بورس انرژی به استقبال گواهی صرفه جویی می رود

اوراق گواهی صرفه جویی انرژی در دنیا به‌عنوان مشوق افزایش بهره وری، افزایش بازدهی و کاهش مصرف سوخت به کار گرفته می‌شود و همان‌طور که از اسم آن مشخص است، به بهینه سازی مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی می‌انجامد. بنابراین از طریق این اوراق می‌توان برای سیاستگذاری در حوزه انرژی و بهره وری مصرف انرژی برنامه ریزی کرد.

کد خبر: ۵۷۵۳۹۴

۰۶ آبان ۱۴۰۰

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از دنیای اقتصاد، معاون توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس انرژی ایران به ارائه جزئیاتی از سابقه و فلسفه معاملات اوراق گواهی صرفه جویی انرژی در دنیا و فرآیند اجرا و انواع اوراق صرفه جویی انرژی که در ایران طراحی شده است، پرداخت.

محمدحسین عسگری با اعلام این خبر که معاملات گواهی صرفه جویی انرژی‌ برای نخستین‌بار در دو قالب گواهی صرفه جویی محقق شده و گواهی صرفه جویی تامین مالی در بازار سرمایه ایران اجرا خواهد شد، گفت: گواهی صرفه جویی انرژی، ابزار مالی جدیدی است که با همکاری سازمان بورس طراحی شده و فرآیند مقررات گذاری آن در مراحل پایانی قرار دارد.

گواهی صرفه جویی انرژی در دنیا طراحی شد تا آن دسته از بنگاه ها و دستگاه های اجرایی که مصرف انرژی کمتر از استاندارد دارند، بتوانند میزان مازاد انرژی را که به دلیل بهینه سازی مصرف انرژی، حاصل کرده اند، به شرکت‌هایی که نتوانسته اند هدف هایی را که بر مبنای استاندارد بهینه سازی مصرف سوخت و مصرف انرژی ‌برایشان تعیین شده است محقق کنند، فروخته و به نوعی واگذار کنند. در واقع شرکت‌های دیگر می‌توانند نیاز مازاد خود  را که به دلیل عدم‌تحقق اهداف و انحراف از میزان مصرف استاندارد در مجموعه آنها شکل گرفته است، از طریق بازار تامین کنند و از شرکت‌هایی که عملکرد بهتری داشته‌اند، خریداری کنند.

برخلاف دنیا در ایران، این اوراق با دیدگاه متفاوتی طراحی شده است و برخلاف دنیا که جنبه توامان تشویقی و تنبیهی داشت، این اوراق در ایران بر مبنای سازوکار تشویقی طراحی شده است.

به گفته او، طرحی که در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد، به نوعی سیستم پاداش و تنبیه دارد؛ چراکه در این روش شرکت‌هایی که عملکرد بهتری دارند، می‌توانند به میزان انرژی صرفه جویی‌شده، پاداش دریافت کنند و در مقابل، شرکت‌هایی که مصرف بیشتری دارند، به نوعی جریمه و مجبور می شوند عدم‌تحقق و انحراف از میزان استاندارد مصرف انرژی را از بازار خریداری کنند. از آنجا که در ابتدای این راه قرار داریم، طبق نظر شورای عالی انرژی مقرر شد، معاملات گواهی صرفه جویی انرژی‌ بر مبنای مشوق و سیستم تشویقی اجرا شود؛ به همین دلیل آیین نامه ای تحت عنوان «آیین‌نامه ایجاد بازار بهینه سازی انرژی و محیط‌زیست» در اسفند ۹۶ توسط شورای عالی انرژی مصوب و توسط سازمان برنامه و بودجه به عنوان دبیرخانه این شورا برای اجرا ابلاغ شد.

طراحی اوراق صرفه جویی در دو نوع متفاوت

به گفته معاون توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس انرژی ایران، در این طرح دو نوع اوراق گواهی صرفه جویی انرژی تحت عناوین گواهی صرفه جویی محقق‌شده و گواهی صرفه جویی تامین مالی، طراحی شد. در بازار گواهی صرفه جویی محقق‌شده، شرکت‌ها، افراد یا نهادهایی که قبلا پروژه ها و طرح های موردنظر خود را پیاده‌سازی یا اجرا کرده اند، می‌توانند مابه‌ازای انرژی صرفه جویی‌شده در طرحشان را که به آنها اوراق گواهی صرفه جویی انرژی تعلق گرفته است، در بورس انرژی به فروش برسانند.

به گفته او، فرآیند تعریف‌شده برای این طرح به این شکل است که طرح موردنظر قبل از اجرا در کمیسیون صرفه جویی انرژی ارائه و میزان مصرف انرژی پیش از اجرای طرح اندازه گیری می‌شود. بعد از اجرا نیز میزان انرژی صرف شده در آن اندازه گیری و ارزیابی می‌شود. به این ترتیب بر اساس داده های به دست آمده، انرژی صرفه جویی‌شده و اهداف محقق شده تعیین و اعلام می‌شود.

