ایران یا آمریکا؛ کدام طرف امتیاز بیشتری میگیرد؟
اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: دونالد ترامپ، مردی که سال۹۷ توافق هستهای باراک اوباما را «فاجعهبار»، «یکطرفه» و «پوسیده» خواند و از آن خارج شد، حالا پای سندی را امضا کرده که در نگاه اول، شباهتهای بسیاری با برجام دارد؛ تعهد ایران به عدم توسعه سلاح هستهای، وعده رفع تحریمها و تایید نهایی از سوی شورای امنیت.
اما آیا روسای جمهور ایران و آمریکا واقعاً برجام دوم را امضا کردند؟
پاسخ در تفاوت ماهوی این دو سند نهفته است.
برجام سندی مفصل، چندجانبه و حاصل ۲۰ ماه مذاکره فشرده میان ایران و شش قدرت جهانی بود. این توافق غنیسازی را به ۳/۶۷ درصد محدود کرد و سانتریفیوژها را به یکسوم کاهش داد. ایران حدود ۱۱ تن اورانیوم غنیشده را به خارج از کشور فرستاد و حدود ۲۰۰ تن کیک زرد یا همون اورانیوم طبیعی وارد کرد.
اما سند فعلی، یک توافق دوجانبه و اضطراری میان تهران و واشنگتن است. متنی ۱۴ بندی و بسیار کلی که به جای اعداد فنی، صرفاً یک چارچوب مقدماتی ۶۰ روزه برای «مذاکره درباره توافق نهایی» تعیین کرده است.
برخی میگویند تفاهم اولیه برجام نیز امتیازهای بیشتری از ایران میگرفت، اما نکته اینجاست که شرایط برنامه هستهای ایران با قبل از برجام تفاوتهای بسیاری کرده است. امروز سه سایت هستهای ایران یعنی اصفهان، نطنز و فردو ویران و عملا از چرخه خارج شده است.
اما نکتهای که باعث شده انتقاد به ترامپ در آمریکا بالا بگیرد این است که ترامپ و منتقدان برجام سالها میگفتند که توافق اوباما برنامه موشکی و تسلیحات ایران را مهار نکرده است. اما در تفاهمنامهای که خود ترامپ امضا کرده، هیچ اثری از محدودیتهای موشکی، پهپادی یا منطقهای ایران نیست.
در عوض، مسائلی وارد متن شدهاند که در برجام جایی نداشتند: لغو محاصره دریایی ایران، وضعیت لبنان و یک طرح ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی اقتصادی ایران با کمک شرکای منطقهای آمریکا.
غیر از این موارد، زمینه شکلگیری دو سند نیز کاملاً متفاوت است. برجام در زمان صلح و برای پیشگیری از یک بحران امضا شد. البته ایران در آن زمان به دلیل عملکرد محمود احمدینژاد تحت فشار جهانی و تحریمهای همه جانبه قرار داشت.
تفاهمنامه جدید اما برای پایان دادن به جنگ تنظیم شده است. بند اول این سند با پایان فوری عملیات نظامی در همه جبههها آغاز میشود و صحبتی از برنامه هستهای به عنوان محور اصلی اختلافی نیست و فقط ایران تعهد داده که به سمت ساخت سلاح هستهای نرود.
امروز ترامپ مدعی یک «پیروزی بزرگ» است و ایران نیز خود را پیروز جنگ میداند. اما مقایسه تاریخی نشان میدهد ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز و نجات اقتصاد آمریکا، ناچار شده چارچوبی را بپذیرد که در کوتاهمدت، امتیازات بیشتری از برجام اوباما به ایران میدهد و حل دشوارترین مسائل فنی را به یک قمار ۶۰ روزه موکول کرده است.
