عراقچی در استانبول، لاریجانی در مسکو؛ تلاش برای توافق یا جلب حمایت نظامی؟
دیپلماسی در استانبول، از آخرین دریچههایی است که برای مذاکره یا مصالحه میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا باز شده است. در حالی که گفتهشده رییسجمهور آمریکا برای توافق مهلت تعیین کرده است.
اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: اندک روزنههای باقیمانده برای مذاکره، در حال بستهشدن است. برخی میگویند استانبول ایستگاه نهایی برای استفاده از دیپلماسی برای پایاندادن یا دستکم تعویق نقطه جوش روابط تهران و واشنگتن بوده است.
عباس عراقچی وزیر خارجه روز جمعه به ترکیه رفت. جایی که در دو هفته گذشته پیشقراول میانجیگری میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا بوده است. عراقچی در ترکیه، دستکم در مقابل رسانهها سخن جدیدی نگفت و صرفا مواضع پیشین را تکرار کرد. اینکه ایران خواهان مذاکره منصفانه و عادلانه است و البته برنامه موشکی نیز قابل مذاکره نیست.
در سوی دیگر رییسجمهور و وزیر خارجه ترکیه نیز از آمادگی برای میانجیگری خبر دادند و درگیری جنگ را به زیان منطقه دانستند.
همه اینها در حالی بود که برخی ادعاها درباره پیشنهاد ترکیه مبنی بر فراهمکردن زمینه دیدار رییسجمهور ایران و آمریکا مطرح شده بود و یک روزنامه ترکیهای نیز مدعی شد که ترامپ هم با این پیشنهاد موافقت کرده است. حتی تماسی تلفنی نیز میان پزشکیان و اردوغان همزمان با سفر عراقچی برقرار شد تا گمانهها در این زمینه تقویت شود.
اما در این میان دو نکته قابل توجه است. نخست آنکه حتی در صورت صحت پیشنهاد ترکیه، برگزاری چنین نشستی ولو به صورت مجازی نیازمند مجوزهای بالادستی برای رییس دولت چهاردهم است.
از سوی دیگر، پذیرش شروط ترامپ برای مذاکره، در واقع نوعی سازش محسوب میشود که خود مستلزم انعطاف و چرخشی بیسابقه است. براساس آنچه در رسانهها فاش شده و تاحدودی آشکارا نیز بیان شده، آمریکا توقف غنیسازی، محدودیت برنامه موشکی، تغییر سیاستهای منطقهای و انتقال حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده را از جمهوری اسلامی خواستار شده است.
از مهلت ترامپ تا عدم پیشرفت مذاکرات
در همین راستا، اخبار از پشت پرده دیپلماسی حکایت از تداوم بنبست در مذاکرات دارد. در شرایطی که رییسجمهور آمریکا میگوید برای رسیدن به توافق، مهلت تعیینکرده و مدعی شده که «فقط ایران از آخرین مهلتی که برای دستیابی به توافق تعیین کردهام، اطلاع دارد.»
اما رسانه آمریکایی «سیانان» به نقل از منابع آگاه مدعی شده که مذاکرات مقدماتی واشنگتن با تهران پیشرفتی نکرد. عراقچی نیز پس از پایان رایزنیهایش در ترکیه، بر این گمانه صحه گذاشت.
او در مصاحبه با بخشی ترکیهای سیانان مواضع و پیشنهادهای ترکیه را «سازنده» دانست اما گفت که «در حال حاضر، هیچ مذاکره جدی وجود ندارد» و افزود که برای انجام مذاکرات واقعی، ابتدا تهدیدها و فشارها باید متوقف شود و زمینهها به طور جدی آماده گردد. اظهارنظری که به معنای عدم پذیرش شروط آمریکا برای سازش زیر سایه تهدید نظامی قلمداد میشود.
سفری دور از دوربین رسانهها
هرچقدر سفر عراقچی زیر دوربین رسانهها رصد و بررسی شده، سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی به روسیه، پشت درهای بسته اتفاق افتاده است. دیمیتری پسکوف سخنگوی کاخ کرملین جمعه اعلام کرد که ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه از علی لاریجانی در مسکو استقبال کرد. سفری که به گزارش «اسپوتنیک»، اعلامنشده بوده و در اوج تنشها با آمریکا انجام شده است.
مقامات روسیه نیز در روزهای گذشته، ضمن همراهی با موضع جمهوری اسلامی، از آمادگی برای میانجیگری خبر داده بودند. حتی پیش از آن نیز زمزمههایی مبنی بر تبادل پیام روسها میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل شنیده شده بود که نشان میداد روسیه تلاش میکند تا نقش خود را به عنوان یک بازیگر در منطقه خاورمیانه حفظ کند.
اما با توجه به اینکه مجموع اخبار و شواهد از بنبست دیپلماتیک حکایت دارد، به نظر نمیرسد لاریجانی برای رایزنی در این زمینه به مسکو رفته باشد. گمانه قویتر آن است که سفر لاریجانی برای جلب همراهی و حمایتهای بیشتر روسیه در صورت حمله آمریکا ارزیابی شود.
این در حالی است که نگاهی به سابقه روسیه در چنین بزنگاههایی اما نشان میدهد که این کشور صرفا تا حد موضعگیریهای سیاسی و دیپلماتیک همراه ایران بوده است. گزارهای که درباره چین نیز صدق میکند. روسها حتی در جنگ دوازده روزه از کمک به ایران خودداری کردند و در سالهای گذشته به شکل مداوم فروش تجهیزات نظامی به ویژه جنگندههای نسل جدید به جمهوری اسلامی ایران را به تعویق انداختهاند. اما باید دید که در صورت وقوع هرگونه درگیری، موضع چین و روسیه تغییر میکند یا این دو کشور صرفا نظارهگر خواهند بود.
موضع عربستان تغییر کرد؟
هرچند از اواخر هفته گذشته، با اظهارنظرهای رییسجمهور آمریکا و عیانشدن تلاش برخی کشورهای منطقه گزینه دیپلماسی روی میز آمده بود، حالا احتمال موفقیت آن کمتر شده است. تاجایی که برخی رسانهها مدعی تغییر موضع برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در این زمینه شدند. «آکسیوس» در همین زمینه مدعی شد که وزیر دفاع عربستان در سفر به آمریکا در یک جلسه خصوصی در واشنگتن گفته که «اگر ترامپ به تهدیدهای خود علیه ایران عمل نکند، ایران جسورتر خواهد شد.» تا قبل از این، عربستان در کنار قطر و ترکیه یکی از کشورهایی به حساب میآمد که در راستای جلوگیری از جنگ فعال هستند.
اما حتی باوجود تغییر پنهانی مواضع، عربستان و امارات اعلام کردند که اجازه استفاده از آسمان خود برای حمله احتمالی آمریکا به ایران را نمیدهند. موضعی که عراق نیز آن را اعلام کرده بود. هرچند که تاثیر آن در واشنگتن چندان مشخص نیست.
نقطه جوش تهران و واشنگتن
در روزهایی که دیپلماسی در بنبست گرد خود میچرخد، بررسیها نشان میدهند که آمریکا تجهیزات آفندی و پدافندی بیشتری به خاورمیانه منتقل میکند. گویی روند تحولات به سمت نقطه جوش پیش میرود و روزنههای گریز از آن، بیش از پیش مسدود شده است.
