رمزگشایی از دو موضع متفاوت همسایگان ایران/چرا ترکیه کنار ایران ایستاد و باکو سکوت کرد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، در جریان اعتراضات در ایران و افزایش تنش‌ها میان تهران و واشنگتن، ترکیه تلاش کرد تا موضعی نزدیک به جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کند. گفته شد که هاکان فیدان وزیر خارجه این کشور در کنار چند کشور حاشیه خلیج فارس تلاش کردند تا آمریکا را نسبت به عدم اقدام نظامی قانع کنند.

با این حال جمهوری آذربایجان دیگر همسایه ایران، درباره این تحولات سکوت کرد. کشوری که روابط بسیار نزدیکی با رژیم اسرائیل دارد. اما پرسش اینجاست که این دو کشور در مواجهه با افزایش تنش‌های جمهوری اسلامی ایران با غرب و به ویژه آمریکا چه مواضع و اهدافی را دنبال می‌کنند؟

محسن پاک‌آیین سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین به این پرسش پاسخ داد و از مواضع جمهوری آذربایجان و ترکیه رمزگشایی کرد.

ترکیه و جمهوری آذربایجان منافع خود را در صلح می‌بینند

پاک‌آیین گفت: جمهوری آذربایجان و ترکیه هر دو همسایگان ایران هستند و روابط خوبی با ایران دارند. در عین حال منافع سیاسی و امنیتی دو کشور که به طور طبیعی با منافع اقتصادی نیز مرتبط است به منافع کشورهای منطقه گره خورده است. یعنی به هر میزانی که منطقه امن باشد این دو کشور می‌تواند منافع ملی خود را تامین کنند و هر قدر شرایط منطقه ناامن شود این کشورها نیز احساس می‌کنند منافعشان در خطر خواهد افتاد.

این دیپلمات پیشین ادامه داد: لذا با توجه به تهدیدات آمریکا و رژیم صهیونیستی صرف‌نظر از اینکه این تهدیدات جدی یا عملیات روانی باشد، ترکیه و جمهوری آذربایجان را نگران می‌کند. این دو کشور متمایل نیستند جنگی بین ایران و آمریکا رخ دهد چون به طور طبیعی بر امنیت و اقتصاد منطقه از جمله انتقال آزاد نفت و گاز اثر می‌‌گذارد. به همین دلیل این دو کشور در مجموع علاقه‌مند هستند که صلح و امنیت در منطقه حاکم شود و این را در دیدار با مسئولان ایرانی نیز گفته‌اند. البته باید حساب مواضع رسمی این کشورها با برخی از مطالبی که در رسانه‌های این دو کشور منتشر می‌شود جدا دانست. برخی از رسانه‌های دو کشور ممکن است مواضعی علیه جمهوری اسلامی ایران داشته باشند اما در مجموع موضع دولت و مردم ترکیه و جمهوری آذربایجان این است که در منطقه صلح و امنیت باشد.

تاثیر روابط جمهوری آذربایجان با اسرائیل بر رابطه با ایران

او درباره سکوت جمهوری آذربایجان و تفاوت مواضع با ترکیه نیز توضیح داد: باید بین ترکیه و جمهوری آذربایجان تفاوت قائل شد. ترکیه صریح‌تر اظهارنظر می‌کند و بیش از جمهوری آذربایجان سعی می‌کند که امنیت در منطقه ایجاد شود. جمهوری آذربایجان همزمان با رژیم صهیونسیتی و آمریکا و ایران و کشورهای مسلمان رابطه دارد و به همین دلیل سیاست محتاطانه‌ای را دنبال می‌کند. آن‌ها سعی می‌کند از اظهارنظر رسمی در این زمینه‌ها خودداری کنند یا به موضعی کلی بسنده کند. به همین دلیل من ندیدم که درباره تحولات اخیر و ناآرامی‌های ایران این کشور موضعی بگیرد و به نوعی سکوت کرده است. 

پاک‌آیین افزود: جمهوری آذربایجان روابط خوبی با رژیم صهیونیستی دارد و در عین حال عضو سازمان همکاری اسلامی است و ۸۵ درصد آن را مسلمانان شیعه تشکیل می‌دهد. با توجه به این مولفه‌ها جمهوری آذربایجان تلاش می‌کند از یک سو با رژیم صهیونیستی و آمریکا و از سوی دیگر با ایران و کشورهای مسلمان روابط خود را حفظ کند. به همین دلیل در تحولات اخیر ایران، جمهوری آذربایجان به طور رسمی موضع‌گیری نکرد. اما در دیدارهایی که بین مقامات وجود دارد به ویژه در حاشیه دیدار الهام علی‌اف و آقای پزشکیان در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اسلامی در باکو حمله رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران را محکوم و در بیانیه نهایی نیز روی این مسئله اصرار کردند.

سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان گفت: اما به صورت علنی و رسمی جمهوری آذربایجان سعی می‌کند از اینکه وارد اختلافات ایران و رژیم صهیونیستی و آمریکا شود پرهیز کند. البته سفارت فلسطین در جمهوری آذربایجان دایر است و موضع این کشور تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس شرقی است.

او تاکید کرد: اما در مقابل ترکیه صریح‌تر است و در بسیاری از مواقع به ویژه در زمان تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران و درباره ناآرامی‌های اخیر جانب ایران را گرفته است.

موازنه قوا در برابر اسرائیل

پاک‌آیین در پاسخ به این سوال که چقدر ترکیه تضعیف ایران را منجر به تغییر موازنه قوا به سود اسرائیل در منطقه می‌داند نیز گفت: ایران در رابطه با همسایگان خود با صداقت و صراحت رفتار کرده و ترکیه نیز استثناء نبوده است. اعتقاد دارم که ترکیه به ایران بیشتر از باقی کشورهای منطقه و رژیم صهیونیستی اعتماد دارد. اگر جایی هم اختلافی وجود داشته با برقراری گفت‌وگو رفع شده است. فکر می‌کنم ترکیه نیز امروز با توجه به سیاست‌های آشکار آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ترکیه به حقانیت مواضع ایران در سوریه پی برده است.

او اضافه کرد: این نکته نیز درست است که ترکیه احساس می‌کند یک ایران قدرتمند می‌تواند امنیت منطقه را تأمین و منافع ترکیه را در برابر تهدیدات آمریکا و رژیم صهیونیستی حفظ کند. از سوی دیگر در زمان‌هایی که ترکیه دچار بحران بوده به ویژه در جریان کودتایی که چند سال قبل انجام شد جمهوری اسلامی به کمک ترکیه رفته و تلاش کرده تا این کشور از بحران خارج کند.