آفت فرسودگی سیستم برق در خوزستان

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، قطع برق خوزستان مشتی از یک خروار است. صنعت برق ایران از فرسودگی مفرطی رنج می‌برد و همین مساله سبب شده تا این صنعت تاب مقاومت در برابر بحران‌هایی از جنس بحران خوزستان را نداشته ‌باشد. این فرسودگی هر بار و در هر نقطه‌یی به یک شکل خود را نشان می‌دهد. این‌بار ترجمان به‌روز نبودن تاسیسات صنعت برق کشور در مقره‌های چینی است که مغلوب رطوبت و گردوغبار خوزستان شدند. از ابتدای قطعی‌های برق خوزستان در اوایل بهمن‌ماه مسوولان و شخص وزیر نیرو بر لزوم تعویض این مقره‌ها و جایگزین‌ کردن آن با مقره‌های سیلیکونی سخن گفتند.

در این زمینه‌ این روزنامه ، در گفت‌وگو با حسین صفامهر کارشناس ارشد صنعت برق، به اعتبارسنجی صحبت‌های وزیر نیرو پرداخت. این کارشناس نیز منطقی‌ترین علت قطع برق خوزستان را ناشی از جنس عایق‌های الکتریکی شبکه توزیع برق می‌داند تا به نوعی صحبت‌های حمید چیت‌چیان را مورد تایید قرار داده ‌باشد. عایق‌هایی که به گفته او یادگار 50سال پیش صنعت برق هستند و با شرایط اقلیمی خوزستان همخوانی ندارند.

دقیقا یک‌ هفته پیش‌ بود که گردوغبار و رطوبت شدید، شهرهای مختلف استان خوزستان را دربر گرفت تا مردمان این استان جنوبی کشور شاهد به اوج رسیدن بحران جدیدی به نام قطع گسترده آب و برق در زندگی خود باشند و خاطرات تلخ خاموشی‌های گسترده زمان جنگ مجددا برای آنها تکرار شود.

نخستین مورد از قطع برق خوزستان در 8 بهمن‌ماه سال جاری روی داد. حمید چیت‌چیان در نشست خبری خود در دهمین روز از همین ‌ماه راه‌حل این موضوع را در تعویض مقره‌ یا گیره‌های چینی مورداستفاده در دکل‌های انتقال برق و جایگزینی آنها با عایق‌هایی از جنس سیلیکون عنوان کرد. با تشدید بحران قطعی برق خوزستان، این راه‌حل از سوی مسوولان وزارت نیرو و شخص حمید چیت‌چیان بارها مورد تاکید قرار گرفت تا مشخص شود که راه‌حل کوتاه‌مدت وزارت نیرو برای حل معضل برق اهواز و 10شهر دیگر خوزستان همین تعویض‌ مقره‌ها در کنار شست‌وشوی شبکه‌های توزیع و انتقال برق است.

در این‌ راستا این روزنامه  سراغ یک کارشناس حوزه برق رفت تا این‌ راه‌حل را از منظر فنی مورد بررسی قرار دهد. حسین صفامهر کارشناس ارشد صنعت برق در پاسخ به پرسشی، احتمال وجود علل دیگری غیر از جنس مقره‌های مورداستفاده در روی دادن این حادثه را ضعیف دانست و گفت: «منطقی‌ترین علت قطع برق خوزستان استفاده از مقره‌های چینی است، چراکه حضور گردوخاک در پست‌های توزیع سبب می‌شود که شکست عایقی اتفاق افتاده و این مساله منجر به اتصال فازی و قطع جریان برق می‌شود. چنین اتفاقی اگر در مقیاس‌های بزرگ و در خطوط اصلی کشور بیفتد، ممکن است باعث قطع جریان برق در کشور و بلک‌آوت شود.»

صفامهر، سابقه استفاده از این مقره‌های با جنس چینی در ایران را مربوط به نیم ‌قرن گذشته دانست و بیان داشت: «در اکثر نقاط کشور از مقره‌های چینی در شبکه‌های توزیع برق استفاده می‌شود. بیشتر از 70درصد خطوط کشور عمری بالای 50سال دارد و این گیره‌های چینی از همان زمان در ایران مورداستفاده قرار می‌گرفتند.»

نکته مهم در این زمینه توجه به وضعیت اقلیمی هر منطقه در استفاده از عایق‌های الکتریکی است. حادثه خوزستان نشان داد که موضوع اقلیم در انتخاب عایق‌های الکتریکی در سال‌های قبل به درستی مورد پیش‌بینی قرار نگرفته ‌بود و نتیجه آن معضلی است که امروز دامنگیر وزارت نیرو و دولت در خوزستان شده است. به گفته صفامهر، استفاده از گیره‌های چینی در بسیاری از نقاط دیگر دنیا نیز متداول است اما همین گیره‌ها نیز جنس‌های مختلفی داشته و باتوجه به وضعیت اقلیمی هر منطقه مورداستفاده قرار می‌گیرند. به‌عنوان مثال جنس مقره‌های مورداستفاده در اروپا با آنچه در آسیا مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، باتوجه به درصد رطوبت هوا متفاوت است.

