سیاه و سفید صنعت فولاد

سیاه و سفید صنعت فولاد در گفت‌وگوی تفصیلی «دنیای‌‌اقتصاد» با بهمن عیاررضایی، تحلیلگر ارشد این صنعت بررسی شد.

کد خبر: ۵۶۸۱۴۳

۱۲ مهر ۱۴۰۰

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از دنیای اقتصاد، وی ضمن نقد سیاستگذاران صنعت فولاد، فقدان نگاه علمی و اقتصادی را عاملی در کاهش بهره‌وری در بسیاری از واحدهای تولیدی صنعتی می‌داند. اقتصاد یارانه‌ای ایران و بهره‌مندی صنعت فولاد از سوبسید انرژی‌محور دیگر موضوع مورد بحث در این گفت‌وگو است.

بحث از صنعت فولاد، درباره دنیایی است بزرگ که زندگی ما را شکل می‌دهد. یک صنعت فولاد بهره ور با سطح بالایی از پایداری و تاب آوری که بتواند در تندبادهای اقتصادی و بحران‌های زیست محیطی دوام آورد، نقطه آرمانی تحلیلگران صنعت است. موضوعی که دکتربهمن عیاررضایی روی آن دست می گذارد. این چهره قدیمی صنعت فولاد در گفت‌وگویی تفصیلی سعی کرده مسیر را برای اصلاح عمیق صنعت فولاد باز کند.

عیاررضایی که سابقه عضویت در هیات‌مدیره شرکت فولاد مبارکه اصفهان را در پرونده دارد، از حامیان و مشارکت کنندگان در ساخت مجتمع های بزرگ فولادی کشور در مجموعه های فولاد کاوه جنوب، فولاد صبا و فولاد هرمزگان است. رضایی که از موسسان شرکت توسعه معادن روی ایران نیز است، در پرونده کاری خود سابقه سال‌ها حضور در مدیریت بخش فولاد را به یادگار دارد. عیاررضایی در بحث خود، دانش را نقطه ضعف عمده نظام مدیریت صنعت فولاد می داند. رضایی که شناخت دقیقی از بازیگران بین‌المللی فولاد و ترندهای روز جهان دارد، در این گفت‌وگو ضمن نقد سیاستگذاران صنعت فولاد، نبود نگاه علمی و اقتصادی در بین مدیران این صنعت را عاملی برای زمین گیر شدن بهره وری در بسیاری از واحدهای تولیدکننده می داند و می گوید: «اینکه  تولید فولاد در ایران را با شرایط کنونی(اقتصاد‌یارانه‌ای)سودآور می دانند نه درست است، نه علمی.» از نظر این پیشکسوت، مهم‌ترین هدف کنونی سیاستگذاران باید تغییر مسیر صنعت فولاد به سمت تولید محصولات کم کربن ، سبک، مقاوم و البته ارزان است تا هم محیط‌زیست آسیب نبیند و هم اقتصاد به معنی دقیق کلمه جاری شود. این گفت‌وگو نقدهایی جدی به عملکرد بنگاه های صنعت فولاد کشور، برخی مدیران قدیمی حوزه صنایع معدنی و نیز مقامات وزارت صمت دارد.

