تجارت ایران و اوراسیا زیر یوق چانه زنی های طرفین؛

ایران چطور می تواند از تجارت با اوراسیا بهره ببرد؟

توسعه تجارت ایران با کشورهای پیرامونی و همسایه، از اهداف اسناد بالادستی و برنامه های رونق و جهش تولید کشور و جزو اقدامات مبتنی بر کاهش آثار منفی تحریم ایران توسط آمریکا به‌ حساب می آید.

کد خبر: ۶۲۰۶۴۳

۲۴ اسفند ۱۴۰۰

به گزارش اقتصاد آنلاین ، محمدرضا عابدین مقانکی، عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی در دنیای اقتصاد نوشت؛ به‌عنوان بخشی از اقدامات در راستای نیل به این اهداف، ایران از پیش از دو سال گذشته، اقدام به انجام مذاکراتی برای انعقاد موافقت‌نامه با اتحادیه اقتصادی اوراسیا کرد. این اتحادیه از اول ژانویه ۲۰۱۵ (۱۱ دی ۱۳۹۳) میان کشورهای ارمنستان، بلاروس، روسیه، قرقیزستان و قزاقستان اجرایی شده و طبق آن تعرفه اعمالی تمامی این کشورها به کالاهای وارداتی از خارج از اتحادیه مقداری یکسان است.

موافقت‌نامه تجارت ترجیحی میان ایران و اتحادیه مزبور از آبان ماه سال ۱۳۹۸ عملیاتی شده که گام ابتدایی برای کسب و اعطای امتیازات تجاری فی‌مابین دو طرف قلمداد می‌شود. هدف از انعقاد موافقت‌نامه مزبور، حرکت به سمت ایجاد شرایط تسهیل تجارت از طریق اعطا و کسب امتیازات تجاری به صورت کاهش موانع تعرفه ای و غیرتعرفه ای طرفین است.

علاوه بر این و به منظور تسهیل هرچه بیشتر تجارت ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، دو طرف تجاری توافق کردند که از موافقت‌نامه تجارت ترجیحی به سمت آزادسازی تجاری کالاها - حذف تعرفه واردات و انعقاد موافقت‌نامه تجارت آزاد - حرکت کنند. انتظار طرفین از این اقدام، توسعه تجارت (صادرات و واردات) است که این امر ممکن است از طریق ایجاد تجارت و انحراف تجارت صورت پذیرد.

هرچند آزادسازی تجاری می‌تواند به توسعه تجارت فی‌مابین ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا منجر شود، ولیکن در مورد برخی از کالاهای تولیدی کشورها، ممکن است به از بین رفتن بخشی یا تمام فرآیند تولید آن کالاها در کشور مقابل بینجامد، بنابراین به طور معمول در چارچوب این‌گونه موافقت‌نامه ها، کشورهای عضو می‌توانند حسب توافق، تعداد محدودی از کالاها را تحت عنوان فهرست کالاهای منفی - حساس- از شمول آزادسازی تجاری مستثنی کنند.

براساس توافق اولیه میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، حداکثر ۲۰ درصد از کدهای تعرفه ای هریک از طرفین، مشمول فهرست منفی خواهند شد.

هنگامی که از نگاه تجار ایرانی به موضوع نگاهی بیندازیم، این موضوع بدان معنی است که این دسته از کالاها به طور مستمر و تا زمانی که طرفین توافق کنند، از فرآیند اعطای امتیاز تعرفه ای ایران به اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا خارج می‌شود.

البته نه بدان مفهوم که اعضای این اتحادیه نمی‌توانند صادراتی به ایران داشته باشند یا آنکه ایران برای واردات از آنها محدودیتی قائل خواهد شد، بلکه بدین معناست که ایران در این گروه از کالاها (کالاهای مشمول فهرست منفی) میان واردات از اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سایر کشورهای دنیا، هیچ تفاوت و ترجیحی قائل نخواهد شد، اما باقی‌مانده این فهرست (۸۰ درصد از کالاهای وارداتی ایران از جهان و اوراسیا)، در قالب فهرست مثبت جهت اعطای امتیاز تعرفه ای متقابل مبادله خواهند شد که توافق شده حذف تعرفه آنها در یک بازه زمانی یک تا ۱۰ ساله به‌ثمر بنشیند.

