اقدام متقابل مجلس در حمایت از سپاه/ تنش ایران و اروپا اوج میگیرد؟
رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کرد جمهوری اسلامی ایران از این پس همه نیروهای نظامی اتحادیه اروپا را گروههای تروریستی میداند. این موضع در واکنش به تصمیم اتحادیه اروپا برای قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی اتخاذ شده است.
به گزارش اقتصادآنلاین، جلسه علنی مجلس یکشنبه ۱۲ دی در حالی آغاز شد که نمایندگان یونیفرمهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر تن داشتند. صحنهای که یادآور فروردین سال ۹۸ بود. یعنی زمانی که آمریکا سپاه را در فهرست گروههای تروریستی خود قرار داد و نمایندگان مجلس دهم، در حالی که اکثریت آنان نزدیک به جریان اصلاحطلب بودند، لباس سپاه پوشیدند.
حالا آن صحنه، دوباره در مجلسی یکدست اصولگرا تکرار شده و نمایندگان به اقدام اتحادیه اروپا واکنش نشان دادند. اما این واکنش متقابل چه پیامدهایی دارد و چگونه روابط جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اروپا را تحت تاثیر قرار خواهد داد؟
اتکا به قانون مجلس دهم
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران در نطق آغازین خود اعلام کرد که جمهوری اسلامی اکنون تمامی نیروهای نظامی اتحادیه اروپا را گروههای تروریستی تلقی میکند. قالیباف که خود از فرماندهان پیشین سپاه و فرمانده اسبق نیروهای انتظامی است گفت که این موضع طبق بند هفت قانون اقدام متقابل اتخاذ شده و برمبنای آن، ارتش کشورهای اروپایی گروه تروریستی محسوب میشوند و عواقب آن بر عهده اتحادیه اروپا خواهد بود.
قانون اقدام سال ۹۸ و در واکنش به اعلام سپاه پاسداران به عنوان سازمانی تروریستی از سوی ایالات متحده آمریکا به شکل دو فوریتی در مجلس دهم به تصویب رسید. برمبنای این قانون «فرماندهی مرکزی آمریکا (سنت کام)، نیروها و سازمانها و یا نهادهای تحت اختیار این فرماندهی، تروریست اعلام میشوند و هرگونه کمک نظامی یا اطلاعاتی به این نیروها جهت تقابل با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران همکاری در اقدام تروریستی محسوب میگردد.»
بند هفت این قانون که قالیباف به آن استناد کرده نیز میگوید که «کلیه کشورهایی که به هر نحو از تصمیم ایالات متحده آمریکا مبنی بر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان سازمان تروریستی تبعیت یا حمایت نمایند، مشمول عمل متقابل میگردند.»
حمایت علنی مجلس از سپاه پاسداران و واکنش سپاه
قالیباف این اعلام را در شرایطی مطرح کرد که او و شماری دیگر از نمایندگان مجلس برای حمایت از سپاه پاسداران، با لباس نظامی این نیرو در صحن علنی حاضر شدند. نمایندگان مجلس در ادامه این نشست، شعارهایی از جمله «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» سر دادند.
همزمان با اقدام مجلس، سپاه پاسداران انقلاب نیز در بیانیهای به اقدام اتحادیه اروپا واکنش نشان داد.
این نهاد قرار گرفتن نام خود را در فهرست سازمانهای تروریستی، اقدامی «خصمانه، بیاعتبار و سخیف» توصیف کرده و آن را «فاقد وجاهت حقوقی، سیاسی و مغایر با اصول و منطق روابط بینالملل» دانسته است.
همچنین در بیانیه سپاه پاسداران انقلاب اعلام شده که اقدام اروپا «مسیر تعامل و همکاریهای سازنده را دشوارتر میسازد».
پیامدهای اقدام متقابل مجلس شورای اسلامی
از منظر حقوقی، اعلام جمهوری اسلامی ایران مبنی بر تروریستی دانستن ارتشهای ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا، بیش از آنکه یک اقدام اجرایی فوری باشد، حرکتی نمادین و سیاسی تلقی میشود.
از سوی دیگر در حوزه امنیتی نیز به نظر نمیرسد این تصمیم تأثیر عملی مستقیمی بر میدانی مانند حضور نظامی اروپا در منطقه داشته باشد. زیرا هیچ نیروی نظامی اتحادیه اروپا بهصورت رسمی و مستقیم در خاک ایران یا در قالب مأموریتهای مشترک با تهران فعالیت نمیکند. با این حال، این شناسایی میتواند سطح تنش در تعاملات غیرمستقیم، بهویژه در آبراههای حساس یا مأموریتهای دریایی و امنیتی اروپا در خلیج فارس و دریای سرخ را افزایش دهد.
در بعد سیاسی و دیپلماتیک، اما این اقدام بهطور بالقوه به انجماد بیشتر روابط تهران و بروکسل منجر میشود. اگرچه اتحادیه اروپا یک ارتش واحد ندارد و تصمیمات امنیتی آن در نهایت به دولتهای عضو بازمیگردد، اما چنین موضعی فضای گفتوگو در موضوعاتی مانند مذاکرات هستهای، تبادل زندانیان یا همکاریهای بشردوستانه را دشوارتر میکند. در عین حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که اروپا نیز این موضع ایران را، مشابه موارد پیشین، در سطح واکنش سیاسی و نه تهدید عملی ارزیابی خواهد کرد.
تاثیر تنشها بر روابط محدود تجاری
از منظر اقتصادی تأثیر مستقیم این تصمیم محدود خواهد بود چرا که روابط تجاری ایران و اتحادیه اروپا پیشتر تحت فشار تحریمهای گسترده آمریکا و محدودیتهای بانکی عملاً به حداقل رسیده است. با این حال، این فضای تنشآلود میتواند دست اروپاییها را برای تحریم و مسدودسازی داراییهای سپاه پاسداران انقلاب و نهادها و افراد وابسته به آن در سراسر اروپا را باز کند. اقدامی که در راستای فشار حداکثری آمریکا قرار میگیرد. همچنین احتمالا از این پس اتحادیه اروپا نیز همگام با آمریکا تحریمهای بیشتری علیه جمهوری اسلامی ایران وضع خواهد کرد.
در چنین شرایطی، شناسایی متقابل ارتشهای اروپایی از سوی جمهوری اسلامی را میتوان ابزاری برای ارسال پیام سیاسی و بازدارندگی نمادین دانست. اقدامی که اگرچه از نظر حقوقی چندان اثری ندارد، اما در کوتاهمدت احتمال کمی دارد که به تغییرات ملموس در معادلات امنیتی یا اقتصادی منجر شود.
