نحوه ورود پول‌ های چینی به بازارهای جهانی؛

قلق چینی‌ ها در سرمایه‌ گذاری

نتایج یک مطالعه درباره قلق چینی‌ ها برای سرمایه‌ گذاری نشان می‌ دهد آنها برای سرمایه‌ گذاری مستقیم خارجی توجه کمتری به مساله حقوق مالکیت یا حاکمیت قانون دارند؛ درحالی‌که سرمایه‌ گذاری آنها در محیط‌ هایی که ثبات سیاسی بهتری داشته باشند، بیشتر است. شرکت‌ های چینی میزان بیشتری از سرمایه‌ های خود را روانه بخش‌ های مهارت‌ بر در کشورهای دارای نیروی کار ماهر می‌ کنند.

کد خبر: ۶۲۷۸۹۸

۲۵ فروردين ۱۴۰۱

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از دنیای‌اقتصاد، چینی ها تم خاصی در سرمایه گذاری دارند که آنها را از رقبای غربی شان متمایز می‌کند. حال و هوای سرمایه گذاری چینی ها تفاوت های ساختاری سبک سرمایه گذاری در دنیای امروز میان مدل چینی و مدل‌های متعارف را به نمایش می گذارد.

ردگیری تجربه چهار دهه حضور چین در فضای سرمایه گذاری قاره آفریقا به‌عنوان یک نمونه مطالعاتی نشان می‌دهد این کشور و سرمایه گذارانش با دو اصل کلی به تزریق پول به اقتصادهای قاره سیاه اقدام می‌کنند، هرچند نحوه رفتار دولت و بخش‌خصوصی چین در سرمایه گذاری در آفریقا تا حدی متفاوت است. طبق گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران به نقل از ارزیابی بانک جهانی، دو اصل اساسی در تزریق سرمایه به آفریقا از دل پاسخ به پرسشی مهم به‌دست آمده است.

این دو اصل توزیع کل سرمایه گذاری های مستقیم خارجی چین بین 49کشور آفریقایی را توضیح می‌دهد. نتایج این گزارش نشان می‌دهد اصل نخست در هجوم سرمایه های چینی به کشورهای مختلف قاره آفریقا، باثبات بودن فضای سیاسی آن کشور است که در طول سالیان متمادی دولتی در راس کار بماند و از گزند حملات تروریستی و تسویه حساب های خشن و خونین دور بماند و دیگر اینکه عمده سرمایه ها به سمت بخش خدمات و نیز کشورهای با نرخ سرمایه پایین جهت پیدا می‌کند.

البته دولت چین نگاه پررنگی در تزریق سرمایه به پروژه های انرژی و مواد معدنی آفریقا دارد که در بین بخش‌خصوصی این کشور کمرنگ است. به‌طور کلی اما این دو اصل در رفتار دولت و بخش‌خصوصی چین قابل‌مشاهده است.

این روند که نتیجه یک پژوهش مفصل است، نشان می‌دهد عامل موثر در ورود سرمایه های چینی به کشورهای آفریقا چیزی متفاوت از الگوی تزریق سرمایه در جهان است. این در حالی است که نقطه شروع سرمایه گذاری کشورهای نیمکره‌شمالی (غربی) به گونه دیگری است.

در کشورهای غربی و سرمایه گذاران خارجی عموما آنچه ضامن بازگشت سرمایه است، احترام به حقوق مالکیت و حاکمیت قانون است، ولی برای چینی ها این ثبات سیاسی است که اگر وجود داشته باشد، باقی مسائل و مشکلات در حاشیه قرار می گیرند، بنابراین می‌توان ادعا کرد این گزارش راز تزریق پول‌های چینی به آفریقا در سالیان اخیر را آشکار می سازد. البته برای دولت چین مانند دولت های غربی مساله منابع طبیعی در جهت گیری تزریق سرمایه به قاره آفریقا اصل است، ضمن اینکه در بین شرکت‌های خصوصی چین نیز توسعه بازارها یک اصل بنیادین و مهم در سرمایه گذاری است.