انعقاد موافقت‌نامه تجارت آزاد میان ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، باعث کاهش هزینه و قیمت کالاهای صادراتی و وارداتی طرفین از یکدیگر شده و این امر افزایش تجارت خارجی دوطرفه را به ارمغان خواهد آورد.

همان‌طور که اشاره شد، افزایش واردات ایران از سایر کشورها و از جمله اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا در پی کاهش تعرفه های وارداتی ایران، ممکن است در مواردی، خطراتی را برای تولیدات داخلی کشور اعم از محصولات بخش کشاورزی، صنعتی یا معدنی به‌همراه داشته باشد، در واقع آزادسازی تجاری حتی به طور محدود با چند کشور، به سبب شدت رقابت حاصله و قدرت رقابت‌پذیری پایین تولیدات داخلی این‌گونه کالاها، ممکن است به از بین رفتن بخشی یا تمام فرآیند تولید کالاهای خاصی از کشور‌ منجر شود.

تعیین فهرست کالاهای منفی با هدف خارج‌کردن (حداقل بخشی از) کالاهای آسیب پذیر کشور از شمول اعطای امتیاز تعرفه ای توسط ایران به اتحادیه مزبور، از الزامات انعقاد موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (و نیز هر کشور و اتحادیه دیگری) است و ضرورت دارد تا در مذاکرات تجاری مربوطه، این اقلام از آزادسازی مستثنی شوند.

صرف تعیین این اقلام به تنهایی کفایت نکرده و باید فهرست مربوطه اولویت بندی شود تا مذاکره کنندگان به ترتیب اهمیت کالاها روی آنها چانه‌زنی کنند. سرنوشت نهایی فهرست منفی نه با تعیین پیشینی این فهرست، بلکه در حین مذاکرات فی‌مابین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا مشخص خواهد شد، بنابراین اولویت بندی فهرست پیشنهادی به سبب تعیین اهمیت هر کالایی، برای مذاکره کننده مشخص می کند که بر حضور یا عدم حضور کدام کالا باید پافشاری کرده یا با تسامح از کنار آن رد شود.

به ویژه آنکه مطمئنا در مقابل فهرست منفی پیشنهادی ایران، اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز مبادرت به پیشنهاد یک فهرست منفی شامل کالاهای وارداتی اوراسیا از ایران خواهند کرد بدین معنا که در یک بازی مذاکراتی، دو طرف هم بر معیارهای خویش پافشاری می‌کنند و هم از سرمشق یکدیگر برای چانه‌زنی درس می گیرند.

تعیین فهرست منفی از آن جهت مهم‌تر می‌شود که به جز کالاهای مشمول فهرست منفی، سایر کالاها در فهرست مثبت قرار گرفته و این کشورها در صدور آن دسته از کالاها، از تعرفه ترجیحی برای صادرات به ایران برخوردار می‌شوند. هرچند درجه اکمال تجاری میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا اندک و کمتر از ۲۰ درصد است.

یعنی به نظر می‌رسد با کاهش تدریجی و در نهایت حذف تعرفه کالاهای فهرست مثبت، به احتمال زیاد امکان توسعه روابط تجاری میان دو طرف به صورت انفجاری و شگفت انگیز چه در کوتاه مدت و چه در بلندمدت نخواهد بود و واردات ایران از این اتحادیه به یکباره تشدید نخواهد شد.

اما به هرحال با عنایت به آنکه توافق‌نامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، به‌عنوان نخستین تجربه از این دست و اولین موافقت‌نامه تجارت آزاد گسترده اقتصاد ایران با جهان خارج خواهد بود، عدم دقت در چانه‌زنی برای فهرست ها (به ویژه فهرست منفی) و با عنایت به برخی تجارب گذشته، ممکن است حداقل در برخی از کالاها، آسیب هایی حتی جبران ناپذیر بر تولیدات داخلی کشور وارد آورد، بنابراین دقت در تعیین فهرست و پافشاری در قرارگیری آنها در فهرست منفی نهایی، خواهد توانست راهگشای توسعه تجاری و اقتصادی ایران با این اتحادیه (و موارد مشابه در آینده) شود.