روسیه فرصتی طلایی برای ایران؛

نبود زیرساخت ها چطور اقتصاد ایران را از یک بازار پرپتانسیل محروم می کند؟

اقتصاد ایران سالها منتظر فرصتی بود تا بتواند در بازار روسیه نقش آفرینی کرده و با توجه به پتانسیل بالایی که این کشور در تامین محصولات غذایی و کشاورزی دارد و وارداتی که سالانه انجام می دهد، سهمی بستاند، اما همواره نبود زیرساختها و سخت‌گیری های طرف روس، زمینه را برای دستیابی به این آرزو فراهم نمی کرد. حالا اما مناقشات روسیه و اوکراین فرصتی را فراهم کرده تا ایران مزیت رقابتی نسبت به رقبای خود در این کشور داشته باشد، هر چند نبود زیرساختها این فرصت طلایی را کمرنگ می کند؛ اگرچه گام های موثری هم در این رابطه برای توسعه حضور ایران در بنادر روسیه از جمله بندر سالیانکا برداشته شده است.

کد خبر: ۶۸۵۳۶۸

۱۲ آذر ۱۴۰۱

اقتصاد آنلاین- محبوبه فکوری: رفت و آمدهای مقامات ایرانی و روس به دو کشور ادامه دارد و همه هم، هدف تامین نیازهای روسیه و افزایش تجارت میان دو کشور را در روزهای سخت جنگ و مناقشه با اوکراین دنبال می‌کند.

مقامات روس می گویند برای ایرانی ها در پذیرش کالاهای صادراتی تسهیلاتی قائل هستند و ایرانی‌ها هم بر این باورند که می توانند فرصت طلایی خرید بی دردسر غلات را برای تامین امنیت غذایی از روسیه داشته باشند تا در روزهایی که دنیا بر سر مواد غذایی و انرژی در تلاطم است و برای بازگشت به عقب برنامه ریزی می کند، سهم خود را از بازار غلات این کشور بستانند.

البته هنوز هم روسیه جایی در ۵ شریک اول صادراتی و وارداتی ایران ندارد و گویا راه درازی در پیش است تا این کشور به جمع شرکای اول تجاری ایران راه یابد و در مقابل ایران هم سهم بیشتری از کیک تجارت خارجی روسیه به خود اختصاص دهد. آن‌گونه که آمارهای رسمی گمرک نشان می دهند در حال حاضر همچنان چین، عراق، امارات، ترکیه و هند ۵ شریک اول صادراتی ایران در ۸ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۱ هستند و در مقابل، امارات، چین، ترکیه، هند و آلمان بزرگترین صادرکننده کالا به ایران در همین بازه زمانی به شمار می روند.

این آمارها در حالی است که ایران در جمع کالاهای وارداتی خود، ذرت دامی، برنج، گندم، دانه سویا، روغن دانه آفتابگردان، گوشی تلفن همراه، کنجاله و شکر تصفیه نشده را دارد که اتفاقا در حوزه گندم و غلات، روسیه بزرگترین صادرکننده غلات دنیا به شمار می‌رود ولی نتوانسته سهمی از سبد وارداتی ایران بستاند.

البته بخشی از این موضوع به نبود زیرساختهای لازم در بنادر ایران و روسیه برمی گردد که به نظر می رسد با تحت تملک گرفتن بندر سالیانکا در روسیه از سوی ایران زمینه برای رفع این نقص ها تا حدودی برطرف شده، به نحوی که ایران تلاش کرده تا برنامه اجرایی توسعه بندر سالیانکا را که در کمتر از یک سال پیش آغاز شده، با سرعت پیش ببرد. در واقع، این بندر به ماشین آلات مناسب از قبیل لیفتراک‌ها، لودرها و جرثقیل های ماشینی تجهیز شده و به گفته مقامات رسمی، افزایش توان ۳۰ درصدی صادراتی و ۴۵ درصد وارداتی این بندر نسبت به مدت زمان مشابه در سال ۱۴۰۰رخ داده است. از سوی دیگر، همزمان با عملیات توسعه، عملیات بندری در این بندر در حال انجام بوده و اولین محموله کانتینر ترانزیتی کریدور شمال-جنوب از بندر سالیانکا به مقصد جنوب آسیا طی سال جاری اعزام شده تا این بندر عملاً به چرخه فعالیت کریدور وارد شود.

