بلاتکلیفی مردم و پرواز با نرخ‌های نامعلوم

پس از آنکه نرخ‌ ارز در کشور طی ماه‌های اخیر دچار نوسانات شدیدی شد، شرکت‌های هواپیمایی که بیش از 70 درصد هزینه‌های آنها ارزی است، اعلام کردند که در صورت حمایت نکردن دولت از آنها و یا عدم افزایش نرخ بلیت هواپیما، به زودی مجبور به کنسل و غیر عملیاتی کردن پرواز‌های خود می‌شوند و این همزمان شده بود با توقف ارائه ارز مرجع به ایرلاین‌ها. این اعتراض ایرلاین‌ها مدتی ادامه داشت تا آنکه دولت تصمیم گرفت ارز مورد نیاز ایرلاین‌ها را در قالب یکی از اولویت‌‌های ارزی 10گانه اتاق مبادلات ارزی تأمین کند. ظاهراً ایرلاین‌‌ها در اولویت کالایی پنجم به بعد بودند اما شرکت‌ها اعلام می‌کردند که دریافت ارز و ثبت سفارش در اتاق مبادلات ارزی مشکل است زیرا هزینه‌ها شرکت‌ها روزانه بود و به قول خودشان هر روز نمی‌توانستند ثبت سفارش داشته باشند و در بانک‌های عامل سرگردان؛ آن هم در شرایطی که نرخ ارز مبادله‌ای با ارز آزاد که تب آن تا حدی فروکش کرده بود، تفاوت چندانی نداشت. این بود که دوباره ایرلاین‌ها زبان به اعتراض گشودند و بار‌ها در شورای عالی هواپیمایی خواستار واقعی‌تر شدن و یا همان افزایش نرخ بلیت هواپیما شدند. از آن طرف همچنین شرکت‌ها اعتراض داشتند که نرخ سوخت برای ایرلاین‌ها باید هر لیتر 200 تومان محاسبه شود اما آن زمان ظاهراً شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی سوخت را به قیمت هر لیتر 400 تومان در چوب خط‌ بدهی ایرلاین‌ها وارد می‌کرد. در آن زمان شرکت ملی پخش مدعی بود برای افزایش نرخ سوخت مصوبه ستاد هدفمندی را در اختیار دارد و در صورتی نرخ سوخت هواپیما را افزایش نمی‌دهد که ستاد هدفمند‌سازی یارانه‌ها، مصوبه جدیدی را ابلاغ کند اما این امر محقق نشد و نرخ سوخت افزایش یافت. از سویی دیگر باید گفت البته سهم افزایش نرخ سوخت در سبد هزینه‌های ایرلاین 18 درصد است که تأثیر چندانی بر شرکت‌ها ندارد در حالی که بیشترین سهم هزینه‌های شرکت‌ها، مربوط به ارز است؛ نرخ ارز تأثیر 70 درصدی در سبد هزینه‌های ایرلاین‌ها دارد. اما به هر حال نرخ سوخت ایرلاین‌ها برای پرواز‌های داخلی در کنار نرخ بلیت افزایش یافت و مقرر شد از ابتدای آذرماه هر لیتر سوخت برای پرواز‌های داخلی 700 تومان محاسبه شود که این امر در کنار توقف ارائه ارز مرجع به ایرلاین‌ها موجب شد دولت افزایش 60 تا 70 درصدی نرخ بلیت پرواز‌های داخلی را برای ایرلاین‌ها مصوب کند. این کش و قوس ایرلاین‌ها با شرکت ملی پخش بر سر نرخ سوخت ادامه داشت تا آنکه بالأخره دولت باز پس از بروز چالش‌ها و حواشی بین ایرلاین‌ها و شرکت ملی پخش وارد عرصه شد و بدون هیچ اطلاع‌رسانی قبلی و در سکوت خبری محض، تصمیم گرفت از اول آذر 1391 سوخت برای پرواز‌های داخلی ایرلاین‌ها به نرخ هر لیتر 700 