برمبنای این گزارش که توسط مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران به‌صورت چکیده از گزارش بانک جهانی ترجمه شده، منظور از ثبات سیاسی، عدم‌تغییر یکباره قدرت و بروز خشونت یا تروریسم در برکناری دولت های آفریقایی ا ست.

برخلاف سرمایه گذاری های اروپایی‌ها، چینی ها کاری به حقوق مالکیت یا حاکمیت قانون حین سرمایه گذاری در آفریقا ندارند و برای آنها بیش از این دو اصل، بازار بزرگ‌تر و توجه به مهارت نیروهای کار کشور آفریقایی است که تاثیر مستقیمی بر تزریق سرمایه های چینی به قاره سیاه داشته است. بررسی دقیق تر الگوی حرکت چین نشان می‌دهد از مجموع ‌هزاران پروژه‌ای که چینی ها در آفریقا کلید زده اند، 72درصد پروژه ها به بخش خدمات مربوط است.

در عین حال 15درصد از این پروژه ها به فعالیت‌های صنعتی و تولید محصول مربوط است و مابقی نیز به بخش کشاورزی و منابع طبیعی مربوط است. این موضوع نشان می‌دهد ترس از استحصال منابع طبیعی آفریقا توسط چین تا اندازه ای اغراق آمیز بوده و سرمایه گذاران چینی عموما توسعه زیرساخت‌ها یا سودآوری از کسب‌وکارها را اصل مهم تزریق سرمایه به آفریقا قرار داده اند.

با اینکه سهم چین از 629میلیارد دلار سرمایه گذاری سال‌2011 در آفریقا، 2/ 3درصد بوده اما این سهم به مرور زمان رشد کرده و حتی از سهم آمریکا هم سبقت گرفته، به‌طوری‌که در سال‌به 26‌میلیارد دلار رسیده است. عددی که در سال‌مشابه برای ایالات‌متحده آمریکا حدود 23‌میلیارد دلار بوده است.

بر این مبنا، پنج کشور برتر مقصد سرمایه گذاری چینی ها در آفریقا عبارتند از نیجریه، آفریقای‌جنوبی، زامبیا، اتیوپی و مصر که بیشترین مقادیر سرمایه را در سال ‌از این کشور جذب می‌کنند. گزارش تایید می‌کند سرمایه گذاری چینی ها در بخش های سرمایه‌بر در کشورهای آفریقایی کم سرمایه بیشتر بوده است. شرق آفریقا هم از جمله کانون های تحولات در سرمایه گذاری خارجی است.

بر اساس پایگاه داده های وزارت بازرگانی چین، اکثر شرکت‌های سرمایه گذار در قاره آفریقا، به‌ویژه از سال2000 به بعد، شرکت‌های خصوصی هستند. داده های خام شامل 2005 قرارداد سرمایه گذاری شرکت‌های چینی با پوشش 49کشور در قاره آفریقا هستند.

توزیع جغرافیایی سرمایه گذاری ها بیشتر در مناطق شرق و آفریقای‌جنوبی متمرکز بوده است، درحالی‌که آفریقای‌مرکزی و غربی، به استثنای نیجریه، به نسبت سمایه گذاری های کمتری را جذب کرده اند. در شرق آفریقا، کشورهایی مانند اتیوپی و تا حدودی کنیا و تانزانیا، در مقایسه با برخی از کشورهای آفریقای ‌جنوبی مانند زامبیا، آنگولا و آفریقای‌جنوبی منابع طبیعی نسبتا کمتری دارند.

برخی از دلایل برجسته‌شدن آفریقای‌شرقی به‌عنوان یک مقصد محبوب برای سرمایه گذاری های بخش‌خصوصی چین به زیرساخت‌های نسبتا توسعه‌یافته تر آن از جمله بنادر و نزدیکی نسبی آن به چین بازمی‌گردد.

