فصل سرد روابط ایران و لبنان؛ عراقچی در بیروت به دنبال چه بود؟
سفر دو روزه سیدعباس عراقچی وزیر خارجه به لبنان، در بحبوحه تحولات منطقهای، بازتابهای زیادی داشته است. سفری که کمی پس از آن انجام شد که یوسف رجی، وزیر خارجه لبنان، دعوت عراقچی به تهران را رد کرده بود.
به گزارش اقتصادآنلاین، روابط دیپلماتیک ایران و لبنان یکی از سردترین فصول خود را میگذارند. سیدعباس عراقچی در حالی به لبنان سفر کرد که یوسف رجی، دعوت او را برای سفر به ایران رد کرده بود. رجی پس از رد این دعوت نیز با ادبیاتی تند ایران را به دخالت در امور لبنان متهم کرده و خواستار تغییر این رویکرد شده بود.
با این حال، این رد دعوت با ادبیات تقابلی از طرف ایران پاسخ داده نشد و عراقچی در فاصله کوتاهی دوباره بار سفر به لبنان را بست و با هیاتی اقتصادی راهی این کشور شود. استقبال سرد از عراقچی در فرودگاه اما نشان داد که دولت لبنان بنا ندارد تا رویکرد دیپلماتیک خود را با سفر وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران تغییر دهد.
هیات اقتصادی و اهمیت سیاسی سفر
با وجود اینکه هیاتی اقتصادی عراقچی را همراهی میکردند، همزمانی سفر با اوجگیری فشارهای آمریکا و اسرائیل برای خلع سلاح حزبالله، بعد سیاسی رایزنیها در لبنان را پررنگتر کرد.
اخبار رسمی صرفا بازتابی کلی از محورهای رایزنی عراقچی با رجی داشتند و نوشتند که در این دیدار دو طرف بر تقویت رایزنیهای دو کشور بر مبنای احترام متقابل و منافع مشترک تاکید کردند. از سوی دیگر اما گفته شده که در این دیدار موضوع خلع سلاح حزبالله و حمایت ایران از این گروه مطرح شده است. عراقچی نیز در پاسخ به طرف لبنانی که خواستار خلع سلاح این گروه بوده گفته که امور داخلی لبنان باید در تفاهمی بین گروههای داخلی این کشور و بدون فشار خارجی به نتیجه برسد.
این در حالی است که آمریکا و اسرائیل مدعی هستند که حزبالله در جنوب لبنان باید خلع سلاح کامل شود. دولت نیز در همراهی با آمریکا و اسرائیل، ایده «یک دولت یک ارتش» را مطرح کرد و این پروژه را دنبال میکند. با این همه اسرائیل مدعی است که پروژه خلع سلاح حزبالله موفق نبوده و در یک سال گذشته بارها مواضع و فرماندهان این گروه را بمباران و ترور کرده است. با وجود فشار دولت و برخی جریانهای سیاسی در لبنان حزبالله میگوید که سلاحش را زمین نمیگذارد و همین احتمال افزایش تنشها در لبنان را افزایش داده است.
تاجایی که برخی رسانههای عبری از آمادهبودن برنامه حمله اسرائیل به لبنان خبر داده بودند و مدعی شده بودند که این حمله به دلیل اعتراضات در ایران به تعویق افتاده است. بسیاری سفر بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل به آمریکا را هم در راستای همراه کردن واشنگتن با حمله احتمالی علیه حزبالله دانسته بودند. حتی گفته شد که ایران نیز یکی از محورهای نشست ترامپ و نتانیاهو بوده است.
ابعاد فرامنطقهای درگیری در لبنان
با این همه، همچنان احتمال درگیری در لبنان به دلیل فشارهای اسرائیل و آمریکا برای خلع سلاح کامل حزبالله و مقاومت این گروه بالا است. در صورت وقوع این درگیری، ممکن است جمهوری اسلامی ایران از حزبالله حمایت کند و این یعنی جنگ میتواند ابعاد فرامرزی پیدا کند و به کل منطقه کشیده شود. چراکه گروههای شیعی مثل انصارالله در یمن و حشدالشعبی در عراق نیز فعال هستند.
البته که آمریکاییها پیشتر به عراق هشدار دادهاند که در صورت وقوع حمله به لبنان گروههای مسلح شیعی نباید هیچگونه دخالتی داشته باشند. با این حال، در میدان درگیری معادلات بسیار پیچیدهتر خواهد بود و به نظر نمیرسد که چنین هشدارهایی چندان تاثیری در تصمیم گروههای منتسب به محور مقاومت، به ویژه انصارلله یمن داشته باشد.
دیپلماسی از بنبست خارج میشود؟
تنشها درست در روزهایی افزایش یافته که به نظر میرسد باب گفتوگو بین ایران و آمریکا و اروپا تقریبا بسته شده است. هرچند وزیرخارجه در لبنان در نشست رونمایی از کتابش گفته که ایران آماده مذاکره است، اما به شرطی که آمریکا مذاکره را مساوی با دیکتهکردن خواستههای خود نداند. او همچنین تاکید کرده که تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داده که آمریکا و اسرائیل فقط زبان زور میفهمند و با آنها باید با ایران زبان صحبت کرد.
در طرف دیگر اما آمریکا از مواضع خود عقبنشینی نمیکند و خواستار غنیسازی صفر و مذاکره بر سر برنامه موشکی و منطقهای ایران است. حتی برخی رسانهها پیش از این مدعی شده بودند که دونالد ترامپ طرح مذاکرهای که عربستان و عمان تهیه کرده بودند و از سوی استیو ویتکاف نمایندهاش به او داده شده بود را نیز رد کرده است. موضوعی که اگر صحت داشته باشد به معنای عدم تمایل ترامپ برای تکرار شکل مذاکرات پیشین با ایران است.
در چنین شرایطی به نظر میرسد که لبنان میتواند تبدیل به نقطه اوجگیری درگیریها بین طرفین شود. البته دولت لبنان اعلام کرده که پروژه خلع سلاح در حال پیشروی است، اما اسرائیل مواضع دولت در این زمینه را نپذیرفته است. همه شواهد نشان میدهد که روزهای پرالتهابی پیشروی خاورمیانه قرار داد؛ مگر آنکه دیپلماسی بتواند راهی به سوی مذاکره و کاهش تنشها باز کند.