تومان (قیمت بنزین آزاد خودرو) محاسبه شود البته بماند که در این میان شرکت‌ها هم به این نرخ سوخت اعتراض داشتند و مدعی بودند وقتی کیفیت بنزین هواپیما بسیار پایین‌تر از کیفیت بنزین خودرو است، چرا این دو نوع بنزین باید هر دو یک قیمت داشته باشد. به هر حال نرخ سوخت ایرلا‌ین‌ها از 200 تومان به 700 تومان افزایش یافته بود و مشکل ایرلاین‌ها در آن شرایط دو چندان؛ به دنبال افزایش نرخ سوخت و نوسانات در نرخ ارز، شورای عالی هواپیمایی سازمان هواپیمایی کشوری که متولی تغییرات قیمت در بلیت‌ پرواز‌های داخلی است، جلسات مختلفی تشکیل داد و بالأخره نرخ بلیت پرواز‌های داخلی افزایش یافت آن هم بین 60 تا 70 درصد. بر اساس گزارش امروز فارس، ‌این نرخ‌های جدید باز هم در سکوت خبری سازمان هواپیمایی از ‌16 آبان‌ماه لازم‌الاجرا شد‌ و ظاهراً ‌بلیت‌هایی که قبل از این تاریخ فروخته شده بود، مشمول افزایش قیمت نشده بود. ایرلاین‌‌ها یک هفته‌ای سرمست از افزایش نرخ بلیت پرواز‌های داخلی خود بودند که این بار نرخ سوخت پرواز‌های خارجی افزایش یافت. سوختی که برای پرواز‌های خارجی تا آن روز اعمال می‌شد هر لیتر 1143 تومان بود اما از 24 آبان‌ماه مقرر شد نرخ سوخت پرواز‌های خارجی هم از هر لیتر 1143 تومان به حدود 2200 تومان افزایش یابد. پس از این مورد بود که سازمان هواپیمایی کشوری باز هم در سکوتی خبری، از چهارشنبه، 24 آبان‌ماه، بخشنامه‌ای به آژانس‌های هواپیمایی ابلاغ کرد که بر اساس آن نرخ بلیت هواپیما برای پروازهای خارجی هم افزایش می‌یابد. در این راستا ایرلاین‌ها هم که در این بی‌ضابطه‌گی خبری و بی اطلاعی مردم، خوب از آب گل آلود ماهی می‌گرفتند، نرخ پرواز‌های خارجی خود را تا سقف مجازی که سازمان هواپیمایی کشوری اجازه داده بود افزایش دادند در واقع شرکت‌های هواپیمایی پس از اطلاع از احتمال افزایش نرخ سوخت از ابتدای آذر،‌ به سمت اعمال سقف قانونی نرخ‌های خود روی آورده‌اند و قیمت بلیت برای پرواز‌های خارجی را در حداکثر نرخ قانونی ارائه دادند. این افزایش نرخ‌های پرواز‌های خارجی از شرکت هواپیمایی ایران‌ایر آغاز شد و به تمامی ایرلاین‌‌ها سوق یافت و شرکت هواپیمایی ماهان هم به دنبال افزایش قیمت بلیت پروازهای خارجی از سوی ایران‌ایر، نرخ بلیت های خود را افزایش داد. این افزایش نرخ بلیت پرواز‌های خارجی مشخص نیست طبق چه ضابطه‌ای اما ظاهراً بین 30 تا 90 درصد افزایش یافته است. ای کاش سازمان هواپیمایی کشوری در این باره توضیحاتی می‌داد و نحوه محاسبه نرخ‌های بلیت هواپیما در پروا‌زهای خارجی را برای مردم تشریح می‌کرد تا مسافران در هر آژانس فروش بلیت، با یک قیمت مواجه نباشند و این بی قانونی در اعمال قیمت‌ها را به بی‌نظارتی تعبیر نکنند. در این میان مسافران هواپیما به عنوان متقاضیان حمل و نقل هوایی مورد