اشتباه تاریخی شهردار؛ تخریب ١٠ خانه تاریخی

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از شهروند ، «مصیب امیری»، مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس به نظر می‌آید از موضوع بی‌خبر است که  می‌گوید: «دیروز  درباره این مورد خبر دادند. ما پیگیری کردیم و چنین چیزی نیست. قرار بود ‌سال ٨٨ در این گذر بازارچه صنایع دستی بسازند و هنوز نساخته‌اند. خانه‌ها سر جایشان است و سالمند.» از طرف دیگر با این‌که یک ماه پس از تخریب خانه‌ها، شهرداری شیراز طرح ساخت «سرای هنر» را در دست اجرا دارد، اما شهردار منطقه ٨ شیراز در گفت‌وگو با خبرآنلاین این تخریب‌ها را تکذیب کرده است.

تخریب بافت تاریخی شیراز در حالی بار دیگر تکرار شده است که‌ سال ٩٣، بزرگ‌ترین تخریب‌‌ بافت‌تاریخی شیراز در محدوده‌ای بسیار وسیع در قلب این شهر کهن آغاز شده بود. اما پس از جنجالی‌شدن این اتفاقات در بافت تاریخی، پیرو مکاتبات معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با مقامات مسئول هیأتی متشکل از مدیرکل حراست، مدیرکل حفظ و احیای بناها و بافت‌های تاریخی و نماینده معاونت حقوقی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری عازم شیراز شدند تا سرانجام این پیگیری‌ها تخریب‌ها را در آن زمان متوقف کرد.

اگر چه این توقف دیری نپایید و ویرانی بافت تاریخی هر بار از سوی شهرداری شیراز به شکل تازه‌ای تکرار شد. تخریبی که این‌بار ریشه خانه‌های تاریخی گذر سنگ‌سیاه را از بیخ کند. ویرانی خانه‌های تاریخی از سوی شهرداری و آن هم  به بهانه ساخت بازارچه صنایع دستی،‌ سال گذشته با تخریب سه خانه در بافت آغاز شد. اگر چه اعتراض سازمان میراث فرهنگی باز هم جلوی این تخریب‌ها ایستاد، اما با عملیات ساخت بازارچه باز هم آغاز شد تا بیش از ١٠ خانه تاریخی دیگر هم با خاک یکسان شوند.

«عبدالرضا نصیری»، معاون میراث فرهنگی استان فارس  ماجرای ویران کردن خانه‌ها را طور دیگری روایت می‌کند: «تخریب خانه‌ها مال دیروز  و چند روز گذشته نیست. این موضوع به‌ سال ٨٨ بر‌می‌گرددد که قرار بود بازارچه سرای هنر در گذر سرباغ محله سنگ‌سیاه شکل بگیرد. ٧سال پیش بود و یک سری مجوز برای ساخت بازار صادر شد. آن زمان سازمان احیای بافت‌های فرسوده زیر نظر شهرداری پیگیر سرای‌ هنر بود. وسعت طرحی که آنها دنبالش بودند خیلی کم بود. مداخله‌اش در حد یکی،دو خانه بود که به زمین تبدیلش کردند. آن موقع حساسیتی به این شدت درباره خانه‌های تاریخی وجود نداشت؛ مجوز داشتند و با نقشه و تأیید از طرف میراث فرهنگی قرار بود براساس ضوابط ارتفاعی بافت پروژه را انجام دهند، اما طرح یکی، دو‌ سال مسکوت ماند و چون وسعتش کم بود به کلی منتفی شد.»

ماجرای ساخت بازارچه اگرچه درنهایت منتفی شده بود اما این‌طور که نصیری می‌گوید؛ شهرداری بار دیگر به میراث فرهنگی پیشنهاد داد تا بازارچه‌ای که پیشتر در شورای بافت و کمیسیون ماده ٥ با ساخت آن موافقت شده بود، در زمین وسیع‌تری ایجاد شود.

او توضیح می‌دهد که در مورد بازارچه صنایع دستی، اداره میراث فرهنگی تفاوت در نوع نگاه است: «ما با تغییر کاربری که به نفع میراث فرهنگی باشد، موافقیم. جایی که الان خانه‌ها ویران شده، می‌توانست بدون تخریب کردن خانه‌ها هم تبدیل به بازارچه شود. تکه زمین کوچکی که قبلا ساخته نشد، جزوی از این منطقه است.»