ناحیه آفریقای‌شرقی یک اتحادیه گمرکی و بلوک تجاری واحد را تشکیل می‌دهد که عمدتا با وام های دریافتی از دولت چین سرمایه گذاری زیادی در زیرساخت‌ها انجام داده است؛ مانند پروژه احداث نیروگاه برقآبی کاروما در اوگاندا و طرح نوسازی راه‌آهن قدیمی این منطقه با عنوان «استاندارد گاج‌ریل» که از مبدأ کنیا آغاز می‌شود.

این پروژه ها ارتباط بین کشورهای شرق آفریقا را افزایش داده و زمینه تامین انرژی را به‌صورت مطمئن و قابل‌اعتماد در سال های آینده فراهم می‌کنند که همین عامل، این منطقه را به مقصدی جذاب برای سرمایه گذار ها تبدیل می‌کند.

پروژه های سرمایه گذاری چینی ها در قاره آفریقا بر اساس دسته بندی سازمان ملل‌متحد در قالب 13 زیربخش تولیدات صنعتی، 7زیربخش خدمات، 2زیربخش کشاورزی و 2زیربخش معدن تقسیم شده اند. در جدول، تعداد شرکت‌های چینی سرمایه‌گذار و تعداد پروژه‌های سرمایه‌گذاری را به تفکیک کشورهای آفریقایی نمایش می‌دهد.

چین در آفریقا در پی چیست؟

به‌طور کلی آنچه می‌توان در نتیجه مطالعه موسسه اقتصادی دانشگاه آکسفورد به نمایندگی از بانک جهانی درباره روابط چین و قاره آفریقا در زمینه سرمایه گذاری دریافت، به شکل خلاصه به این شرح است:

داده های سرمایه گذاری مستقیم خارجی چین درکشورهای آفریقایی نشان می‌دهد که سهم چین از کل سرمایه گذاری های مستقیم خارجی در این قاره هرچند کم بوده، اما به‌سرعت افزایش یافته است.

سرمایه گذاری چینی ها درست مشابه سرمایه گذاران غربی جذب کشورهای غنی از منابع طبیعی شده است، اما یک نکته مهم در توزیع سرمایه گذاری چینی ها در مقایسه با سرمایه گذاران غربی، بی تفاوتی سرمایه گذاران چینی به حقوق مالکیت/ حاکمیت قانون در کشورهای سرمایه پذیر است.

این در حالی است که غربی ها بیشتر تمایل دارند سرمایه های خود را از محیط های با حکمرانی ضعیف دور نگه دارند، در نتیجه، سرمایه گذاری چینی ها در کشورهایی که حکمرانی ضعیفی دارند به نسبت همتایان غربی خود بالا بوده است.

تعدادی از سرمایه گذاری های کلان که در حوزه پروژه های منابع طبیعی صورت‌گرفته است، توسط شرکت‌های دولتی چین انجام شده اند، اما سرمایه گذاری شرکت‌های خصوصی کوچک و متوسط چین در آفریقا تصویر بهتری از سرمایه گذاری چینی ها در این قاره نشان می‌دهد.

بر اساس داده های پایگاه داده وزارت بازرگانی چین، تعداد کمی از سرمایه گذاری های بخش‌خصوصی چین در بخش منابع طبیعی بوده است، بلکه به‌طور عمده سرمایه گذاران بخش‌خصوصی چین، در بخش خدمات سرمایه گذاری کرده اند و همچنین، تعداد قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری ها راهی بخش تولیدات صنعتی کشورهای آفریقایی شده است.

علاوه بر این، سرمایه گذاری چینی ها همانند غربی ها سودمحور بوده است و نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که شرکت‌های چینی میزان بیشتری از سرمایه را روانه بخش های مهارت بر در کشورهای دارای نیروی کار ماهر کرده اند.

این الگو درخصوص عامل سرمایه به این صورت بوده است که سرمایه گذاری های بیشتری در بخش های کمتر سرمایه بر در کشورهای دارای سرمایه فراوان انجام شده است.

