تیشه به ریشه معدنکاران سنگ

 درحال حاضر درحالی40 درصد از معادن سنگ‌های تزیینی کشور به تعطیلی رسیده‌اند طوری‌که ابوالقاسم شفیعی، رییس انجمن سنگ‌ ایران می‌گوید در حال حاضر بسیاری از معادن به دلیل هزینه حمل و نقل بالا تعطیل شده‌اند.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، او معتقد است در زمینه تکنولوژی سنگ‌های تزئینی و تامین ماشین‌آلات «مکانیک سنگ» کمبودی نداریم، ضمن اینکه ایران نیز همانند کشورهای دیگراروپا در زمینه تکنولوژی پیشرفت قابل توجهی کرده است. او همچنین بر این باور است درحال حاضر قیمت تمام شده سنگ‌های تزئینی‌مان نسبت به کشورهای دیگر صادرکننده بسیار بالا تمام می‌شود و دیگر معدنکاری سنگ به صرفه نیست.

گفته می‌شود 40درصد از معادن سنگ‌های تزئینی کشور به تعطیلی رسیده است. درحال حاضر چند معدن فعال سنگ‌های تزئینی در کشور وجود دارد و ویژگی‌های مهم و بیشتر شناخته شده سنگ‌های تزئینی ایران در بازارهای جهانی کدام هستند؟

در ایران حدود 1800معدن سنگ‌های تزئینی وجود دارد که این رقم کل معادنی است که دارای پروانه بهره‌برداری هستند اما الان حدود 700معدن سنگ فعال است. زیرا به دلیل تعمیق رکود و تغییر گرایش مصرف‌کنندگان اغلب این معادن تعطیل شده‌اند. یکی از ویژگی‌های مهم سنگ‌های تزئینی ایران که در تمام دنیا معادن سنگ‌مان با این ویژگی شناخته شده، وجود سنگ‌های آهکی یا همان سنگ‌های ماربل ‌است. کشورهایی نظیر برزیل، هند و افغانستان دارای ذخایر بسیار گرانیت هستند و ممکن است در حوزه گرانیت تنوع‌شان بیشتر باشد اما ایران در جهان در حوزه مرمریت و سنگ‌های ماربل دارای مقام اول است. نکته قابل توجه این است که ایران دارای ذخایر بسیار سنگ تراورتن است که این سنگ بیش از هشت رنگ دارد درحالی که در ایتالیا فقط دو رنگ سفید و کرم این سنگ و در ترکیه سه رنگ این سنگ موجود است. همین الان سنگ‌‌هایی از جنس این خانواده به رنگ‌های پرتقالی، لیمویی، نارنجی، کرم، قرمز، سفید، شکلاتی و گردویی در بازار موجود است و ایران در برخورداری از این سنگ بسیار غنی است. کشورهای دیگر از این مزیت برخوردار نیستند و حتی ایران در بازار مرمر نیز حرف بسیاری برای گفتن دارد. با این حال می‌بینیم ‌در مقطع کنونی برخی کشورها مانند ترکیه بسیار جلوتر از ایران در فروش این سنگ‌ها عرض اندام کرده و حتی با قیمت بالاتری نسبت به ایران تولیدات خود را به فروش می‌رساند.

به نظرتان میزان و نحوه حفاری‌هایی که در معادن سنگ تزئینی کشور انجام می‌شود تا چه اندازه با استانداردهای روز دنیا همراه شده است و کشورمان در زمینه تکنولوژی استخراج سنگ تا چه میزان پیشرفت کرده است؟

ایران نیز همانند کشورهای دیگر اروپا در زمینه تکنولوژی پیشرفت قابل توجهی کرده است. درحال حاضر در معدن کاری سنگ‌های تزئینی شاهد هستیم که تمام سنگ‌ها با عملیات و روش سیم‌برش انجام می‌شود. با استفاده از امکانات الکترونیکی و هیدرولیکی تمام سنگ‌ها به مرحله برش راه می‌یابند. در واقع به جرات می‌توان گفت با پیشرفت تکنولوژی در این زمینه ضایعات مواد معدنی در معادن سنگ به حداقل رسیده است. ضمن اینکه دایما تلاش می‌شود در انتخاب محل به ‌کارگیری سیستم برش ملاک‌هایی نظیر سالم بودن سنگ، یکدست و خوشرنگ بودن آن دقت شود تا سنگ محل مورد نظرخرد نشود. بنابراین ما از این منظر مشکلی نداریم و توانسته‌ایم این موضوع را به تمام دنیا ثابت کنیم. حتی در مقطع کنونی ایتالیایی‌ها هم ما را در این زمینه قبول دارند و در اغلب بازارهای خارجی سنگ‌های تزئینی به دلیل وجود همین ویژگی‌ها شناخته شده‌اند. در زمینه ماشین‌آلات معدنکاری سنگ کمبودی نداریم و سیم برش در ایران هم تولید می‌شود. اگرچه برخی سیم‌های الماسه مخصوص در ایران تولید نمی‌شود و باید از طریق واردات آنها را تامین کرد. با این حال ماشین‌آلات معدنی‌مان را در معدنکاری به‌روزرسانی کرده‌ایم و توانسته‌ایم تکنولوژی‌مان را به سمت استانداردهای جهانی سوق دهیم. چه بسا اگر مشکلات نقل و انتقال پول نیز برطرف شود، در راستای جذب سرمایه دیگر در تامین ماشین‌آلات مشکلی نداشته باشیم.

