حمله آمریکا به ایران نزدیک است؟/ پشت پرده اظهارنظرهای مقامات ایران و آمریکا

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: گویی میان شتاب ارسال تجهیزات نظامی آمریکایی و حتی انگلیسی به منطقه با تندترشدن لحن مقامات ایران ارتباط معناداری وجود دارد. صحبت‌ها از یک سو به مذاکره اشاره دارد و از سوی دیگر به درگیری نظامی؛ انگار که گریز از این دوراهی و گشودن‌ مسیرهای متفاوت از هر زمان دیگری دشوارتر شده است. 

اکنون منابع آگاه می‌گویند که نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در آماده‌باش کامل هستند و تلاش دارند تاکید کنند که هرگونه حمله، چه محدود و چه گسترده و شدید، به معنای آغاز جنگ تمام عیار خواهد بود.

تداوم بازی روانی ترامپ

دونالد ترامپ در هفته گذشته، توجه‌ها را به سمت مسئله گرینلند و علاقه آمریکا برای تصاحب این جزیره در قطب شمال برد و وانمود کرد که بر مسئله ایران متمرکز نیست. اما سرانجام ترامپ درباره گسیل تجهیزات نظامی آمریکا به منطقه خاوریانه صحبت کرد و گفت که ناوگان بزرگی به سمت ایران در حال حرکت است. او مدعی شد که «شاید مجبور نشویم از آن استفاده کنیم؛ اما ما کشتی‌های زیادی را تنها برای احتیاط به آن سمت می‌فرستیم. ما یک ناوگروه بزرگ را به آن سمت گسیل کرده‌ایم و آنها را خیلی دقیق زیر نظر داریم.»

ترامپ بلافاصله جمله‌ای که بار‌ها درباره مسائل مختلف از او شنیده‌شده را نیز تکرار کرد و گفت که «خواهیم دید چه می‌شود.» ترامپ البته همچون همیشه تلاش کرد تا بازی روانی خود را هم ادامه دهد و مدعی شد که «آن‌ها می‌خواهند مذاکره کنند و ما مذاکره می‌کنیم.» ادعایی که صحت و سقم آن مشخص نیست. آن هم با توجه به اینکه درست چند روز پیش از این ادعا، ترامپ گفته بود که همه نشست‌ها با مقامات جمهوری اسلامی ایران را لغو کرده است.

مذاکره در اوج تنش؟

با این همه تحلیل‌گران می‌گویند که حتی در اوج تنش‌ها نیز مذاکره در جریان است و می‌تواند اظهارنظرهای مداوم مقامات تهران و واشنگتن را همین چارچوب فهمید. اما با توجه به فاصله مواضع و خواسته‌های دو طرف، اینکه مذاکره‌ها ناگهان در میانه افزایش تنش‌ به توافق منجر شود، بسیار بعید به نظر می‌رسد. چراکه آمریکا مدعی است ایران اکنون در موضع ضعف قرار دارد و به همین دلیل حاضر نخواهد شد از خواسته‌هایش یعنی توقف غنی‌سازی اورانیوم و گفت‌و‌گو بر سر برنامه موشکی و منطقه‌ای دست بکشد.

از سوی دیگر سیدعباس عراقچی به عنوان مسئول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز هرچند می‌گوید که ایران همواره آماده مذاکره است، اما تاکید می‌کند که با رویکرد فعلی آمریکا حصول توافق امکان‌پذیر نیست. این یعنی جمهوری اسلامی ایران نیز حاضر نیست از مواضع خود عقب‌نشینی کند. 

بالارفتن سطح تهدیدهای نظامی

با کمرنگ‌شدن بخت مذاکره و توافق، تمرکز مقامات دولت و نظامی جمهوری اسلامی ایران بر تهدید متقابل آمریکا و حتی اسرائیل متمرکز شده است.

خبرگزاری «رویترز» به نقل از یک مقام ارشد ایرانی که نامش فاش نشده گفته هرگونه حمله‌ای «به‌مثابه یک جنگ تمام عیار علیه ما» تلقی خواهد شد. این مقام ارشد ایرانی اضافه کرده که «امیدواریم این تقویت حضور نظامی برای یک رویارویی واقعی در نظر گرفته نشده باشد، اما قوای ما برای بدترین سناریو آماده است. به همین دلیل است که همه چیز در ایران در حالت آماده‌باش است.»

