حمایت ملی از تیم مذاکره

تیم مذاکره کننده هسته ای ایران برای ادامه مذاکرات در وین به سر می برد.

کد خبر: ۵۹۴۶۳۰

۰۹ دی ۱۴۰۰

به گزارش اقتصاد آنلاین ، رضا نصری کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل در دنیای اقتصاد نوشت؛ در دو دور قبل، تیم ایران به سرپرستی آقای دکتر باقری موفق شد - به‌رغم مقاومت ها در وین - بر سر چارچوب گفت وگوها با طرف مقابل به توافق برسد. همزمان، سازمان انرژی اتمی نیز توانست با مدیرکل آژانس بر سر موضوع تاسیسات کرج به راه حل مشترکی دست یابد و از این رو از تصویب یک قطعنامه پر هزینه علیه ایران در «شورای حکام» ممانعت کند. حال که موضوعات شکلی و موانع همکاری از سر راه برداشته شده، به بحث های محتوایی رسیده ایم و از این پس حمایت همه جانبه از تیم هسته ای - چه از سوی مجلس، چه سایر نهادها، چه جناح های منتقد دولت و چه از سوی جامعه مدنی و رسانه ها و منتقدین - به یک ضرورت ملی تبدیل شده است. 

چرا که در این سفر، تیم آقای دکتر باقری بار مسوولیت بسیار سنگینی بر دوش دارد؛ و آن اینکه نباید اجازه دهد فرآیندی آغاز شود که در انتهای آن پای «شورای امنیت سازمان ملل» مجددا به پرونده ایران باز شود. یک بار گذر ایران به شورای امنیت و قطعنامه های فصل هفتمی آن افتاد و به خیر گذشت؛ اما به احتمال زیاد بار دوم لغو قطعنامه های این نهاد به مراتب دشوارتر خواهد بود.

در واقع، در آن زمان، تیم مذاکره کننده ایران موفق شد- بدون اینکه حتی یک روز شش قطعنامه الزام آور فصل هفتمی شورای امنیت را اجرا کند - اعضای دائمی شورا را متقاعد سازد که در چارچوب توافق هسته ای و مطابق قطعنامه ۲۲۳۱، آن قطعنامه ها را ملغی سازند. اعضای دائمی شورای امنیت نیز - به‌رغم موانع حقوقی و پیامد های شکستن هیمنه این نهاد قدرتمند - در نهایت پس از چند دور مذاکره فشرده، رضایت دادند برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل به چنین خواسته فوق العاده ای از جانب یک کشور هدف تن دهند.

در همین راستا، طی یک دستاورد استثنایی دیگر، تیم ایران موفق شد در نگارش، تنظیم و تدوین قطعنامه ای که بنا بود به قطعنامه های پیشین خاتمه بخشد نیز فعالانه مشارکت کند و از این طریق فعالیت موشکی ایران را از زیر ضرب ممنوعیت شورا خارج کند! در ماه ها و سال های متعاقب، تمکین استثنایی شورای امنیت به خواسته های بی‌سابقه ایران باعث شد دولت اوباما در صحنه سیاست داخلی (به ویژه در مجلس سنا) به شدت مورد سرزنش و عتاب قرار گیرد؛ و برخی جریان های معاند نظام ایران نیز این دستاورد تیم ایران را به «فروختن یخ به اسکیمو» تعبیر کنند!

اگر بخواهیم موضوع را به زبان حقوقی تبیین کنیم، باید گفت در بستری که برجام مذاکره شد، قطعنامه های شورای امنیت - مطابق ترکیبی از ماده ۲۵ و ۱۰۳ منشور سازمان ملل - بر تمام توافقات بین‌المللی تقدم داشتند و در صورت تعارض میان مصوبات الزام آور شورای امنیت و سایر معاهدات، این مصوبات شورای امنیت بود که باید مقدم شمرده می‌شد.

به بیان دیگر، مطابق این اصل مندرج در منشور، هیچ توافق و معاهده ای نباید در مغایرت با قطعنامه های موجود شورای امنیت منعقد شود، اما در ماجرای برجام  توافقی برای اولین بار در صحنه جهانی منعقد شد که نه تنها با قطعنامه های موجود شورای امنیت در تعارض بود، بلکه توانست با لغو آنها پیش از اجرا، عملا بر آنها تقدم نیز پیدا کند! یعنی، برای اولین بار در تاریخ، یک عضو سازمان ملل موفق شده بود توافقی منعقد کند که عملا اصل ۲۵ و ۱۰۳ منشور را - که بستر حقوقی قدرت و سلطه شورای امنیت را تشکیل می دهد - بی‌اثر سازد.  اما در صورت ارجاع مجدد ایران به شورای امنیت، بعید است این اتفاق تکرار شود.

برای اعضای دائمی شورای امنیت حفظ هیمنه، کارآمدی و اعتبار این نهاد - (Institutional integrity) - از اهمیت فوق العاده زیادی برخوردار است و بسیار بعید است اجازه دهند دو بار یک کشور بتواند بدون اجرای مصوبات آن، نسبت به لغو آنها اقدام یا حتی مبادرت به مذاکره کند. به‌ویژه اینکه برای برخی از این کشورها - به‌ویژه فرانسه و روسیه - یکی از مهم‌ترین یا (در مورد فرانسه) شاید تنها اهرم فشارشان در سطح بین‌المللی، همین کرسی دائم شان در شورای امنیت است و قطعا دیگر در جهت تضعیف جایگاه و منزلت این نهاد اجازه بدعت گذاری نخواهند داد.

از سوی دیگر، بازیگران و لابی های متنفذ صحنه داخلی در پایتخت های غربی نیز - به‌ویژه در کنگره - دیگر به هیچ دولت خریداری اجازه نخواهند داد بدون اعمال هزینه به ایران، زنجیر شورای امنیت را از گردن کشور بگشاید! در نتیجه، این بار اگر پای شورای امنیت به پرونده ایران باز شود، به احتمال بسیار زیاد نه تنها تا اجرای تمام و کمال قطعنامه هایش (از جمله توقف کامل غنی سازی) کوتاه نخواهد آمد، بلکه تا به زیاده خواهی های خود در مورد سیاست‌های منطقه ای و صنایع دفاعی ایران جامه عمل نپوشاند، حاضر به مختومه اعلام کردن پرونده کشور نخواهد شد.

در عمل، از آنجا که این موارد به درستی قابل مذاکره نیست، این یعنی دولت آقای رئیسی و احتمالا جانشین های او مجبور خواهند شد زیر سایه سنگین شورای امنیت کشور را اداره کنند؛ و نسل جوان ایران نیز مجبور خواهد شد تحت شدیدترین محدودیت های بین‌المللی برای آینده اش برنامه ریزی و با همتایان قدرتمند خود در منطقه و جهان رقابت کند. حال اینکه با موفقیت تیم مذاکر ه کننده در احیای برجام، پرونده ایران در شورای امنیت تا چهار سال دیگر مختومه خواهد شد و توسعه ایران و تحقق اقتصاد مقاومتی با محدودیت ها و موانع بسیار کمتری به پیش خواهد رفت.

از این رو، امروز وظیفه ملی ایجاب می کند در راستای تحقق منافع کشور هرکس به سهم خود از تیم مذاکره کننده - که تحت شدیدترین تخریب های رسانه ای از سوی طرف مقابل در حال انجام این ماموریت خطیر است - حمایت کند. انتقادات و دعواهای جناحی هم بماند برای بعد!