به گفته نصیری،‌ سال ٩٣ ارزش تک‌به‌تک خانه‌های پیشنهادی جدید بررسی و «با نامه و نقشه خانه‌ها به شهرداری برگردانده شد تا معلوم شود کدام خانه‌ها نباید تخریب شود.» اما گذشت و یک ماه پیش «تغییر مدیریت‌ها باعث شد، نامه‌ها و بررسی‌ها اشتباه تعبیر شود.»

معاون میراث فرهنگی استان فارس وقتی در روایتش به تخریب خانه‌های تاریخی می‌رسد، تأکید می‌کند که «ردی از سوءنیت و خباثت» ندیده و هر آنچه به ویرانی خانه‌هایی با قدمت پهلوی اول و قاجار انجامیده، «به دلیل تغییر مدیریت‌ها در شهرداری» بوده است: «مدیریت‌ها هم در میراث فرهنگی و هم در سازمان احیای بافت‌های فرسوده عوض شد و این باعث شد تفسیر آنها از نامه‌نگاری‌های ما، موافقت با تخریب خانه‌های یادشده تعبیر شود.»

 خانه‌ها یک ماه پیش تخریب شده‌اند و در این مدت به گفته این مقام مسئول استانی میراث فرهنگی، از سوی این اداره «اعتراض‌هایی» شده و در مقطعی هم بازدید میدانی از خانه‌های تخریب شده صورت گرفته است: «شهردار هم آمد دفتر ما و به او گلایه کردیم. آنها اظهار بی‌اطلاعی کردند.»

نصیری معتقد است به عکس آنچه درباره قدمت همه خانه‌ها در رسانه‌ها منعکس شده، تمامی خانه‌های تخریب شده تاریخی و واجد ارزش نبوده‌اند. با این حال اداره میراث فرهنگی هم به دنبال پیگیری حقوقی و چرایی این اتفاق است و هم این‌که در این زمین بعدا چه اتفاقی خواهد افتاد. معاون میراث فرهنگی استان فارس البته تأکید می‌کند که ترجیح معاونت میراث فرهنگی بیشتر این است که انرژی‌اش را روی بازارچه صنایع دستی بگذارد و مطمئن شود برای بافت تاریخی مفید خواهد بود.

«خبرآنلاین» در این مورد از علیرضا گل گلی، کارشناس میراث فرهنگی نقل کرده است که ‌سال گذشته نیز طی انجام همین عملیات، شهرداری سه خانه قدیمی را تخریب کرد که به‌دنبال پیگیری‌های سازمان میراث فرهنگی متوقف شد اما دوباره همان عملیات از سر گرفته شده است و این‌بار تعداد بیشتری از خانه‌های تاریخی ویران شد. به گفته او، نبود مشاورهای آگاه، در نظر نگرفتن عناصر و لکه‌های میراث فرهنگی در بافت، نادیده گرفته شدن حرایم و نبود هماهنگی میان مسئولان شهرداری و میراث فرهنگی همه دست به دست داده که هر بار در هر دوره‌ای آسیب جدی به بناهای تاریخی وارد می‌شود.

با وجود تأیید معاون میراث فرهنگی استان فارس، شهردوست، شهردار منطقه ٨ شیراز به خبرآنلاین گفته است: «اطلاعات نادرست در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته و تاکنون هیچ تخریبی در بافت تاریخی اتفاق  نیفتاده است.»

او همچنین تاکید کرده است که «آب‌انبار قدیمی سرجایش است و ما هیچ مشکلی نداریم و سرای هنر را داریم به نفع مردم سر و سامان می‌دهیم.» این شهردار در پاسخ به این سوال که تخریب‌های وسیع آسیب جدی به بافت تاریخی زده است، گفت:«بیایید ببینید، ما هیچ آسیبی به بافت تاریخی وارد نکرده‌ایم.»

به نظر می‌آید شهرداری شیراز ارزشی برای بافت تاریخی این شهر که به آن هویت می‌بخشد، قایل نیست که این اتفاق هر از چند گاهی؛ چه با تعبیر متفاوت نامه‌نگاری‌های میراث فرهنگی و چه برای پیشبرد اهداف توسعه‌ای تکرار می‌شود. حتی معاون میراث فرهنگی استان فارس در کسوت یک مقام مسئول می‌گوید: «حفظ این بناها به دیدگاه مسئولان به بافت تاریخی و ارزش آن برمی‌گردد و هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید تخریب تاریخ کی تمام می‌شود.»