد؛ و این ممکن است در زمانی نامناسب برای کسانی رخ دهد که معتقدند جهان با مازاد عرضه نفت خام روبه‌روست. همین فرض بود که طی حدود یک سال گذشته، با وجود شعله‌ور شدن‌های قبلی در خاورمیانه و تحریم‌های اعمال‌شده علیه روسیه، مانع از افزایش شدید قیمت‌ها شد. فرض بر این بود که در هر صورت نفت بیش از حد در جهان وجود دارد، بنابراین اختلال‌ها تهدیدی برای دسترسی ایجاد نخواهند کرد. اما این هفته اخبار صعودی بیشتری منتشر شد که می‌تواند این فرض را به چالش بکشد.

اوایل این هفته، ابتکار داده‌های مشترک سازمان‌ها گزارش داد که تقاضای جهانی نفت در دسامبر ۲۰۲۵ نسبت به ماه قبل بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و نسبت به مدت مشابه سال پیش نیز بیش از ۵۳۰ هزار بشکه در روز افت داشته است. تولید نفت، چه در داخل اوپک و چه خارج از آن، افزایش یافته بود. با این حال، ذخایر نفتی ۲۲ میلیون بشکه کاهش یافته و به سطحی رسیده که ۱۱۱.۷ میلیون بشکه پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله است. این وضعیت چندان با روایت مازاد عرضه همخوانی ندارد.

امین ناصر، مدیرعامل شرکت سعودی آرامکو، ماه گذشته در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس اعلام کرد که پیش‌بینی‌های مربوط به مازاد عرضه نفت به‌شدت اغراق‌آمیز است. به گفته مدیرعامل بزرگ‌ترین شرکت نفتی جهان و بزرگ‌ترین صادرکننده نفت خام، ذخایر جهانی نفت پایین است و بشکه‌های انباشته‌شده در ذخیره‌سازی شناور روی نفتکش‌ها عمدتاً مربوط به عرضه‌های تحریم‌شده هستند.

کاهش ظرفیت مازاد و سایه جنگ بر بازار نفت

ناصر همچنین افزود که ظرفیت مازاد طی سال گذشته کاهش یافته و این امر توان بالقوه برای افزایش تولید در صورت بروز اختلال‌های عمده عرضه را محدود می‌کند. او گفت: ظرفیت مازاد در سطح ۲.۵ درصد است، در حالی که ما به حداقل ۳ درصد نیاز داریم. اگر اوپک‌پلاس کاهش تولید را بیشتر لغو کند، ظرفیت مازاد باز هم کاهش خواهد یافت و باید این موضوع را با دقت بسیار زیر نظر داشته باشیم.

اگر خطر جنگ در خاورمیانه را در کنار کاهش ظرفیت مازاد و بشکه‌های تحریم‌شده قرار دهیم، روایت مازاد عرضه بسیار کمتر قطعی به نظر می‌رسد. البته باید توجه داشت که نباید خطر جنگ را بیش از حد برآورد کرد، همان‌طور که نباید آن را دست‌کم گرفت. همان‌طور که راسل در ستون خود اشاره کرد، سابقه جنگ‌ها در خاورمیانه نشان می‌دهد احتمال اختلال در عرضه نفت محدود است. با این حال، این احتمال همچنان وجود دارد، حتی اگر فقط به این دلیل باشد که زندگی معامله‌گران نفت را دشوارتر کند.