نوری مالکی در آستانه بازگشت به نخست وزیری؛ سرانجام رقابت تهران و واشنگتن در بغداد چه خواهد شد؟
انتخاب نخست وزیر عراق به مراحل پایانی خود نزدیک میشود و رسانهها خبر از بازگشت نوری مالکی به قدرت میدهند. سیاستمداری که نزدیک به جمهوری اسلامی ایران و محور موسوم به مقاومت شناخته میشود.
به گزارش اقتصادآنلاین، بازگشت نوری مالکی ۷۵ ساله به کرسی نخستوزیری میتواند زمینهساز تحولاتی در عراق باشد. در حالی که تا پیش از این، گفته میشد رقابت میان تهران و واشنگتن برای روی کار آوردن گزینههای نزدیک به خود در عراق بالا گرفته بود.
پس از انتشار اخباری مبنی بر احتمال نخست وزیری دوباره مالکی، علی اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بینالملل نیز در یک گفتوگوی تلفنی با او درباره مهمترین تحولات منطقهای و بینالمللی از جمله روابط عراق و ایران تبادل نظر کرد.
در حالی که محمدشیاع سودانی نخست وزیر فعلی عراق بیشترین کرسیها (۴۶ کرسی) را در انتخابات پارلمان از آن خود کرد، اما رسانهها خبر از کنارهگیری احتمالی او به سود مالکی دادهاند. در صورت چنین اتفاقی نخست وزیری دوباره مالکی در عراق تقریبا قطعی خواهد بود. اگر مالکی دوباره به قدرت بازگردد، شرایط در عراق متفاوت خواهد بود و به تبع آن، مناسبات این کشور با ایران و کشورهای منطقه نیز دستخوش تغییراتی خواهد شد. اما آیا تغییرات احتمالی در جهت سیاستهای جمهوری اسلامی ایران خواهد بود یا مالکی نیز مثل سودانی تلاش میکند تا نزدیکی به آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس را به عنوان ابزار موازنه قوا تداوم بخشد؟
مالکی چگونه دوباره گزینه نخست وزیری شد؟
سودانی خود با حمایت نوری مالکی به نخست وزیری عراق رسید. با این همه او تلاش کرد تا به جای نزدیکی کامل به جمهوری اسلامی، نوعی موازنه میان تهران و واشنگتن برقرار کند. تاحدی که به ویژه در اواخر نخست وزیری او خبرهایی مبنی بر همراهی سودانی با سیاستهای آمریکا حکایت داشت.
در آذر ماه انتشار یک سند رسمی در روزنامه رسمی «الوقایع العراقیه»، عراق را با یکی از جنجالیترین بحرانهای سیاسی ماههای اخیر روبهرو کرد. در این سند که تصمیم شماره ۶۱ کمیته «مسدودسازی اموال تروریستها» را بازتاب میداد، نامهایی از نهادها و اشخاص مرتبط با دو سازمان تروریستی داعش و القاعده درج شده بود.
اما نکته اینجا بود که نام «حزبالله لبنان» و «انصارالله یمن» نیز در این فهرست به چشم میخورد. گروههایی که عضو محور موسوم به مقاومت به شمار میروند. هر چند دفتر نخست وزیر این اتفاق را یک اشتباه داسنت و کمیتهای برای بررسی آن تعیین کرد، اما پیامدهای این اشتباه سهوی یا عمدی دامن سودانی را گرفت و او از گروههای مرتبط با چارچوب هماهنگی شیعی در عراق حذف شد. از اینجا بسیاری شانس سودانی برای نخست وزیری دوباره را کمرنگ دانستند و احتمال نخست وزیری مالکی به عنوان گزینهای مورد اجماع همه طرفها مطرح شد.
دخالت آمریکا در انتخاب نخست وزیر؟
حالا با وجود آنکه سودانی کرسیهای بیشتری در پارلمان در اختیار دارد، چارچوب هماهنگی شیعی نوری مالکی را به عنوان نامزد نخست وزیری معرفی خواهد کرد. باقر السعدی، یکی از اعضای چارچوب هماهنگی شیعی عراق، گفته که این هفته نامزد خود را برای نخست وزیری اعلام خواهیم کرد و اضافه کرده که «تفاهمها میان اعضای چارچوب در مورد حمایت از نوری المالکی برای نخست وزیری بعدی به مرحله نهایی خود رسیده است و آنها در روزهای آینده بیانیه رسمی در این مورد صادر خواهند کرد.»
از سوی دیگر عائد الهلالی، سیاستمدار مستقل عراقی هم گفته که چارچوب هماهنگی در راستای رویکردی عملگرایانه شخصیتی غیرجنجالی را برای سمت نخستوزیری انتخاب کند. او همچنین دخالت آمریکا در انتخاب نخست وزیر جدید این کشور را نیز منتفی دانسته و گفته که آمریکا نمیتواند دخالت قابل توجهی در این زمینه داشته باشد.
نخست وزیری مالکی چه تغییراتی ایجاد میکند؟
نزدیکی مالکی به جمهوری اسلامی فضا را برای فعالیت گروههای مسلح شیعی در عراق همچون حشد الشعبی و کتائب حزبالله فراهم میکند. گروههایی که از سوی برخی جریانهای در عراق برای انحلال و ادغام در ارتش این کشور تحت فشار هستند. تاجایی که آمریکا در ماههای اخیر دو بار به دولت عراق هشدار داده که در صورت وقوع هر حملهای در منطقه گروههای مسلح عراقی نباید هیچ واکنشی به آن نشان دهند. هشداری که اثرگذاری این گروههای را در تحولات منطقهای روشن میکند.
از سوی دیگر آمریکا تلاش کرده تا از وابستگی و نزدیکی دولت عراق به جمهوری اسلامی ایران بکاهد. لغو معافیت عراق از واردات گاز از ایران نیز در همین راستا ارزیابی میشود.
با این همه، تاکید چارچوب هماهنگی بر رویکرد عملگرایانه، ممکن است در رویکرد نخست وزیر آینده عراق، حتی اگر نوری مالکی باشد، اثر خود را بگذارد. به نظر نمیرسد که مالکی نیز مثل سودانی تلاش میکند تا موازنهای در روابط عراق با آمریکا و غرب و جمهوری اسلامی برقرار کند تا منافع این کشور در این موازنه حفظ شود. هرچند که برخی رسانهها تلاش دارند تا از مالکی چهرهای کاملا نزدیک به جمهوری اسلامی ارائه دهند که قرار است در جهت منافع محور مقاومت حرکت کند.