زعفران دردست دلالان

دلالان زعفران را از کشاورز می‌خرند و آن را چند برابر قیمت می‌فروشند و به این ترتیب به‌خاطر غیرواقعی بودن قیمت، صادرات زعفران مشکل می‌شود و خریداران حاضر به پرداخت بهای چند برابری آن نیستند هر چند که زعفران ایران مرغوبترین نوع زعفران در جهان باشد. زعفران کاران مانند دیگر کشاورزان در هنگام برداشت محصول به دلیل نداشتن نقدینگی، مجبورند گل زعفران یا محصول‌شان را به دلالان بفروشند دلالان هم هر کاری که می‌خواهند با بازار زعفران می‌کنند. با اینکه کاهش تولید و دلایل دیگری برای گرانی زعفران عنوان می‌شود اما دلالی مهمترین علت افزایش قیمت زعفران است نه کاهش تولید. زعفران مزیت اقتصادی بالایی دارد چون با وجود ارزش بالا، مصرف آب کمی دارد اما این تولید با ارزش در معرض آسیب‌های جدی ناشی از دلالی و کم توجهی قرار گرفته است. خرید با نرخ کمتر از کشاورزان و فروش با قیمت چند برابری سود‌های کلانی نصیب دلالان کرده که کشاورزان سهمی در آن ندارند. کشت زعفران بهترین راه مقابله با کم آبی به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایرانکشت محصولاتی با مصرف آب کمتر و سود اقتصادی بیشتر با توجه به کم آبی در کشور از مزیت‌های کشاورزی به‌شمار می‌رود. محصولاتی مانند پسته و زعفران این ویژگی را دارند. با توجه به بروز بحران آب در کشور و سهم عمده بخش کشاورزی در مصرف آب، جایگزین کردن کشت محصولاتی با نیاز آبی کم، روش مناسبی برای کاهش مصارف کشاورزی است و با برنامه ریزی در کشت براحتی می‌توانیم مصرف آب کشاورزی را به نصف برسانیم. حمایت از تولید این محصولات در برابر تولیداتی مانند هندوانه که ارزش اقتصادی و صادراتی بسیار پایین و مصرف آب زیادی دارد برای کشاورزی ارزش افزوده ایجاد می‌کند. از طرف دیگر برای مثال زعفران محصولی بومی است که کیفیت تولید آن در ایران با کشورهای دیگر قابل مقایسه نیست. استفاده از این مزیت‌ها ارز‌آوری را نیز افزایش می‌دهد. کشت زعفران دارای مزایای زیادی است که با توجه به مباحث بحران آب و اشتغال و تغییر بهینه الگوی کشت می‌تواند نقش سازنده‌ای در اقتصاد منطقه داشته باشد.

بر‌اساس آمارها بیش از 90 درصد از 300 تن زعفران جهان در ایران تولید می‌شود و این محصول به عنوان یک محصول استراتژیک برای ایران به حساب می‌آید. زعفران یکی از محصولات کشاورزی ارزشمند صادراتی ایران است که در زمین‌های خشک و نیمه‌خشک کشور کشت می‌شود. گیاه زعفران تابستان در خواب است و به هیچ‌وجه به آب نیاز ندارد. ارزش اقتصادی فراوان زعفران در بازارهای جهانی و اشتغال و درآمد مناسبی که پرورش این گیاه به دنبال دارد، بازده اقتصادی آن را قابل توجیه کرده است اما با وجود چنین مزیت هایی مشکلات زیادی تولید زعفران را تحت تأثیر قرار داده است. بخش اعظم زعفران مصرفی جهان در ایران تولید می‌شود، اما موانعی برای کسب درآمد ارزی معقول از صادرات زعفران وجود دارد که بررسی و یافتن راهکارهای مناسب برای برطرف ساختن این موانع می‌تواند در رشد درآمدهای ارزی، ایجاد اشتغال مناسب و... تأثیر بسزایی داشته باشد.