بی‌مهری خاص خبری قرار گرفتند؛ مسافری که مایل است از نرخ بلیت پرواز خود آگاه باشد نمی‌داند از چه طریق اطلاعات خود را به دست آورد؛ شما فرض کنید مسافری قصد دارد برای سفر خود برنامه‌ریزی و هزینه کند اما بدون هیچ اطلاعی وقتی وارد آژانس برای خرید بلیت می‌شود متوجه می‌شود که نرخ بلیت در یک پرواز داخلی تا 70 درصد و یا نرخ بلیت در یک پرواز خارجی تا 90 درصد افزایش داشته است آن هم بدون هیچ اطلاع‌رسانی دقیق رسانه‌ای. بنابراین گزارش این سکوت خبری نه تنها موجب سرگردانی مسافر و بی‌نظمی در برنامه‌ریزی سفر می‌شود بلکه شرایط را برای تخلف آژانس‌های متخلف در بهبوهه بی‌اطلاعی مسافر، فراهم‌تر می‌کند؛ چیزی که هم‌اکنون در برخی آژانس‌ها کم و بیش شاهد آن هستیم. پیش گرفتن ‌رویه سکوت خبری موجب بی‌اعتمادی مردم به صنعت حمل و نقل هوایی و ایجاد شک و شبهه برای آنها می‌شود که آیا دولت و سازمان هواپیمایی کشوری اینقدر به مسافر به عنوان گزینه اصلی سفر بی‌توجه است که بر خود لازم نمی‌‌داند قبل از اعمال افزایش نرخ‌ها و یا حداقل هنگام ابلاغ و اعمال نرخ‌های جدید پرواز مردم را آگاه کند تا آنها با اطلاع‌ کافی از هزینه سفر برای خرید بلیت اقدام کنند و آژانس‌ها نیز نتوانند از این بی‌اطلاعی مردم استفاده کنند حال بماند که خبرنگاران این عرصه نیز اطلاعات خود را درباره افزایش‌های نرخ بلیت تنها از آژانس‌ها و مسئولان انجمن‌ها و NGO ها می‌شنوند. در این راستا می‌تـوان گفت طی مدت اخیر هر گونه اطلاع‌ رسانه‌ها از افزایش نرخ بلیت هواپیما تنها از سوی کارشناسان حمل و نقل هوایی، مدیران عامل شرکت‌های هواپیمایی و مسئولان انجمن شرکت‌های هواپیمایی اعلام شده است و سازمان هواپیمایی کشوری به عنوان متولی اصلی حمل و نقل هوایی و حاکمیت، در این اطلاع‌رسانی کمترین نقش را داشته است و به عقیده کارشناسان این بی‌رنگی اطلاع‌رسانی، از ضعف مدیریت حاصل می‌شود. قطعاً این عدم اطلاع‌رسانی موجب بروز شک و شبهه در مردم می‌شود و در تأیید این ادعا می‌تـوان به بیانات و تأکیدات مقام معظم رهبری درباره اطلاع‌رسانی و لزوم آن اشاره کرد. به هر حال امیدواریم رویه پیش گرفته شده از سوی سازمان هواپیمایی کشوری مبنی بر اطلاع‌رسانی ضعیف و کنترل قوی برای عدم درز اخبار روزانه، عادی و مردم‌شمول، در راستای بها دادن به مردم و مسافران تغییر یابد؛ البته همگان بر حساسیت فعالیت‌های سازمان هواپیمایی کشوری آن هم در شرایط فعلی تحریم‌های ناجوانمردانه آگاه هستند و قطعاً از این سازمان انتظار ندارند تمامی فعالیت‌های تخصصی خود را که ارتباط عملی با مردم ندارد، بیان کنند اما حداقل اعلام افزایش نرخ‌های بلیت هواپیما آن هم هنگام ابلاغ، به نظر نمی‌رسد چندان حساسیت داشته باشد که فیلتر خبری می‌شود و حتی باید گفت امری ضروری و لازم‌الأجرا است.