این الگوها در کشورهایی که بی ثباتی سیاسی دارند به شکل قوی تری مشاهده شده است که نشان از انگیزه های قوی تر برای حداکثرسازی سود در محیط های سخت تر دارد.

بر اساس نتایج مطالعه حاضر، گسترش بازار یکی دیگر از دلایل بنگاه‌های چینی برای سرمایه گذاری در این قاره بوده است، زیرا همبستگی مثبتی بین اندازه بازار و میزان سرمایه گذاری در کشورهای آفریقایی مشاهده شده است.

این همبستگی زمانی‌که هزینه تجارت بین المللی برای کشور مقصد سرمایه گذاری افزایش می یابد، تقویت می‌شود. نتیجه دیگر این مطالعه حاکی از آن است که چینی ها سرمایه گذاری گسترده ای در بخش خدمات در کشورهای آفریقایی کرده اند که مستقل از اندازه بازار و هزینه های تجاری صورت‌گرفته اند، اما ارتباط همبستگی منفی میان این سرمایه گذاری ها و وجود نیروی انسانی ماهر و بهره مندی از منابع طبیعی مشاهده شده است.

از سوی دیگر، سود بالای قبضه بازار دلیل حضور شرکت‌های چینی در آفریقا بوده است. پیشتر گفته شد این گزارش نشان می‌دهد سرمایه گذاری چینی‌ها در بخش های سرمایه بر در کشورهای آفریقایی کم‌سرمایه بیشتر بوده است.

فرضیه دوم این مطالعه هم بدین ترتیب تایید شد که سرمایه گذاری چینی ها جذب آن دسته ازکشورهای آفریقایی شده است که از نظر سیاسی باثبات هستند، اما چرا چین به‌جای مناطق باثبات و امن جهان، مناطقی نظیر آفریقا را که سرمایه در معرض دست درازی قرار دارد برای ریسک‌کردن انتخاب کرده است؟

از یک منظر سودآوری بالاتر، اهمیتی کلیدی برای سرمایه گذاران چینی داشته است. تحقیق نیز این را تایید می‌کند، در واقع گرچه «ثبات سیاسی کشورهای آفریقایی مقصد» بر الگوی توزیع سرمایه‎ گذاری مستقیم خارجی شرکت‌های چینی در بخش های اقتصادی مختلف این قاره تاثیرگذاشته است، اما در همین حال کیفیت حکمرانی کشورها (شاخص‌های حاکمیت قانون) با الگوی سرمایه گذاری مستقیم خارجی این کشور ارتباط نظام مندی نشان نمی‌دهد.

موضوعی که ربطی مستقیم به سود دارد، در واقع در کشوری که هزینه سرمایه بالاتر است، سرمایه گذاری مستقیم خارجی چین در بخش های سرمایه بر متمرکز شده است، به‌ویژه در بازارهایی که از نظر سیاسی بی ثبات هستند. یک توضیح بالقوه این است که در محیط های کسب‌وکار بی ثبات به لحاظ سیاسی، سرمایه گذاری با ریسک بیشتری همراه است و البته بازده انتظاری نیز به همین میزان می‌تواند بالاتر باشد.

در این گزارش، الگوی سرمایه گذاری مستقیم خارجی عمودی که ناظر به تفاوت کشورها در بهره مندی از عوامل تولید است بررسی شده است، اما گونه دیگری از سرمایه گذاری با هدف دستیابی شرکت‌ها به بازار بزرگ‌تر در خارج از کشور مبدأ صورت می‌گیرد که سودآوری هدف آن است.

این فرضیه پایانی نیز بدین صورت تایید شده است که کشور مقصد سرمایه گذاری شرکت‌های چینی اندازه بازار بزرگ‌تری داشته یا هزینه حمل کالا یا خدمات از چین به آنها بالا بوده است، بنابراین سرمایه گذاری مستقیم خارجی افقی چین در کشورهای آفریقایی که بازار بزرگ‌تری دارند بیشتر صورت‌گرفته است.