زعفران جزو گیاهان دارویی است که می‌تواند در زمین‌های کم‌بهره به نحو مطلوب رشد کند، چرا که مواد مؤثر در این گیاه افزایش پیدا می‌کند و چون ارزش افزوده آن بالا است، می‌تواند در اقتصاد مؤثر واقع شود. گردش مالی گیاهان دارویی در سال 2050 میلادی طبق پیش‌بینی بانک جهانی به بیش از 5 هزار میلیارد دلار خواهد رسید. یکی دیگر از مزیت‌های زعفران این است که کشت زعفران فقط یک بار انجام و چند سال از آن برداشت می‌شود. زعفران نیازی به آبیاری ندارد و به‌طور معمول با بارندگی‌های پاییز سبز می‌شود و چنانچه آب نیاز داشته باشد، زمانی است که گیاهان دیگر به خواب رفته‌اند و نیاز به آب ندارند. به‌خاطر وزن کم حمل و نقل زعفران کم هزینه تر از محصولات دیگر است. سود دلالان در افزایش قیمت دلالی و نبود برنامه دقیق و مشخص برای خرید زعفران از کشاورزان از مهمترین مشکلات کشاورزان زعفران کار است. دلالان بیشترین سود را از بازار زعفران و افزایش قیمت آن نصیب خود می‌کنند. قیمت هر کالایی براساس هزینه تمام شده تولید به علاوه حاشیه سود منطقی برای تولید‌کننده محاسبه می‌شود اما هنگامی که سود حاصل از فروش یک محصول دو برابر قیمت تمام شده آن باشد، نمی‌توان گفت قیمت آن محصول در بازار منطقی است که برای زعفران این اتفاق افتاده است. نبود مدیریت در تنظیم بازار زعفران این بازار را به جولانگاه سودآوری برای دلالان تبدیل کرده است. کشاورزان به دلیل نیاز به نقدینگی نمی‌توانند برای محصول‌شان تصمیم‌گیری کنند، چراکه تولیدکننده‌ای که در آستانه فصل برداشت محصول قرار دارد و با مشکل نبود نقدینگی مواجه است به‌خاطر هزینه‌ها مجبور است برای فروش محصولش دست به دامن دلال شود. با چند برابر قیمت توسط دلالان حتی صادرکنندگان نیز توان خرید محصول را از دلال ندارند. خرید زعفران از دلالان به چند برابر قیمت نرخ صادرات را نیز بالا می‌برد و گران شدن زعفران ایرانی در بازارهای جهانی کم کم موجب از دست دادن جایگاه و جایگزینی زعفران کشورهای دیگر با زعفران ایرانی می‌شود، در واقع دلالان کشورهای دیگر را به رقبای زعفران ایرانی تبدیل کرده‌اند. با توجه به افزایش قیمت زعفران در ماه‌های اخیر قیمت زعفران حدود 2 میلیون تومان حباب داشت که این موضوع اصلاً به نفع صادرات زعفران کشور نبود و منافعی هم از این افزایش قیمت عاید کشاورزان نمی‌کرد. هر محصولی باید قیمت واقعی داشته باشد و در صورتی که قیمت‌ها به صورت کاذب افزایش یابد، موجب ناهماهنگی در کشت می‌شود و ممکن است کشاورزان فقط روی کشت یک محصول متمرکز شوند. شایعه کمبود تولید غلامرضا میری رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران با اشاره به بازار نابسامان زعفران می‌گوید در تابستان امسال قیمت زعفران در ایران 2 برابر شد که این قیمت در مقایسه با افزایش دو درصدی قیمت‌ها در کشورهایی که بازار هدف صادرات زعفران را تشکیل می‌دهند، بسیار قیمت زیادی است. او نیز دلالان را عامل اصلی گرانی زعفران معرفی می‌کند. به گفته میری، دلالان از ابتدای امسال با القای کاهش تولید زعفران جو روانی ایجاد کردند تا زعفران گران شود. این شایعه در حالی مطرح شد که امسال اصلاً کمبود زعفران نداریم و هیچ سازمان مرتبطی کمبود زعفران را اعلام نکرد اکنون نیز زعفران جدید برداشت می‌شود.

به گفته میری از هیچ صادر کننده یا خریداری نشنیدیم که نتوانسته باشد زعفران مورد نیازش را تأمین کند اما شایعه کمبود با جوسازی آنقدر قوت گرفت که توانست قیمت زعفران را چند برابر کند. به عقیده رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران، پول‌های سرگردان به‌خاطر وضعیت اقتصادی زیاد شده و این پول‌ها به‌جای سرمایه گذاری در تولید به سمت دلالی می‌رود که در حال حاضر سود زیادی هم دارد چون دلالان نه مالیاتی می‌پردازند و نه کسی بر کار آنان نظارت می‌کند و به این ترتیب دلالان بیشترین اخلال را در بازار ایجاد می‌کنند. دلالان با خرید زعفران و انبار کردن آن نظم را بر هم می‌زنند، به این دلیل تجار و صادرکنندگان نمی‌توانند گام مؤثری در بازار بردارند و قیمت‌های واقعی را برقرار کنند. به گفته میری صادرکنندگان 25 درصد درآمد سالیانه را مالیات می‌پردازند اما دلالان مالیاتی از بابت دلالی نمی‌پردازند. با رفع موانع صادراتی در دولت یازدهم صادرات زعفران نیز افزایش یافت. در فروردین و اردیبهشت امسال صادرات زعفران به ترتیب 29 و 41 درصد نسبت به همین مدت در سال گذشته رشد داشت اما به‌خاطر افزایش 50 درصدی قیمت در خرداد، تیر و شهریور صادرات زعفران با افت 25، 33 و 58 درصدی مواجه شد. بیشترین نرخ زعفران در سال گذشته کیلویی 5 میلیون تومان بود اما امسال قیمت آن تا 700/6 میلیون تومان افزایش یافت.

رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران با تأکید بر اینکه افزایش قیمت بر مشتریان خارجی زعفران ایران اثر گذاشته، می‌گوید: زعفران ایران در دنیا هم مصرف خوراکی دارد و هم مصرف صنعتی بنابراین وقتی قیمت آن در مدت کوتاهی 50 درصد افزایش می‌یابد معلوم است تولید کننده خارجی حاضر نیست زعفران را از صادرکننده‌های ایرانی بخرد. کشاورزان نیز موافق افزایش بی‌رویه قیمت زعفران نیستند چون نه تنها سودی از افزایش قیمت نمی‌برند بلکه متضرر نیز می‌شوند. به گفته رئیس اتحادیه صادر کنندگان زعفران افزایش قیمت برای کشاورزان مقرون به صرفه نیست. وی می‌افزاید: پیش‌بینی این بود که امسال صادرات زعفران 200 تن باشد اما 5/9 درصد نسبت به سال گذشته صادرات کاهش داشته است. صادرات زعفران در سال 93 معادل 58 تن به ارزش 83 میلیون دلار بود اما امسال صادرات 52 تن معادل 75 میلیون و 230 هزار دلاری داشتیم. به گفته میری ارزش صادرات یک تن زعفران حدود 7میلیارد تومان است و ما ظرفیت صادرات 200 تن در سال را داریم اما به دلیل تحریم‌ها و مشکلات سوئیفت و تحریم بانکی نتوانستیم این عدد را محقق کنیم. از سال 1380 تا 1393 سطح زیر کشت زعفران در ایران 46 هزار هکتار بوده که الان به 88 هزار هکتار رسیده و طی این مدت تولید آن از 152 تن در سال به 280 تن رسیده است. طرح ملی زعفران اکنون که قرار است تحریم‌ها برداشته شود، باید برای صادرات زعفران‌ با برند ایرانی و بسته‌بندی‌های مناسب مستقیماً به کشورهای مقصد برنامه ریزی کنیم. 130 هزار نفر کاربر در تولید و 20 هزار نفر در بسته‌بندی و عرضه زعفران مشغول به کار هستند. این صنعت توانایی تغییر شکل و بهبود وضعیت زندگی بسیاری از خانواده‌های ایرانی را دارد. از طرف دیگر ارز‌آوری حدود 300 میلیون دلاری جایگاه ویژه به زعفران در میان محصولات صادراتی می‌دهد. زعفران می‌تواند به عنوان کالای صادراتی پرسود در کنار پسته و فرش برای ایران باشد که قصد دارد در پسا تحریم اقتصاد خود را تقویت کند و رونق ببخشد. اما زعفران ایران که در جهان شناخته شده است هنوز سهم شایسته خود در بازارهای بین‌المللی با برندهای ایرانی را به دست نیاورده است. با این حال، تولیدکنندگان ایرانی امید دارند که بتوانند برندهای خود را پس از لغو تحریم‌ها در جهان معرفی کنند. در پسا تحریم زعفران ایرانی پس از چند سال که از طریق واسطه‌ها و با مارک کشورهای دیگر بسته‌بندی و به فروش می‌رسید، می‌تواند جایگاه خود را در بازار پیدا کند.

محمد رستمی، مدیر دفتر توسعه وزارت جهاد کشاورزی گفت که ایران در حال تلاش برای فروش مستقیم زعفران در بازارهای جهانی است.زعفران ایرانی در سال‌های اخیر و به سبب تشدید تحریم‌ها علیه ایران، دچار خسارت‌های فراوانی شده است. در این سال ها، حدود 90 درصد زعفران ایرانی بدون مارک از طریق عربستان سعودی و امارات متحده عربی به شرکت‌های اسپانیایی فروخته می‌شد و این شرکت‌ها آن را به شرکت‌های اروپایی دیگر نیز می‌فروختند.هدف ما این است که خودمان شرکت دست اول باشیم و برای این کار در پی به‌دست آوردن پروانه‌های لازم از اتحادیه اروپا هستیم. طرح ملی زعفران یکی از طرح‌های دولت برای حمایت از این تولید ارزآور است که جزو اسناد راهبردی برنامه ششم توسعه است این طرح در انتظار تصویب در مجلس است. به گفته محمد علی طهماسبی، معاون باغبانی وزیر جهاد کشاورزی، «با تخصیص ردیف بودجه در سال 95 به طرح جامع ملی زعفران و تصویب آن در مجلس، تولید سالانه زعفران کشور 500 تن افزایش می‌یابد.» با توجه به اینکه وزارت جهاد کشاورزی که با اجرای قانون تمرکز وظایف بازرگانی در بخش کشاورزی دیگر تنها متولی تولید است، باید برای زعفران به عنوان یک محصول ملی و استراتژیک برنامه مدون داشته باشد. چراکه نام زعفران با ایران عجین شده بنابراین وزارت جهاد کشاورزی باید نسبت به این محصول و حمایت از تولید‌کننده آن جدی‌تر و حساس‌تر باشد.