در برخی معادن نسل قدیم معدنکاران دانش و تجربه بیشتری نسبت به معدنکاران جوان دارند. در حقیقت به نوعی نسل جوان نتوانسته در زمینه معدنکاری موفق عمل کند. مخصوصا معدنکاران زغال‌سنگ که گفته می‌شود، انقراض نسل معدن‌کاران ماهر زغال‌ کار فرا رسیده است. نسل جدید یا همان نیروی انسانی فعال در عرصه استخراج سنگ‌های تزیینی تا چه اندازه آموزش‌ و دانش لازم در معدنکاری را دیده‌اند؟

در وهله اول باید گفت در بخش معدن، معدنکاری زغال‌سنگ با سنگ‌های تزیینی تفاوت دارد. معدنکاری زغال بسیار سخت‌تر از سنگ‌های تزئینی است و پرریسک‌تر. معدنکاری زغال‌سنگ به دلیل اینکه سخت و کار پرمشقتی است، نسل جدید زیر بار اصول این حرفه نرفته‌اند و افرادی که در این عرصه مشغول هستند، اکثرا بالای 45سال یا 50 سال سن دارند. در معادن سنگ‌های تزئینی، شرایط بهتر است و دیگر معدنکاری به شیوه‌های سنتی و قدیمی مرسوم نیست. اگر قبلا کارگران معدن کوپه‌های سنگ استخراج شده را با دستگاه‌ها از طرفی به طرف دیگر می‌کشیدند الان سیستم‌های مکانیک و ماشین‌آلات جدید جایگزین نیروی انسانی شده‌اند و به راحتی با این دستگاه‌ها سنگ را سوراخ می‌کنند، روی بولدوزر می‌اندازند و برش می‌دهند. در نتیجه این کار پرمشقتی دیگر محسوب نمی‌شود و همانند زغال دانش و مهارت پخته‌یی لازم ندارد. در حالی که اگر در معادن زغال‌سنگ یک مرحله جابه‌جا شود و معدنکاری به صورت اشتباه پیش رود، ممکن است انفجار مهیبی رخ دهد و حاصل این شود که چند کارگر بی‌گناه کشته شوند. در معادن سنگ‌های تزئینی بیشتر نسل جوان است که در این فعالیت‌های معدنی مشغول هستند و در یک بررسی جزئی می‌توان متوجه شد که بیش از 400کارگر معدن داریم که زیر 40سال سن دارند و تمامی آنها معدنکاران کاربلدی هستند ودانش لازم را برای استخراج سنگ و برش آن نیز دارند.

با توجه به اجرایی شدن برجام، تا چه اندازه در پروژه‌های سنگ‌های تزئینی از مشاوران خارجی کمک گرفته می‌شود؟

 معمولا در معادن سنگ‌های تزئینی مشاور خارجی نداریم. زیرا به وجود مشاور خارجی نیازی نیست. چراکه معدنکاری سنگ همانند معدنکاری مس و پرعیارسازی آن همچنین تولید فولاد نیست که نیاز داشته باشد از دانش کشورهای دیگر استفاده کرد. دلیل آن هم این است که در بازار سنگ‌های تزئینی حرف اول را می‌زنیم. در برخی پروژه‌ها مانند مس، سرب و روی، آلومینیوم و فولاد مشاوران خارجی استفاده می‌شود و در بسیاری از پروژه‌های سنگ‌های تزئینی بسیاری از معادن‌مان به لحاظ دانش و مهارت مشکلی ندارند.

کدام یک از معادن سنگ‌های تزئینی تعطیل شده‌اند و بیشترین تعطیلی در معادن کدام استان اعلام شده است؟

تعطیلی معادن به دلایل متفاوت اتفاق افتاده است و نام‌های معادنی که الان غیرفعال شده‌اند، در یک لیست طولانی می‌گنجد. با اینکه در بازار مرمریت‌ها شناخته شده هستیم و می‌توانیم از آن به عنوان یک مزیت اقتصادی به شکل مطلوبی استفاده کنیم اما بسیاری از معادن سنگ مرمریت کشورتعطیل شده‌اند و بسیاری از ذخایر تراورتن‌‌مان بدون مشتری داخلی و خارجی در انبارها مانده است. بخشی از رکود معادن سنگ‌های تزئینی به تعمیق رکود بخش مسکن برمی‌گردد. در شرایط فعلی روند ساخت و سازها در بخش مسکن کند شده و مصرف سنگ‌ها همانند فولاد، سیمان، کاشی و... به‌شدت کاهش پیدا کرده است. معادنی هم که در این سال‌ها فعال بوده‌اند و در عرصه معدن بسیار فعال بوده‌اند الان تقریبا نیمه تعطیل شده‌اند و با مشکلات عدیده‌یی روبه‌رو شده‌اند. درحالی که دولت باید برای رفع مشکلات آنها هر چه زودتر موانع را بردارد و نگاه خود را به وضع مالیات در این بخش عوض کند. اصفهان دارای بیشترین معدن سنگ‌های تزئینی است و تاکنون بیشترین تعطیلی‌ها را داشته است. پس از آن معادن سنگ کرمان، فارس، استان‌های غربی، شرقی و... دارای ذخایر سنگ هستند که آنها هم در چنین شرایطی به تعطیلی رسیده‌اند. در برخی از معادن که فاصله بسیار دوری با بازار مصرف دارند به دلیل هزینه حمل و نقل بالا آمار تعطیلی معادن بیشتر به گوش می‌رسد. با تعطیلی این معادن بسیاری از کارگران بیکار شده‌اند و الان وضعیت اشتغال در معادن نگران‌کننده است.

