وضعیت بحرانی سدهای کشور / قطعی گسترده آب به‌زودی آغاز می‌شود؟

به گزارش اقتصادآنلاین، بارش‌های بهمن‌ماه برای بسیاری از شهروندان امیدبخش بود؛ خیابان‌های خیس، هوای تازه و سدهایی که تصور می‌شد جانی دوباره بگیرند. اما آمارهای رسمی تصویر دیگری را روایت می‌کنند. پشت این بارندگی‌ها، واقعیتی نگران‌کننده پنهان شده است: سدهای کشور همچنان تشنه‌اند و زنگ هشدار تنش آبی زودتر از آنچه تصور می‌شود به صدا درآمده است.

سناریوی پیش‌رو / آیا تابستان بی‌آب در راه است؟

اگر روند فعلی ادامه یابد، تابستان ۱۴۰۵ می‌تواند به فصلی پرچالش برای تأمین آب شرب و کشاورزی بدل شود؛ سناریویی که کاهش فشار آب، جیره‌بندی مقطعی و قطعی‌های محدود اما گسترده را از حالت احتمال به واقعیت نزدیک می‌کند.

اگرچه بارش‌های اخیر در بسیاری از نقاط کشور امیدواری‌هایی را ایجاد کرده، اما داده‌های رسمی تا ۱۹ بهمن ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که وضعیت سدهای ایران همچنان از مرحله هشدار عبور نکرده است.

بر اساس آمار وزارت نیرو، حجم آب ورودی به سدهای کشور به ۸ میلیارد و ۲۹۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سال گذشته تنها ۳ درصد رشد داشته و نمی‌تواند اثر محسوسی بر ذخایر کم‌رمق سدها بگذارد.

در مقابل، حجم کل آب ذخیره‌شده در مخازن تا همین تاریخ ۱۹ میلیارد و ۴۱۰ میلیون مترمکعب اعلام شده؛ به عبارتی ۱۲ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته. این کاهش در حالی رخ داده که بیش از ۶۳ درصد ظرفیت سدها خالی مانده و تنها ۳۷ درصد پرشدگی ثبت شده است.

به زبان ساده، بارش‌های اخیر نتوانسته‌اند عقب‌ماندگی سال‌های خشکسالی را جبران کنند. مخازن سدهای کشور هنوز زیر فشار تراکم کم‌آبی قرار دارند و این یعنی خطر تداوم بحران منابع آب بیش از پیش جدی است.

سدهای استراتژیک در آستانه بحران

نگاهی به وضعیت سدهای اصلی تأمین‌کننده آب شرب تهران و استان البرز نشان می‌دهد که شرایط ذخایر آبی در این مناطق به مراتب نگران‌کننده‌تر از میانگین کشوری است و بسیاری از سدها عملاً در محدوده هشدار قرار گرفته‌اند.

• سد امیرکبیر (کرج)

  موجودی این سد به حدود ۶ میلیون مترمکعب رسیده؛ رقمی که تنها ۴ درصد ظرفیت مخزن را پوشش می‌دهد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۷ درصد کاهش را ثبت کرده است.

• سد لار

  با ذخیره‌ای در حدود ۱۰ میلیون مترمکعب، این سد اکنون تقریباً خالی است؛ به‌طوری که ۹۹ درصد حجم مخزن بدون آب مانده و میزان ذخیره آن نسبت به پارسال ۲۴ درصد افت داشته است.

• سد طالقان

  حجم آب موجود در این سد به ۸۵ میلیون مترمکعب محدود شده و با ۲۰ درصد پرشدگی، کاهشی معادل ۶۰ درصد نسبت به سال گذشته را تجربه می‌کند.

• سد لتیان–ماملو

  این سد نیز با تنها ۲۴ میلیون مترمکعب ذخیره آبی و ۹۳ درصد ظرفیت خالی، کاهش ۴۵ درصدی موجودی نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد.

جمع‌بندی این ارقام به‌روشنی بیانگر آن است که بارش‌های مقطعی اخیر، اگرچه تا حدی امیدبخش بوده، اما هنوز نتوانسته سدهای کلیدی کشور را از وضعیت شکننده و بحرانی خارج کند.

بارش‌ها؛ جهش عددی، اثر محدود

آمارهای بارندگی اگرچه در نگاه نخست امیدوارکننده به نظر می‌رسند، اما در عمل تصویر پیچیده‌تری از وضعیت منابع آب کشور ارائه می‌دهند. بر اساس داده‌ها، میانگین بارش ایران از ابتدای مهر تا ۱۸ بهمن‌ماه به ۱۲۰.۳ میلی‌متر رسیده؛ رقمی که تقریباً با متوسط بلندمدت برابری می‌کند.

نکته قابل توجه آن است که این میزان بارش در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از دو برابر افزایش داشته است؛ رشدی که روی کاغذ می‌تواند نشانه خروج از شرایط کم‌بارشی تلقی شود. با این حال، واقعیت میدانی چیز دیگری می‌گوید.

خشکسالی انباشته پنج‌ساله چنان عمقی در منابع آب کشور ایجاد کرده که بارش‌های امسال، باوجود رشد قابل توجه، هنوز نتوانسته‌اند نقش ترمیم‌کننده مؤثری در افزایش حجم مخازن سدها ایفا کنند. به بیان دیگر، باران بیشتر باریده، اما «کم‌آبی» همچنان پابرجاست.

تهران؛ رکورددار کم‌بارشی

پایتخت همچنان در صدر مناطق کم‌بارش قرار دارد:

• بارش تهران تا ۱۸ بهمن: ۶۱ میلی‌متر
• ۵۰ درصد کمتر از متوسط بلندمدت
• ۱۴ درصد کمتر از سال گذشته

این وضعیت، ریسک تنش آبی در تهران را بیش از سایر مناطق افزایش داده است.

هشدار رسمی وزارت نیرو

یزدان رضایی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر نیرو، با تأکید بر عبور کشور از پنج سال خشکسالی متوالی اعلام کرده است:

• رواناب‌های ورودی به سدهای مهم هنوز به سطح قابل‌قبول نرسیده
• شرایط فعلی برای رفع نگرانی‌ها نرمال یا مطلوب نیست
• قضاوت درباره قطعی آب زود است، اما نگرانی‌ها واقعی‌اند

او تأکید می‌کند که عبور از این شرایط تنها با مدیریت مصرف، پروژه‌های اضطراری و اصلاح الگوی بهره‌برداری از آب امکان‌پذیر است.

قطعی آب قطعی نیست، اما محتمل است

در یک جمله: بارندگی‌ها امید داده‌اند، اما بحران را حل نکرده‌اند. اگرچه احتمال قطعی گسترده آب در کوتاه‌مدت قطعی نیست، اما با تداوم شرایط فعلی، کاهش فشار، محدودیت‌های مقطعی و تنش آبی در تابستان پیش‌رو سناریویی کاملاً محتمل خواهد بود. مدیریت مصرف آب امروز، تنها راه جلوگیری از بحران فرداست.