اظهارات وزیر نیرو و تایید کارشناسان نشان‌دهنده این است که در منطقه‌یی مانند خوزستان و دیگر استان‌های جنوبی کشور که از رطوبت بالایی برخوردارند و همچنین  در کنار آلایندگی شدید گردوغبار هستند باید از مقره‌های سیلیکونی به جای مقره‌های چینی فعلی استفاده شود. عایق‌های سیلیکونی به‌دلیل داشتن خاصیت هایدروفوبیکی از تشکیل نوار آب روی سطح خود جلوگیری می‌کنند و آب روی این عایق‌ها به‌صورت قطره‌قطره باقی می‌ماند. به‌همین دلیل مقاومت سطحی آن کاهش پیدا نمی‌کند و احتمال ایجاد آرک یا اتصال برق به حداقل می‌رسد. همچنین مقره‌های سیلیکونی برای شرایط آلوده گردوغبار مناسب هستند، چراکه پیوندهای قوی سیلیکون باعث می‌شود که اگر لایه‌یی از گردوغبار روی سطح آنها بنشینند، مولکول‌های سیلیکون به سمت بالا حرکت کرده و لایه زاید را دربر می‌گیرند که به آن خاصیت ریکاوری یا بازیافت گفته می‌شود. همین مساله سبب می‌شود که هزینه‌های شست‌وشو و نگهداری این عایق‌ها با کاهش قابل‌توجهی مواجه شود. این درحالی است که استفاده از عایق‌های چینی نیازمند مراقبت و شست‌وشوی بیشتری است و نخستین اقدامی که در حادثه خوزستان موردتوجه قرار گرفت تمیز کردن مقره‌های چینی بود.  مدیرعامل شرکت برق منطقه‌یی خوزستان در این زمینه گفته است که در روزهای اخیر بیش از 120کیلومتر از مقره‌های شبکه فوق توزیع خوزستان با استفاده از دستگاه‌های مقره‌شور شسته شده‌اند. بنابراین به نظر می‌رسد کلیت طرح جایگزینی مقره‌های چینی با مقره‌های سیلیکونی به‌عنوان راه‌حل کوتاه‌مدت قطع برق خوزستان دارای صحت و سقم است.

 ضعف شدید تجهیزاتی در خوزستان

ادامه مشکل برق خوزستان سبب شد تا وزیر نیرو روز پنج‌شنبه شخصا و برای دومین‌ بار به این استان سفر کند. به نظر می‌رسد که تمرکز اصلی عملیات بر شستن شبکه‌های فوق توزیع است. اما نکته قابل توجه در این میان، عدم کفایت تجهیزات شست‌وشوی مقره‌های موجود در داخل استان برای مقابله با این مشکل است، چالشی که سبب ‌شده، وزارت نیرو در روزهای اخیر هر چه دستگاه مقره‌شوی در کشور وجود داشته را به خوزستان بفرستد.

 حمید چیت‌چیان، وزیر نیرو در بدو ورود خود به شهر اهواز اظهار کرد:«برای مجموعه وزارت نیرو لحظه‌یی آرامش وجود ندارد و با تمام نیرو و امکانات تلاش خواهیم کرد تا هر چه زودتر مشکل پیش ‌آمده را رفع کنیم. از سپاه، ارتش، بسیج، آتش‌نشانی، ادارات نفت و سایر موسسات درخواست همکاری کرده‌ایم تا بتوانیم این مشکل را در سریع‌ترین زمان حل کنیم. بیش از 30دستگاه شست‌وشوی مقره از تمام استان‌ها به خوزستان انتقال داده‌ایم. اکنون در هیچ استان دیگری به‌جز خوزستان دستگاه مقره‌شوی وجود ندارد» همچنین قرار است 20دستگاه مقره‌شور جدید به زودی خریداری شود.

اظهارات چیت‌چیان مهر تایید دیگری بر واقعیت تاسف‌آور عدم آمادگی و تجهیز استان‌های مختلف کشور برای مقابله با بحران‌های مختلف است. استانی مانند خوزستان که حجم رطوبت و آلایندگی آن بر همگان محرز است آنقدر از فقر شدید تجهیزات شست‌وشوی مقره رنج می‌برد که برای انجام این عملیات تمام دارایی کشور از این دستگاه به این استان فرستاده شده است. ضمن اینکه پرسش به وجود می‌آید که اگر امروز مشابه اتفاق خوزستان در استان دیگری همچون سیستان‌وبلوچستان بیفتد، وزارت نیرو دستگاه مقره‌شوی کدام استان را مورد استفاده قرار خواهد داد؟

 پیشرفت 30 درصدی شست ‌و شوها

وزارت نیرو با بسیج تمام نیروهایی که در اختیار داشته،‌ توانسته است در روزهای اخیر 30درصد عملیات شست‌وشو را به پیش ببرد. چیت‌چیان به درخواست 500 نیروی کمکی و دستگاه‌های جدید برای پیشبرد سریع‌تر این پروژه اشاره کرد.

