اختلال در زنجیره تامین تهدید اصلی تجارت جهانی

صندوق بین‌المللی پول نسبت به آثار گسترده‌تر کرونا بر نظام توزیع کالا در جهان هشدار داد. اگر شوک کمبود کانتینر، تهدید اول تجارت جهانی در ماه‌های اخیر بود، حالا اختلال در زنجیره تامین کالا به چالش بزرگ دیگر بدل شده است. این نهاد بین‌المللی از افزایش زمان تحویل کالاها خبر داده که منعکس‌کننده تقاضای فزاینده، محدودیت‌های گسترده در عرضه یا ترکیبی از هر دو عامل است.

کد خبر: ۵۷۵۰۶۹

۰۵ آبان ۱۴۰۰

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از دنیای اقتصاد، اگر کمبود کانتینر، تهدید اول تجارت جهانی بود، حالا نظام توزیع کالا در جهان با تهدید تازه ای روبه‌رو شده که می‌تواند زنجیره تامین جهانی را فلج کند. اختلالات در زنجیره تامین از زمان شروع همه‌گیری ناشی از شیوع کووید-۱۹ به یک چالش بزرگ برای اقتصاد جهان بدل شده است.

تعطیلی کارخانه های چینی در اوایل سال ۲۰۲۰، اعمال محدودیت‌های سراسری در بسیاری از کشورهای جهان، کمبود نیروی کار، تقاضای قوی برای کالاهای قابل مبادله، اختلال در شبکه های لجستیک و محدودیت‌های ایجاد شده در ظرفیت های تولید، منجر به افزایش چشمگیر هزینه های حمل‌ونقل و زمان تحویل کالا شده است. «صندوق بین‌المللی پول» با اتکا به داده های جمع‌آوری شده، تاکید کرده است زمان تحویل کالا در ایالات متحده و اتحادیه اروپا به بالاترین حد خود از اواخر سال ۲۰۲۰ رسیده و این مساله، مهمان فعلی و آتی تجارت جهانی، دست‌کم در کوتاه‌مدت خواهد بود.

صندوق بین‌المللی پول در برآورد اخیر خود و در نظرسنجی از مدیران، تحقیق کرده است که آیا زمان تحویل محصولات آنان نسبت به ماه قبل به طور متوسط کندتر یا سریع تر بوده یا اینکه تغییرات قابل ملاحظه ای نداشته است. در این نظرسنجی بسیاری از مدیران از افزایش زمان تحویل محصولات خود خبر دادند.

این افزایش زمان تحویل، منعکس‌کننده تقاضای فزاینده، محدودیت‌های گسترده در عرضه یا ترکیبی از هر دو عامل است. در چنین شرایطی، عرضه کنندگان از قدرت قیمت‌گذاری بیشتری برخوردارند که این خود به افزایش قیمت‌ها دامن خواهد زد. علاوه بر این، تاخیرها در زنجیره تامین می‌تواند بر دسترس بودن کالاهای واسطه اثر گذاشته و آن را کاهش دهد. واضح است که در پی رخداد چنین شرایطی و با توجه به کمبود نیروی کار، تولید و رشد دستخوش بحران می‌شود.

زمانی که شمار موارد ابتلا به کووید-۱۹ کاهش پیدا کند، باید محدودیت‌های موجود بر بازار کار و ظرفیت ها برطرف شود تا بخشی از فشار بر زنجیره تامین و به تبع آن، مدت زمان تحویل برداشته شود. به گفته IMF، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که برطرف شدن زودهنگام اختلالات موجود در زنجیره تامین به نظر بسیار نامحتمل است. افزایش تقاضا در طول ایام تعطیلات سبب ظهور موج دیگری از ابتلا به کووید-۱۹ شده و  شرایط نامساعد آب و هوایی نیز، بار دیگری بر دوش زنجیره تامین است.

زمانی که صحبت از شرایط کنونی زنجیره تامین می‌شود، بحران در هر سوی به چشم می خورد. آشفتگی در جابه‌جایی کانتینرها، مسیرهای کشتیرانی، بنادر، باربری هوایی و ریلی و حتی در انبارها به چشم می خورد. نتیجه چنین فضایی، کمبود قطعات اصلی تولید، انباشت سفارش‌ها، افزایش هزینه های جابه‌جایی و در نهایت تاخیر در تحویل محموله هاست. بنا به گفته صندوق بین‌المللی پول، پر واضح است که اگر این شرایط به سرعت برطرف نشود، اقتصاد جهان را وارد بحران عالم سوز دیگری خواهد کرد.

پیش‌تر در گزارشی در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰ با عنوان «شوک کانتینری به تجارت جهانی»، وضعیت نظام جهانی توزیع کالا پس از پاندمی را تشریح کرده بود. در آن گزارش با مرور شواهد جهانی گرانی کالا، تاکید شده بود کمبود کانتینر ناشی از عوارض ثانویه کرونا سبب افزایش حداقل سه برابری قیمت حمل ونقل دریایی و تلاطم در تجارت جهانی شده است. گویا این موضوع اولین تهدید پاندمی برای نظام جهانی توزیع کالا بوده و دومین موضوع دامنه وسیع تری داشته و طیف وسیع تری از بخش ها را در برگرفته است.

چرایی بحران در حمل‌ونقل

بحران در زنجیره تامین پیش از کووید آغاز شده بود؛ زمانی که تنش های تجاری میان دولت های پکن و واشنگتن و با ابزارهای تعرفه ای و تحریم ، بالا گرفت. این امر سبب ایجاد نوساناتی در عرضه و تقاضا شد چرا که شرکت‌های هر دو بازیگر در دو سوی جهان، پیش از اجرای تعرفه ها به سمت موجودی انبارهای خود هجوم بردند تا کالاهای خود را جابه‌جا کنند. این پدیده، فشاری غیرمنتظره بر تجارت جهان وارد کرد و با شیوع کووید، این معادله پییچده تر شد.

