زنگ خطر برای سرمایه‌گذاران/ رمزارز در ایران چقدر پرریسک است؟

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از همشهری آنلاین، بازار رمزارزها اگرچه فرصت‌هایی برای کسب سود فراهم می‌کند، اما در عین حال و به‌ویژه در ایران با لایه‌های متعددی از ریسک همراه است؛ از نوسان‌های شدید ذاتی بازار گرفته تا تحریم‌ها، خلأ نظارتی، ریسک امنیتی و محدودیت‌های زیرساختی همه این موارد ازجمله ریسک‌های سرمایه‌گذاری در بازار ارزهای دیجیتال در ایران هستند. سرمایه‌گذاری در این بازار بدون تخصص و آگاهی، مدیریت ریسک و درنظر گرفتن شرایط خاص ایران، می‌تواند بیش از آنکه یک فرصت باشد، به یک تهدید مالی جدی تبدیل شود.

نوسان‌های شدید قیمتی و ریسک ذاتی بازار رمزارز

رمزارز ذاتاً بازاری با نوسان‌های بسیار شدید است. تغییرات دورقمی قیمت در بازه‌های زمانی کوتاه، در این بازار عادی است. این نوسان‌ها نه‌تنها تحت‌تأثیر عوامل اقتصادی، بلکه به‌شدت وابسته به اخبار، شایعات، اظهارنظر افراد تأثیرگذار و حتی رفتارهای هیجانی معامله‌گران است. در چنین شرایطی، امکان پیش‌بینی روندها محدود بوده و احتمال زیان برای سرمایه‌گذارانی که دانش و استراتژی مشخص ندارند، بسیار بالاست.

ریسک تحریم‌ها و مسدود شدن دارایی ایرانیان

ایران به‌دلیل قرار داشتن در فهرست تحریم‌های بین‌المللی، با محدودیت جدی در دسترسی به صرافی‌های معتبر و بزرگ جهانی مواجه است. بسیاری از صرافی‌های مطرح، به‌طور رسمی به کاربران ایرانی خدمات ارائه نمی‌دهند یا درصورت شناسایی هویت ایرانی، اقدام به مسدودسازی حساب و دارایی می‌کنند. این موضوع ریسکی بنیادین برای سرمایه‌گذاران ایرانی است؛ چرا که درصورت بلوکه شدن دارایی، عملاً مسیری برای پیگیری حقوقی وجود ندارد.

ریسک تحریم‌ها برای کاربران ایرانی صرفاً یک احتمال نظر نیست، بلکه تجربه‌ای تکرارشده در سال‌های گذشته است. در مقاطع مختلف، صرافی‌های بزرگ و معتبر بین‌المللی مانند بایننس و کوکوین، به‌دلیل تشدید نظارت‌های تحریمی و الزامات تطبیق مقررات (KYC و AML)، اقدام به شناسایی و محدودسازی حساب‌های کاربران ایرانی کرده‌اند.

در بسیاری از این موارد، حساب کاربران پس از شناسایی آی‌پی یا مدارک هویتی مرتبط با ایران، به‌صورت ناگهانی مسدود شده و امکان برداشت دارایی تنها پس از طی فرایندهای پیچیده، زمان‌بر و گاه ناممکن فراهم شده است. برخی کاربران نیز گزارش داده‌اند که دارایی آنها برای مدت‌های طولانی در حالت تعلیق باقی مانده یا به‌طور کامل غیرقابل دسترس شده است.

این تجربه‌های واقعی نشان می‌دهد که حتی استفاده از صرافی‌های بزرگ و معتبر نیز لزوماً به‌معنای امنیت دارایی برای کاربران ایرانی نیست و ریسک مسدود شدن سرمایه، همواره به‌عنوان یک تهدید جدی وجود دارد.

ریسک امنیتی صرافی‌ها؛ تجربه هک در صرافی‌های داخلی

در نبود دسترسی پایدار به صرافی‌های بین‌المللی، بخش عمده‌ای از فعالیت کاربران ایرانی در صرافی‌های داخلی متمرکز شده است. با این حال، تجربه نشان داده که این صرافی‌ها نیز مصون از ریسک‌های امنیتی نیستند. برای نمونه، در جریان جنگ ۱۲روزه، برخی صرافی‌های داخلی ازجمله نوبیتکس هدف حملات سایبری قرار گرفتند. هک شدن یک صرافی می‌تواند به از دست رفتن بخشی یا تمام دارایی کاربران منجر شود؛ ریسکی که در بازاری غیرقابل بازگشت مانند رمزارز، اهمیت دوچندان دارد.