این عضو کابینه حسن‌روحانی پس از بازگشت از اهواز، شامگاه پنج‌شنبه در رسانه ملی حاضر شد تا توضیحات بیشتری را در رابطه با این بحران ارائه کند. وی اعلام کرد که از 8700 کیلومتر خطوط انتقال بیش از 4800کیلومتر و از 207پست انتقال برق حدود 105پست متاثر از پدیده گردوغبار شده‌اند. چیت‌چیان میانگین زمان لازم برای شست‌وشوی کامل شبکه‌ توزیع این استان را حدود 15روز و شبکه انتقال را حدود 18روز عنوان کرد.

طبق گفته حمید چیت‌چیان انتظار می‌رود با توجه به حجم عملیات انجام‌ شده تاکنون در اوایل هفته آینده شاهد اتمام شست‌وشوی کامل 8700کیلومتر تاسیسات شبکه فوق ‌توزیع خواهیم بود. هر چند او تاکید کرد که تا آن زمان امکان قطعی برق وجود دارد.

چیت‌چیان از مردم خوزستان درخواست کرد طی این زمان همراهی و حوصله به‌ خرج دهند. صبر و حوصله‌یی که وزیر نیرو کاملا آگاهی دارد که مردم آن منطقه در سایه سال‌ها زندگی در زیر چتر خاک به خوبی آموخته‌اند و اختیار دیگری جز تحمل این شرایط ندارند.

 تعویض 120 هزار مقره در یک‌ سال

همانطور که اشاره شد، اقدام دیگری که وزارت نیرو همزمان با عملیات شست‌وشو دنبال می‌کند، تعویض عایق‌های الکتریکی از جنس چینی است. عملیاتی که به گفته چیت‌چیان شامل تعویض 120هزار مقره چینی به سیلیکونی می‌شود و انجام چنین عملیاتی حدود یک ‌سال به طول خواهد انجامید. آن ‌طور که وزیر نیرو خبر داد، قرار بر این بوده که روز جمعه یک محموله 10هزار عددی از مقره‌های سیلیکونی وارد خوزستان شود.

چهارشنبه هفته ‌گذشته مدیرعامل شرکت برق منطقه‌یی خوزستان ضمن اشاره به روند انتخاب پیمانکار اظهار کرد که خرید مواد مورد نیاز برای انجام این پروژه که عمدتا از طرف‌های خارجی صورت می‌گیرد تا چند روز آینده به انجام خواهد رسید. وی همچنین از تجهیز 26پست انتقال و فوق‌ توزیع مهم استان به پوشش سیلیکونی تا روز چهارشنبه خبر داد. رقمی که حدود 12درصد از مجموع پست‌های استان را شامل می‌شود.

بدون شک تعویض 120هزار واحد مقره فرآیندی زمانبر است و این نگرانی وجود دارد که با فرا رسیدن فصل گرمای وحشتناک خوزستان، قطعی‌های برق مردم این استان را بیش از این کلافه نکند. حسین صفامهر در این رابطه ضمن تاکید بر دشوار بودن این عملیات توضیح داد در هر نقطه‌یی که این عملیات قرار است اجرایی شود لاجرم به قطع برق نیاز است. طبق اظهارات چیت‌چیان، فاز اول عملیات تعویض مقره‌ها تا اردیبهشت ‌ماه 96 به ‌طول خواهد انجامید و پس از آن با ورود خوزستان به فصل گرما و برای جلوگیری از به زحمت افتادن شهروندان این عملیات متوقف‌ شده و در پاییز 96 از سر گرفته می‌شود.

 تلنگری دیگر به صنعت فرسوده برق

آنچه که این روزها در خوزستان اتفاق می‌افتد، سوای دل‌مشغولی که در سطح ملی برای ساکنان این مناطق ایجاد کرده است، تلنگر دیگری به کل مجموعه صنعت برق کشور است. مسلما مردم مناطق غربی تهران صدای انفجارهای نیروگاه برق‌ آلستوم در شامگاه 15شهریور را به‌ خاطر دارند. حادثه‌یی که جرقه آن در اثر برخورد یک جرثقیل با یکی از کابل‌های پست شهید فیروزی اتفاق افتاد اما به دلیل فرسوده بودن این پست برق گسترش یافت و باعث شد تا بخشی از تهران برای ساعت‌ها با خاموشی روبه‌رو شود. موارد از این دست بسیار زیاد است و تمامی این حادثه‌ها لزوم توجه به تاسیسات توزیع برق فرسوده در کشور را بیش از هر زمان دیگری نشان می‌دهد.