الیاف مصنوعی تولید کنید
روند جهانی مصرف الیاف نشان میدهد از چهار دهه قبل تاکنون سهم الیاف طبیعی از کل مصرف الیاف رو به کاهش و مصرف الیاف مصنوعی و به ویژه الیاف سنتزی رو به رشد بوده است.
باوجود تنوع گونههای الیاف مصنوعی، تولید این محصولات در ایران محدود است و نیز رفع کننده نیازهای کشور نیست و با اینکه چند شرکت کوچک و بزرگ داخلی در حال تولید الیاف پلیاستر، نایلون و اکریلیکاند و قدمت زیادی دارند، مشاهدات نشان از مستهلک شدن تجهیزات آنها میدهد.
به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از دیجی کالا، با توجه به چشمانداز رشد اقتصادی و پروژههای پتروشیمی که در دهه پیشین به بهرهبرداری رسید، عدم توجه کافی به صنعت الیاف مصنوعی میتواند باعث کند شدن رشد صنایع واسطهای پتروشیمی شود. اگرچه بخشی از نیازهای کشور را میتوان با واردات تأمین کرد اما نیاز به توضیح نیست که واردات منجر به خارج شدن مقدار زیادی ارز میشود.
با این وصف، لزوم جایگزینی فناوری نوین با فناوریهای موجود، شناسایی اولویتها برای توسعه و سرمایهگذاری و چارهاندیشی برای ارتقای توان تولید و کیفیت محصولات تولیدی، ضرورت گریز ناپذیری است.نشانهها میگویند ۶۵۰۰ سال پیش در آسیای جنوب شرقی کتان تولید میشده و تا قرن هجدهم میلادی که انقلاب صنعتی به وقوع پیوست، تنها الیاف طبیعی برای تهیه پارچه مورد استفاده قرار میگرفت. هنر ریسندگی و بافندگی «کتان و پشم» در مصر، هند و هنر پرورش کرم ابریشم و تهیه پارچه ابریشمی در چین از این جملهاند اما با گسترش تکنولوژی، امروزه جدای از الیاف معمول، نوع دیگری از الیاف مانند «الیاف سلولزی و الیاف نایلونی» هستند که به روش صنعتی تولید میشوند و در دسته الیاف مصنوعی قرار میگیرند.
الیاف ایران در گذر تاریخایرانیان بهعنوان یکی از نخستین مردمی بودند که دامداری جزوی از زندگی آنان بود. از هزاران سال پیش با اهلی کردن گوسفند و بز، تولید پشم و منسوجات پشمی را در برنامه داشتهاند و با قرار گرفتن بر سر راه جاده ابریشم، تولید، فرآوری و صادرات منسوجات گرانبهای ابریشمی را انجام میدادهاند؛ اما اکنون نیز با دارا بودن ذخایر عظیم نفتی و گازی، در صورت عزم و اراده جدی میتوانند به قدرت بزرگی در این عرصه تبدیل شوند.الیاف مصنوعیالیاف مصنوعی به دستهای از الیاف که با روشهای صنعتی تولید میشود و معمولاً در طبیعت وجود ندارد اما ممکن است ریشهای طبیعی داشته باشد، گفته میشود که دو نوعاند.
سنتتیک: الیافی با منشا نفت، مانند: نایلون، داکرون، ارلون، ساران یا بهطورکلی پلیآمیدها، پلی استرها، پلی اورتانها، پلی اکریلونیتریل، پلی وینیل کلراید و… که با استفاده از فناوریهای خاص تولید میشوند. بازیافته: الیافی مانند ویسکوز، استات وتری استات که مواد اولیهشان در طبیعت وجود دارد و با تکنولوژیهای خاص تبدیل به الیاف میشوند.انواع الیاف مصنوعی«الیاف مصنوعی» از منشأ به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم میشوند: الیاف مصنوعی با «منشأ طبیعی» (مانند ریون) به دستهای اطلاق میشود که ماده اولیه آنها مانند سلولز در طبیعت وجود دارد.