بر اساس گزارش هایی که کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران منتشر کرده است، در اختیار گرفتن راهبری بندر سالیانکا در راستای افزایش حجم ترابری بار ترانزیتی در کریدور شمال-جنوب بسیار حیاتی بوده و این امر در میان و بلند مدت به رونق هر چه بیشتر این کریدور خواهد انجامید؛ به خصوص اینکه توسعه ۱۳۰ درصدی منطقه گمرک موقت از مساحت ۷۰۰۰ متر مربع به ۱۶۰۰۰ متر مربع با هدف افزایش ظرفیت کالاهای وارداتی نیز صورت گرفته و به این ترتیب امکان پهلوگیری و تخلیه همزمان حداقل ۲ شناور با بار وارداتی امکان پذیر شده است.

در این میان با سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیون دلاری صورت گرفته از سوی کشتیرانی به عنوان راهبر بندر، اقلامی مانند جرثقیل ۳۲ تنی خریداری شده‌ است. با بهره‌برداری از این تجهیزات محدودیت تناژ تخلیه و بارگیری در بندر رفع شده است. این امر اهمیت بسیاری در حمل کانتینرها خصوصا کانتینرهای ۴۰ فوتی که عمده بارهای ترانزیتی را شامل می‌شوند، دارد و از سوی دیگر، یارد مخصوص کانتینر با مساحت  قابل توجه به عنوان یکی از الزامات یک بندر کانتینری نیز ایجاد شده است.

نکته حائز اهمیتی که بسیاری از فعالان اقتصادی و صادرکنندگان کالا و بار صادراتی به روسیه از آن گلایه داشتند، صادرات میوه و تره بار و محصولات تازه است که به دلیل نبود کانتینرهای یخچال دار همواره مورد انتقاد صادرکنندگان قرار داشت که حالا بر اساس آمارهایی که ارایه می شود، ساخت کریدور سرد در بندر سالیانکا صورت گرفته که با احداث آن، امکان انتقال محصولات سردخانه‌ای از جمله میوه، سبزیجات پس از حمل با کشتی از کانتینرهای یخچالی به کامیون‌های یخچالی و انتقال به سراسر روسیه فراهم شده است.

بر این اساس، با توجه به تجهیز بندر سالیانکا به امکانات حمل و نقل ریلی به عنوان یکی از مزیت های مهم آن بندر، همه خطوط ریلی بندر به طول ۴۳۰۰ متر تعمیر و نوسازی شده و توسعه یافتند. همچنین ریل های جرثقیل های پرتابل نیز به همراه لکوموتیوهای موجود در بندر کاملاً تعمیر شدند؛ ضمن اینکه همزمان با این تغییرات طرح توسعه بندر و جانمایی کلی و طراحی مناطق عملیاتی و چینش بار نیز طراحی شده است. با اقداماتی که در جهت بهسازی اسکله ها صورت گرفته تاییدیه کیفی تمام اسکله ها از سازمان های بازرسی مربوطه کسب شد. بندر سالیانکا امکانات مناسبی برای تخلیه و بارگیری غلات دارد، از این رو بنابراین افزایش ظرفیت الواتورهای غلات و ساخت انبار ۱۰ هزار تنی غلات در دستور کار قرار گرفته است.

با این اوصاف به نظر می‌رسد با انجام تعمیرات ادواری ۷ دستگاه جرثقیل پرتابل موجود در بندر و نصب دستگاه ثابت اسکن بار جهت تسریع روند بازرسی کالا، بندر سالیانکا دوران تازه ای را آغاز خواهد کرد که عمدتا در راستای منافع صادرکنندگان و بازرگانان ایرانی خواهد بود.

به هر حال، جدیدترین آمار گمرک فدرال روسیه مبنی بر این است که تهران و مسکو مشغول افزایش همکاری های تجاری و اقتصادی دوجانبه بوده و ارزش تجارت طرفین در نیمه اول(بازه زمانی ۶ ماهه) سال ۲۰۲۲ با ۴۴.۹ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال میلادی گذشته به ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار رسید.

طبق این آمار، تجارت میان ایران و روسیه در سال ۲۰۲۱ نسبت به سال ۲۰۲۰(بازه زمانی یکساله) به میزان ۸۱.۴ درصد افزایش یافت و از ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار به ۴ میلیارد دلار رسید.

حالا این فرصت طلایی در اختیار ایران است که بتواند از این فضا به نفع خود بهره گرفته و زمینه را برای حضور دائمی و پایدار کالاهای ایرانی در بنادر روسیه فراهم نماید.