شما تا چه میزان به راه‌اندازی دوباره این معادن امیدوار هستید؟

درحال حاضر قیمت تمام شده سنگ‌های تزئینی ‌مان نسبت به کشورهای دیگر صادرکننده بسیار بالا تمام می‌شود و دیگر معدنکاری سنگ به صرفه نیست. به شما قول می‌دهم همین الان اگر واردات سنگ در کشور، آزاد شود تمام معادن و واحدهای سنگبری ورشکسته می‌شوند و این علامت خوبی برای صنعت سنگ کشور نیست. فضای رقابتی در عرصه سنگ وجود ندارد. در حالی که نخستین واکنش هر کشوری در مقابل تشدید واردات وضع تعرفه سنگین و بالاست تا تولید ملی آسیب نبیند. اما در مقطع کنونی می‌بینیم که با سهولت سنگ‌های تزیینی وارد کشور می‌شوند و تولیدکنندگان کشور هر روز زیر فشار ناشی از واردات هستند. با همه اینها درحال حاضر قادر نیستیم محصولاتمان را صادرکنیم و صنعت سنگ‌های تزئینی کشور بسیار ضعیف شده است. سنگ‌های بریده‌مان در بازارهای داخلی و صادراتی مشتری ندارد و صادرات سنگ‌های خام نیز الان با وضع مالیات از سوی دولت امکان‌پذیر نیست. اما هنوز امیدواری کامل‌مان را از دست نداده‌ایم و انتظار داریم بنا بر وعده دولت در شش ماهه دوم تا حدودی درآمدهای بخش تولیدی کشور بهبود پیدا کند و منابع مالی به سمت بازار حرکت کنند تا بلکه صنایع دارای پتانسیل رقابتی شدن تقویت شوند و وضعیت صادرات بهتر شود.

ظاهرا هنوز معادن سنگ مشکل مالیات دارند و باوجود پیگیری‌ها شورای سیاست‌گذاری سنگ در وزارت اقتصاد، تخفیفی داده نشد و همین سبب دلسردی فعالان این عرصه از کسب و کار شده است. وضعیت مالیات را در این حوزه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هر تولیدکننده یا معدنکاری خود را موظف به پرداخت مالیات می‌داند اما در چنین شرایطی ترجیح می‌دهد معدنکاری را تعطیل کند تا مالیات پرداخت کند. زیرا در این صورت نقدینگی کمتری صرف معدن می‌کند. این درحالی است که چارچوب مالیاتی کشور باید برای تولیدکنندگان به گونه‌یی باشد که تولیدکنندگان را همه‌جانبه حمایت کند. دلیلی ندارد فعالان معدنی هم مالیات بر ارزش افزوده پرداخت کنند و هم مالیات بر درآمد. چنین نگاهی جرات معدنکاری را سلب کرده است. اینها همه موانع تولید است. دولت باید چند سالی با تولیدکنندگان و معدنکاران مدارا کند و در وهله بعد ضریب مالیاتی را کاهش دهد. درحال حاضر ضریب مالیاتی ما 25درصد است درحالی که زمانی که بازار سنگ کشور نیز با رونق همراه بوده نیز همین رقم ضریب مالیاتی این بخش بوده است. فراموش نشود برخلاف اهداف اقتصاد مقاومتی نباید حرکت کرد زیرا سال جاری سال اقدام و عمل در اقتصاد مقاومتی نام دارد و باید به معنای واقعی مشکلات بخش تولید مورد توجه قرار گیرد. مخصوصا اکنون که مذاکره‌ها با خارجی‌ها هنوز به نقطه مطلوبی نرسیده و تا حدودی روند مذاکرات کند شده است. اگرچه انجمن سنگ ایران پیگیر این مذاکرات است و خارجی‌ها را در جذب سرمایه در معادن سنگ علاقه‌مند احساس می‌کند اما فعلا باید دید سخنان وزیر امور خارجه و سیاست‌گذاران چه تاثیری در مسیر جذب سرایه خواهد گذاشت و تا چه اندازه بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران به فضای معدنکاری کشور اعتماد پیدا می‌کنند.