یک بررسی کوتاه از روابط چین و آفریقا بر مبنای داده های شرکتی موید نکاتی در همین‌باره است. برای این منظور، یک اقتصاد جهانی چندبخشی و چند کشوری را در نظر بگیرید. بخش‌ها از نظر مهارت و میزان سرمایه متفاوت هستند، در حالی‌که کشورها از نظر بهره مندی از عوامل تولید، کیفیت محیط نهادی و ثبات سیاسی متفاوتند.

یک سرمایه گذار (شرکت) از کشور مبدأ را در نظر بگیرید که تصمیم می‌گیرد در کدام کشور و بخش سرمایه گذاری کند. انگیزه سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری مستقیم خارجی می‌تواند فروش کالاها و خدمات در کشور میزبان، از جمله واسطه گری تجاری از کشور مبدأ (سرمایه گذاری مستقیم خارجی افقی)، یا بهره برداری از هزینه های پایین‌تر تولید در مقایسه با کشور مبدأ (سرمایه گذاری مستقیم خارجی عمودی) باشد. ابتدا سرمایه گذاری مستقیم خارجی عمودی را در نظر می گیریم:

انتظار می‌رود سرمایه گذاری مستقیم خارجی نسبتا بیشتر در بخش‌هایی صورت بگیرد که بازده سرمایه گذاری بالاتر است. در دنیای چند عاملی، چند کشوری و چند بخشی که تحرک نیروی کار کامل و بی نقص نیست، بازده سرمایه گذاری در بخش های مهارت بر در کشوری که دارای نیروی کار ماهر است بیشتر خواهد بود، زیرا هزینه نیروی کار ماهر در این کشورها نسبتا پایین‌تر از کشورهایی است که با کمیابی نیروی کار ماهر روبه رو هستند.

انتظار می‌رود چنین رابطه مثبتی بین فراوانی سرمایه در یک کشور و میزان سرمایه در بخش های اقتصاد آن دیده شود. با این‌حال، با توجه به تحرک قابل‌توجه سرمایه، این امر امکان پذیر است که در کشورهایی که سرمایه کمیاب است و در نتیجه هزینه اجاره سرمایه بالا است، شاهد جریان سرمایه بیشتری از جانب چین در بخش های سرمایه بر در این کشورها باشیم.

نتیجه گیری

در سال های اخیر، افزایش تجارت چین با آفریقا و سرمایه گذاری دراین قاره، رشد آفریقا را تقویت کرده است، اما جنجال های قابل‌ملاحظه ای نیز پیرامون این مساله مطرح است. داده های کل در مورد سرمایه گذاری مستقیم خارجی چین در کشورهای آفریقایی نشان می‌دهد که سهم چین از سرمایه گذاری های خارجی در این قاره اندک بوده، اگرچه به‌سرعت در حال رشد است.

این نکته را باید متذکر شد که تفاوتی در سطح گرایش چین به کشورهای غنی از منابع طبیعی با گرایش کشورهای غربی به این کشورها ملاحظه نشده است.

نکته دیگر این است که سرمایه گذاری مستقیم خارجی چین با معیارهای حاکمیت قانون همخوانی ندارد، در حالی‌که سرمایه گذاری کشورهای غربی با معیارهای حاکمیت قانون سازگارتر است، در نتیجه سرمایه گذاری چین در محیط های با حکمرانی قوی و ضعیف تقریبا یکسان بوده است، اما سهم سرمایه گذاری های چین در کشورهایی که حاکمیت های ضعیف‌تری دارند در مقایسه با سهم سرمایه گذاری های جهانی در این کشورها بیشتر است. بر این مبنا شاید بتوان گفت این نتیجه گیری مهم‌ترین یافته این تحقیق است که باید مورد‌توجه سیاستگذاران در کشورهای علاقه‌مند به توسعه همکاری با چین قرار گیرد.