ماده اولیه الیاف مصنوعی «با منشأ سنتزی» (مانند نایلون) توسط بشر سنتز میشود که پلیآمیدها از این دستهاند.ویژگیهای الیاف مصنوعیاز مهمترین ویژگی این الیاف، رنگپذیری، قابلیت شستوشو و نیز مقاومت در برابر حرارت است، به سهولت قابل اتو کردن هستند و نیز ویژگیهای بسیاری را داراست، برخی از این نوع محصولات گاه خصوصیات متضادی دارند.موارد مصرف الیاف مصنوعیلباسهای زنانه، مردانه، جوراب، دستکش، انواع فرشهای ماشینی و موکت، رویه مبلمان و پرده، تورهای ماهیگیری، بالنها، چتر نجات، عایقهای الکتریکی، وسایل ورزشی، پوششهای ضد رطوبت، ضد حرارت و لباس فضانوردان برخی از محصولاتی هستند که با الیاف مصنوعی ساخته میشوند. صنایعی مانند عروسکسازی، ساخت عایق برای موتورها و ژنراتورها، کمربند، مچبند، رویهکفش، کیف، چمدان، بارانی، چتر، نخ بخیه، کاموا، پتو و. . . از دیگر فرآوردههایی است که با الیاف مصنوعی تولید میشود.فرصتها در سرمایه گذاری الیاف مصنوعیباوجود افزایش تقاضا برای پلیاستر، هنوز سرانه مصرف پلیاستر در ایران حدود ۵/۲ کیلوگرم، در مقایسه با ۱/۳ کیلوگرم برای چین، ۶ تا ۹ کیلوگرم برای آمریکا، ژاپن و اروپای غربی و متوسط بالای ۳کیلوگرم در جهان است. از طرفی با توجه به نیاز شدید و روزافزون جمعیت کشور به غذا، رقابت محصولات جایگزین پنبه موجب خواهد شد تا در چند سال آینده، در صورت تداوم شرایط موجود، تولید پنبه کشور افزایش قابل ملاحظهای نیابد، همچنین مواردی از قبیل سهولت نگهداری و دوام بیشتر، گرایش به طرف مصرف پلیاستر را تشدید خواهد کرد که این از بدیهیترین دلایلی است که میتوان به «سرمایهگذاری روی الیاف مصنوعی» تمرکز کرد و با استفاده از مواد اولیهای که به گفته کارشناسان در کشور وجود دارد به نتیجه رسید.تهدیدهای سرمایه گذاری الیاف مصنوعیگزارشها نشان میدهد باوجود محدود بودن تنوع محصولات تولیدی، میزان تولید آنها نیاز داخلی را برطرف نمیکند و الیافی نظیر نایلون، پلیوینیل، پلیاولفین به کلی و قسمتی از الیاف نایلون ۶، اکریلیک، پلیاستر و پلیپروپیلن از خارج وارد کشور میشوند و با توجه به سرمایهگذاریهای انجام شده در صنعت نساجی ایران، این صنعت در بخشهای ابتدایی و انتهایی آن درگیر حلقههای مفقود شده قابلملاحظهای است. با این حال در بخش ابتدایی تولید الیاف، نهتنها سرمایهگذاری در خور و متناسب با ظرفیتهای نساجی یا در حد و اندازه کشورهای دیگر انجام نشده، بلکه ظرفیتهای موجود نیز فرسوده شده و کارآیی لازم را ندارند و چنانچه در بخش سرمایهگذاری روی ماشینآلات توجه جدی نشود؛ میتواند این صنعت را با مشکلات تازهتری نیز مواجه کند.