شرکت یا بنگاهی که تمامی مراحل را طی کرده و انرژی، صرفه جویی کرده است، معادل انرژی صرفه جویی‌شده، اوراق بهاداری را تحت عنوان اوراق گواهی صرفه جویی دریافت می‌کند. دارایی پایه گواهی صرفه جویی انرژی محقق‌شده، همان سوخت یا حامل انرژی است که صرفه جویی در آن اتفاق افتاده است.

کمک به تامین مالی طرح ها و پروژه ها با انتشار اوراق گواهی صرفه‌جویی

عسگری به بیان تفاوت این دو نوع اوراق پرداخت و گفت: تفاوت اصلی این دو طرح در این است که در نوع اول، فرض بر این است که سرمایه‌گذار به هر طریقی منابع اولیه را برای سرمایه‌گذاری تامین کرده و طرح صرفه جویی انرژی را انجام داده است. حال معادل آن به سوخت به او ارائه می‌شود که می‌تواند آن را تحویل بگیرد یا در بازار ثانویه آن را بفروشد. در نوع دوم فرض بر این است که مجری طرح همه منابع لازم برای اجرای پروژه خود را ندارد و قصد دارد آن را از طریق بازار سرمایه تامین کند.

معاون توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس انرژی ایران، در توضیح بیشتر اوراق تامین مالی گفت: این اوراق با هدف تامین مالی طرح هایی که بهینه سازی مصرف انرژی را اجرا می‌کنند، تعریف شده است. این اوراق بر مبنای عقد بیع سلف و در قالب قراردادهای سلف موازی استاندارد منتشر می‌شود و طبق مصوبه کمیته فقهی سازمان بورس، ناشر این اوراق، نهاد متولی انرژی در آن حوزه انرژی است؛ از جمله شرکت ملی گاز ایران و شرکت توانیر.

او به ذکر مثالی در این خصوص پرداخت و گفت: در این روش، اوراق صرفه‌جویی انرژی یک طرح که موعد بهره‌برداری از آن برای مثال سه‌سال آینده است، با سررسید سه‌ساله منتشر و پیش‌فروش می‌شود و خریدار با این پیش‌بینی که در دو یا سه سال آینده می‌تواند مالک آن دارایی پایه شود، اوراق را خریداری می‌کند. بنابراین هم انرژی موردنظر خریدار در آینده، تامین ‌‌می‌شود و هم منابع موردنیاز اجرای طرح با فروش این اوراق به دست می‌آید.

وی تاکید کرد: این معاملات در قالب قراردادهای سلف موازی استاندارد انجام می‌شود و ناشر این اوراق منابع مالی را از بازار سرمایه، جمع می‌کند و آن را در قالب عقد جعاله یا قرارداد صلح در اختیار پیمانکاران یا افرادی که متقاضی تامین مالی اجرای این طرح ها هستند، قرار می‌دهد. در این روش، طرح و پروژه موردنظر، اجرا می‌شود و در سررسید، دارندگان این گواهی ها می‌توانند فرآیند تحویل فیزیکی انرژی صرفه جویی‌شده را طبق مقررات طی کنند.

عسگری در خصوص وظیفه ناشر در این طرح گفت: در این طرح، ناشران که نهادهای متولی انرژی در کشور هستند، منابع جمع آوری شده از عموم مردم را در قالب قرارداد جداگانه و با دریافت تضامین لازم در اختیار متقاضیان اجرای این طرح ها قرار می‌دهند و در عین حال روی این نکته که پروژه ها در زمان مشخص و طبق زمان‌بندی مشخصی پیش بروند و در نهایت به صرفه جویی انرژی منجر شوند یا خیر، نظارت و فرآیند را رصد می‌کنند.

یک ابزار مالی جدید

عسگری در پایان این گفت‌وگو به مسیری که این گواهی ها در فرآیند کسب مجوز طی کرده‌اند، پرداخت و گفت: این طرح ابتدا در جلسات کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار بررسی شد و مورد تصویب قرار گرفت و اواخر اسفندماه ۹۹ نیز در شورای عالی بورس مطرح و پس از موافقت اعضا به عنوان ابزار مالی جدید تصویب شد.

پس از دریافت مصوبه از کمیته فقهی سازمان بورس و شورای عالی بورس در جلسات کمیته تدوین مقررات سازمان بورس اوراق بهادار، دستورالعمل های مربوط به آن نیز تدوین شد. علاوه بر این، الحاقاتی که لازم بود به دستورالعمل های بورس انرژی اضافه شود، طراحی شد؛ از جمله بندها و موادی در دستورالعمل های پذیرش، معاملات و ثبت و سپرده گذاری و تسویه و پایاپای کالا و اوراق بهادار قابل معامله در بورس انرژی. در نهایت تغییرات و پیش نویس های تهیه‌شده در کمیته فقهی سازمان تصویب شد و مورد تایید قرار گرفت.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که پس از تصویب تغییرات فوق در دستورالعمل های بورس انرژی توسط هیات‌مدیره سازمان بورس اوراق بهادار و آماده سازی زیرساخت های اجرایی در بورس که البته در این حوزه نیز اقدامات زیادی انجام شده است، بتوانیم به‌زودی هم در حوزه گواهی صرفه جویی محقق‌شده و هم در حوزه تامین مالی این پروژه ها شاهد شروع معاملات این ابزار جدید مالی باشیم.