نبود مجوزهای شفاف و خلأ نظارتی

صرافی‌های رمزارزی داخلی در ایران هیچ‌گونه مجوز فعالیت قانونی ندارند. هنوز مشخص نیست این صرافی‌ها دقیقاً تحت نظارت کدام نهاد فعالیت می‌کنند و درصورت بروز تخلف، علاوه بر امکان پیگیری، کدام مرجع مسئول رسیدگی است. این خلأ نظارتی باعث می‌شود درصورت کلاهبرداری، ورشکستگی یا سوءمدیریت یک صرافی، مسیر حقوقی روشنی برای احقاق حق سرمایه‌گذاران وجود نداشته باشد.

ریسک قطع اینترنت و محدودیت‌های زیرساختی

بازار رمزارز بازاری کاملاً وابسته به اینترنت است. در ایران، تجربه محدودیت یا قطع اینترنت در مقاطع مختلف، ریسک مضاعفی برای معامله‌گران ایجاد کرده است. عدم‌دسترسی لحظه‌ای به حساب‌ها، ناتوانی در انجام معامله یا انتقال دارایی در زمان‌های حساس بازار، می‌تواند زیان‌های جدی به سرمایه‌گذار تحمیل کند؛ آن هم در بازاری که ثانیه‌ها اهمیت دارند.

ریسک نگهداری دارایی و وابستگی به صرافی

بخش زیادی از کاربران، دارایی‌های رمزارزی خود را به‌جای کیف پول شخصی، در صرافی‌ها نگهداری می‌کنند. این موضوع آنها را در معرض ریسک امانت‌داری قرار می‌دهد؛ به این معنا که خریدار، مالک واقعی کلید خصوصی دارایی نیست. درصورت بروز مشکل برای صرافی، دارایی کاربر نیز در معرض خطر قرار می‌گیرد.

ریسک کلاهبرداری، پروژه‌های جعلی و فقدان سواد مالی

بازار رمزارز، به‌ویژه برای کاربران تازه‌وارد، بستری مستعد انواع کلاهبرداری است؛ از پروژه‌های پانزی و توکن‌های بی‌پشتوانه گرفته تا سیگنال‌فروشی‌های جعلی و وعده‌های سودهای نجومی. نبود آموزش کافی و ضعف سواد مالی باعث می‌شود بسیاری از سرمایه‌گذاران وارد تله کلاهبرداران شده و سرمایه خود را از دست دهند.

ابهام در قوانین مالیاتی و آینده مقررات

وضعیت حقوقی و مالیاتی رمزارزها در ایران هنوز شفاف نیست. مشخص نبودن نحوه برخورد دولت و نهادهای ناظر با سود، زیان، نگهداری یا انتقال رمزارز در آینده، یک ریسک بلندمدت برای سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند. تغییر ناگهانی سیاست‌ها می‌تواند هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای به فعالان این بازار تحمیل کند.

سقوط ۵۰ درصدی بیت‌کوین در ۴ماه

بیت‌کوین در کمتر از ۴ماه، نزدیک به نیمی از ارزش خود را از دست داده است. قیمت این رمزارز در ۱۵ مهرماه به رکورد تاریخی ۱۲۵ هزار دلار رسید، اما تنها یک روز بعد مسیر نزولی را در پیش گرفت؛ مسیری که تا امروز ادامه داشته و قیمت را به محدوده ۶۷هزار دلار رسانده است. حتی در ۱۶ بهمن‌ماه فشار فروش به حدی بود که بیت‌کوین تا ۶۰هزار دلار هم عقب نشست.

آمارها همچنین نشان می‌دهد قیمت هر بیت کوین که در۱۵ژانویه در محدوده ۹۸هزار دلار بوده است در کمتر از ۲۵روز بیش از۳۸.۵درصد ریزش کرده است.

این نوسان‌ها نشان می‌دهد بازار رمزارزها تا چه اندازه شکننده و هیجانی است.

یکی از مهم‌ترین دلایل این افت، چرخش سرمایه‌گذاران نهادی است. در ماه‌های اخیر، صندوق‌های قابل معامله بیت‌کوین در بورس آمریکا با خروج میلیاردها دلار سرمایه روبه‌رو شده‌اند؛ این موضوع نشانه‌ای روشن از کاهش تمایل سرمایه‌گذاران سنتی به پذیرش ریسک‌های بازار کریپتو است.

در کنار این عامل، فضای سیاست پولی آمریکا نیز به ضرر رمزارزها تغییر کرده است. مطرح شدن نام کوین وارش چهره‌ای حامی نرخ بهره بالا برای ریاست احتمالی فدرال رزرو، نگرانی‌ها را تشدید کرده؛ چرا که نرخ‌های بهره بالا معمولاً سرمایه‌ها را از دارایی‌های پرریسک دور می‌کند.

درنهایت، هرچند مواضع اولیه ترامپ درباره حمایت از رمزارزها در مقطعی به رشد قیمت کمک کرد، اما توقف روند قانونگذاری رمزارزها در کنگره و گزارش‌هایی درباره تضاد منافع احتمالی مرتبط با خانواده او، اطمینان سرمایه‌گذاران را تضعیف کرده است.