دیگر مقامات نیز تلاش می‌کنند تا این موضع را برجسته کنند که هرگونه حمله به ایران به معنای جنگ تمام عیار خواهد بود. موضوعی که به نظر می‌رسد هشداری است به دغدغه برخی مقامات دولت ترامپ که ممکن است خواهان رویارویی تمام‌عیار نباشند. چراکه چنین رویارویی از نظر آنها ممکن است طولانی و برای آمریکا هزینه‌بر باشد. تاجایی که روزنامه آمریکایی «وال‌استریت ژورنال» هفته گذشته در گزارشی مدعی شده بود که ترامپ از ژنرال‌ها خواسته‌ها تا گزینه‌های نظامی «قاطع» ارائه کنند.

پیش از این تهدیدات نظامی، مسعود پزشکیان رییس‌جمهور نیز گفته بود که هرگونه «تعرض به رهبری معظم کشورمان به منزله جنگ تمام عیار با ملت ایران است». این موضع نیز در راستای تاکید بر پاسخ همه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران به حملات محدود ارزیابی می‌شود.

پای اسرائیل به میان می‌آید؟

با اینکه مقامات اسرائیلی سعی کردند نسبت به تحولات ایران واکنش زیادی نشان ندهند، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که سطح آمادگی نظامی خود را افزایش داده‌اند.

«کانال ۱۲» اسرائیل از افزایش نگرانی‌ها نسبت به حمله ایران به اسرائیل و حتی حمله پیش‌دستانه در اسرائیل خبر داده است. از سوی دیگر سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر نماینده ویژه و داماد ترامپ به اسرائیل، همزمان با فرمانده سنتکام (فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا)، نشان از رایزنی و هماهنگی میان واشنگتن و تل‌‌آویو درباره تحولات پیش‌رو دارد. پیش از این نیز تماس‌های تلفنی میان رییس‌جمهور آمریکا و نخست وزیر اسرائیل برقرار شده بود و حتی لیندسی گراهام سناتور جمهوری‌خواه نزدیک به ترامپ به تل‌آویو سفر کرده بود. 

بنابراین شواهد نشان می‌دهد که هرگونه درگیری میان ایران و آمریکا، پای اسرائیل را نیز به میان خواهد کشید و اسرائیلی‌ها خود را برای این سناریو آماده می‌کنند.

تجمع تجهیزات نظامی در خاورمیانه در روزهای پیش‌رو

گفته می‌شود که هنوز ناو هواپیمابر لینکلن آمریکا در محدوده عملیاتی سنتکام در خاورمیانه قرار نگرفته است و این اتفاق ممکن است چند روزی زمان ببرد. در کنار این ناو اکنون سه ناو دیگر، از جمله ناو هواپیمابر «روزولت» در دریای سرخ، ناوشکن موشک‌انداز «میچر» در خلیج عمان و ناو هواپیمابر «مک‌فال» در حوزه فرماندهی سنتکام در خاورمیانه قرار دارند.

اما غیر از آمریکا، انگلیس نیز اعلام کرده که اسکادران مشترک نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و قطر موسوم به اسکادران ۱۲، با جنگنده‌های «یوروفایتر تایفون» به منطقه خلیج فارس اعزام شده است. البته وزارت دفاع انگلیس در راستای عادی جلوه‌دادن ارسال تجهیزات گفته که این اقدام به دنبال تنش‌های منطقه‌ای و در چارچوب توافق تضمین دفاعی بریتانیا- قطر و «صرفا با هدف دفاعی» انجام می‌شود. در این سوی خلیج فارس، مقامات نظامی جمهوری اسلامی نیز می‌گویند که نیرو‌ها در آماده‌باش کامل هستند و هرگونه اقدام نظامی پاسخ «شدید و سختی» در پی خواهد داشت.

امیرعلی ابوالفتح، تحلیل‌گر مسائل آمریکا پیش از این به اقتصادآنلاین گفته بود که این تغییرات برای وادارکردن ایران به مصالحه و قبول خواسته‌های آمریکا تحت فشار است. اما مسئله اینجاست که اگر توافقی آشکارا یا پشت‌پرده حاصل نشود، ممکن است موشک‌ها جای دیپلماسی و سیاست را بگیرند و آسمان خاورمیانه بار دیگر تیره شود.