پرکاربردترین الیاف مصنوعی در ایرانبررسیها نشان میدهد بیشترین مقدار وزنی واردات الیاف به ترتیب به اکریلیک، پلیاستر، کنف و نایلون منسوج تایر مربوط است. پرکاربردترین لیف مصنوعی در ایران پلیاستر است که مصرف آن رشد بالایی داشته است. کنف نیز از واردات بالایی برخوردار است که بخش مهمی از آن برای تولید فرشهای ماشینی مصرف میشود. مصرف بالای اکریلیک در ایران غالبا ناشی از مصرف در منسوجات مورد استفاده در منزل و به ویژه کفپوشهای نساجی (فرش ماشینی) است. از نظر تاریخی و فرهنگی ایرانیان برای کفپوش اهمیت خاصی قائل هستند و به دلیل بهای زیاد قالیهای دستباف و پشمی، از کالای جایگزین رقیب، یعنی فرش ماشینی اکریلیکی استفاده میکنند.روند مصرف الیاف در ایران و جهانبرآوردهای مصرف و تولید داخلی و صادرات و واردات الیاف و منسوجات و مصرف الیاف نساجی در داخل کشور نشان میدهد الیاف پلیاستر (شامل استیپل و فیلامنت) در صدر قرار دارد و پس از آن، اکریلیک در جای دوم است و پنبه سومین لیف مصرفی کشور محسوب میشود. در مورد پنبه، یادآور میشود که واردات آن ناچیز بوده و از طرفی، مقداری از آن در قالب منسوجات پنبهای و منسوجات شامل پنبه مانند قالی دستباف، صادر میشود. البته بها و کیفیت پنبه، نقش قابل ملاحظهای در حجم مصرف آن ایفا میکند. واردات و مصرف نایلون کشور بیشتر برای تولید تایر خودرو (منسوجتایر)است.
برآوردهاسرمایهگذاری در صنعت پلیاستر دستاوردهایی شامل افزایش سطح ارزش افزوده، رفع نیازهای داخلی و کاهش یا قطع واردات، تکمیل زنجیره تولیدات نساجی کشور، تکمیل زنجیره ارزش افزوده مبتنی بر منابع نفتی و گازی و استفاده از مزیتهای نسبی کشور را به همراه خواهد داشت. از دیدگاه ملی، پلیاستر یک کالای استراتژیک برای صنعت نساجی کشور (همچنین صنایع پتروشیمی) محسوب میشود که هم اکنون بیش از نیمی از نیاز داخلی توسط واردات رفع میشود.به نظر میرسد صنایع تولید الیاف مصنوعی کشور متناسب با نیاز و توسعه صنایع نساجی کشور، گسترش نیافتهاند و یکی از مهمترین اقلام وارداتی کشور را نخها و الیاف مصنوعی تشکیل میدهند.
صادرات انواع الیاف مقداری کمتر از ۱۰ درصد از کل صادرات نساجی کشور را شامل میشود که در مقایسه با واردات الیاف بسیار ناچیز است و در نتیجه تراز منفی تجاری شدیدی در زمینه الیاف در کشور وجود دارد. همچنین مصرف الیاف ایران از الگوی نامناسبی برخوردار است و درحالی که حدود یک درصد از مصرف الیاف در جهان را مصرف میکنیم، این سهم بهصورت نامتعارفی بین انواع الیاف توزیع شده است.سهم ما از کل مصرف الیاف اکریلیک جهان نزدیک به ۵ درصد، نایلون ۰/۹ درصد، پلیاستر ۰/۸ درصد، ویسکوز ۰/۵ درصد و پنبه کمتر از ۰/۵درصد است. باید توجه داشت که جمعیت ایران حدود یک درصد کل جمعیت جهان است و بخش مهمی از سیاستگذاریها و سرمایهگذاریها باید برای تصحیح الگوی مصرف الیاف کشور صورت گیرد که از یک سو میتواند به مصرف بهینه و سالمتر الیاف در بعد مصرف منتهی شده و از سوی دیگر، به کاهش خروج ارز، خودکفایی صنعتی، ایجاد اشتغال و توسعه کشاورزی و صنایع پتروشیمی کشور منجر شود.