در ابتدای سال ۲۰۲۰ و با آغاز قرنطینه در سراسر اقتصادهای جهان، تقاضا برای بسیاری از کالاها کاهش یافت. کشتی ها در بنادر لنگر انداختند، ظرفیت تولید کاهش یافت و کارگران در همه جا آواره شدند. اما از ابتدای تابستان ۲۰۲۰ و به لطف بسته های حمایتی و مالی گسترده، واردات به ایالات متحده افزایش یافت.

مصرف‌کنندگان در جای جای کره خاکی به سوی خرده فروشان آنلاین روانه شدند و تولید دوباره از سر گرفته شد و در نهایت ماشین اقتصاد روشن شد. در اواخر سال ۲۰۲۰ بود که شکاف های واقعی در زنجیره تامین سر باز کردند. از منظر لجستیک، راه اندازی مجدد ماشین های تولیدی پس از خاموش شدن، بسیار دشوار بود و سیستم پیچیده ای که مواد خام و محصولات نهایی را در سراسر جهان جابه‌جا می‌کرد، قدرت پیش‌بینی و دقت خود را از دست داده بود.

در چنین شرایطی، کانتینرهای حمل‌ونقل کمیاب شدند، نرخ حمل‌ونقل برای بسیاری از مسیرها افزایش یافت و بنادر بین‌المللی با ازدحام مواجه شدند.

به مرور زمان این آشفتگی به راه‌آهن ها و جاده ها نیز کشیده شد و دسترسی به کامیون ها نیز دشوار شد. زنجیره تامین به کلی پاره شده بود؛ از یکسو واردکنندگان در دریافت قطعات اصلی تولید با تاخیر مواجه بودند و صادرکنندگان در دسترسی به کانتینرها و رزرو کشتی های حمل‌ونقل با چالش‌های زیادی دست به گریبان بودند. با نزدیک شدن به هر فصل تعطیلات، تجارت با جهش دیگری در تقاضا روبه‌رو می‌شود که می‌تواند زنجیره تامین را بیش از پیش فلج کند. این وضعیت در نتیجه تهدید دوم پاندمی برای نظام توزیع کالا ایجاد شده است.

کانتینرهای حمل‌ونقل ستون فقرات تجارت جهانی هستند. آنها مواد اولیه و تمام شده را از یک مرکز تجاری به مرکز تجاری دیگر منتقل می‌کنند. با این حال، در دوران کووید میانگین قیمت یک کانتینر استاندارد ساخت چین به ۶هزار دلار نزدیک شده است که رقمی دو برابری نسبت به سال ۲۰۱۶ است. جهش تقاضا پس از قرنطینه، همراه با بحران کانتینرها سبب صعودی شدن قیمت کالاها شد.

بسیاری از کانتینرها که‌میلیون ها ماسک و مواد بهداشتی مرتبط با کووید را به آفریقا و آمریکای جنوبی حمل کردند، در سواحل این مناطق لنگر انداختند چرا که محصولی برای برگشت ندارند. از سوی دیگر شرکت‌های حمل‌ونقل کشتی تمرکز خود را بر مسیر پرسود بین آسیا، اروپا و آمریکای شمالی گذاشته اند. بندر لس انجلس که شلوغ ترین بندر ایالات متحده است، در حالی که در حال تجربه پایین ترین نرخ صادرات از سال ۲۰۰۵ است، شاهد کاهش ۴۷درصدی کانتینرهای خالی به دلیل تقاضای زیاد در آسیاست.

خطوط کشتیرانی با هماهنگی با شرکت‌های لجستیک، مسئولیت حمل ۹۰درصد از تجارت جهانی را بر عهده دارند. گرچه اندازه کشتی ها نسبت به دهه نخست قرن، افزایشی دو تا سه برابری داشته است اما همچنان به کشتی های زیادی نیاز است؛ نیازی که بی شک به سرعت برطرف نخواهد شد.

بحران در جابه‌جایی، نه تنها به دلیل کمبودها در کانتینرهاست بلکه اختلاف قیمت در مسیرهای مختلف حمل‌ونقل نیز آن را تشدید می‌کند. قیمت حمل یک کانتینر از چین به سواحل غربی ایالات متحده، ۱۳برابر بیشتر از دوران پیش از کووید شده است در حالی که رشد قیمت در مسیر برگشت، تنها افزایشی دو برابر داشته است.

اختلاف در قیمت‌ها برای مسیرهای مختلف نشان دهنده تقاضای نسبی است و نشان می‌دهد که چرا بسیاری از شرکت‌های حمل ونقل مایل هستند با کانتینرهای خالی به چین بازگردند نه اینکه منتظر محصول صادراتی ایالات متحده باشند که به کندی به بنادر راه پیدا می‌کند. چرخه اقتصاد و تجارت در نهایت راه خود را برای تعادل باز خواهد یافت اما این مسیر بیش از آنکه بدترین برآوردها به تصویر می کشیدند، زمان خواهد برد.

بنا بر مطالعه انجام شده از سوی IMF، صعودی شدن نمودار و گذار از عدد 50 به معنای کاهش مدت زمان تحویل کالاست و بالعکس، پایین آمدن نمودار و کمتر شدن از عدد 50 به معنای افزایش مدت زمان انتظار برای تحویل کالاست. بنا بر نمودار، با شیوع کووید-19 شاهد افزایش شدید مدت زمان انتظار برای دریافت و ارسال مرسوله ها هستیم.