آقای دکتر یادتان هست چطور وارد صنعت فولاد شدید؟

من همزمان با فعالیت افراد خوشفکری نظیر مهندس محلوجی و دکتر بانکی وارد صنعت فولاد شدم و از این افراد بسیار آموختم و این تجربیات امروز برای من بسیار راهگشاست. وقتی به گذشته صنعت فولاد نگاه می کنم، افرادی از این جنس را می بینم که چه درک درستی از مدیریت صنعت فولاد داشتند. بخشی هم به نگرشی برمی گردد که از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۳ آقای مشایخی به ما آموخت. یادم هست آن دوره من و افرادی نظیر آقایان هراتی نیک، صادقی، لنکرانی یا آقای باقریان که الان در آلمان ساکن است و زمانی معاون وزیر بود، یا آقای پالیزدار، یا آقای چیت ساز سر کلاس دکتر علینقی مشایخی که از دانشگاه MIT آمریکا آمده بودند ایران، نشستیم و استراتژی صنعت فولاد را از ایشان آموختیم. طرح توازن فولاد محصول همان دوره است. همچنین یکی از شرکت‌های معتبر که انگلیسی بود، به ایران آمد و کار را به ما آموزش داد. طرح های برجسته ای نظیر مبارکه پیش از این دوره شروع شده بودند اما فولاد خوزستان و بسیاری از طرح های دیگر محصول همین تفکر بودند. طرح هایی که امروز منبع تولید ثروت هستند. امروز درباره شاهکارهایی که از مدیران صنعت فولاد کشور در سال‌های ۶۸ تا ۷۶ به جای مانده کمتر صحبت می‌شود اما نباید واقعیت را فراموش کرد. الان شما آدم‌هایی که می بینید دست اندرکار حوزه های مدنظر شده اند، دانش اداره این بخش را ندارند. برخی که اکنون دست اندرکار این حوزه هستند، امور را سطحی می بینند. مساله فولاد عمیق تر از این چیزهاست که امروز برخی مدیران روایت می‌کنند.

اما ما که سر آدم ها صحبت نداریم. ما سر نهادها، سر نتایج و تبعات و سیاست ها بحث داریم. نگرش سیستمی این را می گوید.

بله ولی تبعات سیاست و ساخت سیستم به همین آدم ها بر می گردد. پیتر دراکر می گوید که ۸۰‌درصد موفقیت یک مجموعه به دلیل نقشی است که مدیر ایفا می‌کند. ببینید تمام چیزها که می بینید حاصل کار ماست. البته من هم مشکل دارم ولی در مقام مسوول این مشکل منافع همه را به خطر می اندازد. کشور را دچار دردسر می‌کند. مدیر وقت مسوول است و باید ساختار را درست کند. تحقیقات را باید درست کند. تعریف یونسکو همین است. اینکه کسی سواد دارد که بتواند در اطرافش تغییر و تبدیل ایجاد کند. حرفم این است که اگر مدیر امروز ما سواد داشته باشد، این رویه های غلط را اصلاح می‌کند. اگر هم اصلاح نمی کند یا عمدی دارد یا دانش ندارد. جز این نیست.

به نکته خوبی اشاره کردید. تعارض منافع و نظام دانش برای ساختن یک سیستم درست اهمیت دارند. با این تفاسیر صنعت فولاد امروز چه شرایطی دارد؟

در این باره سوالات بسیار است اما چیزی که باید پیش از هر چیزی مطرح شود وضعیت خود صنعت است. من بارها در جلسات رسمی به مقامات و سیاستگذاران گفته ام که با روش فعلی صنعت نمی‌تواند رقابت پذیری خود را حفظ کند چون سودده نیست. مثلا یک بار جایی بودیم که برخی مسوولان کشور مثل آقای نعمت زاده وزیر وقت یا کارشناسان و مدیرانی خبره مثل مهندس عرفانیان که مبارکه را ساخته یا آقای اسلامیان که مدیرعامل آن بوده حضور داشته‎ اند، موارد مدنظرم را گفتم. گفتم که فولاد مبارکه با این وضعیت سودده نیست. دوستان طوری به من نگاه کردند که انگار اشتباه می کنم. مدام هم تکرار می کردند که فرآیند ما سودده است. آنجا من استدلال کردم که اگر شما میانگین قیمت جهانی برق را بگیرید آن موقع می فهمید که چقدر سوبسید می دهید. ما گاز را آن موقع یک تا دو سنت برای هر مترمکعب می خریدیم. در صورتی که هر مترمکعب گاز آن موقع ۲۷سنت بود. این یعنی ما گاز را به مراتب ارزان تر می خریدیم. سنگ آهن را هم از معادن ارزان تر می خریدیم. محاسبه من نشان داد که این پروسه ضررده است. سوال مهم این است که چرا باید این مسیر ضرردهی ادامه پیدا کند؟ چطور ژاپن که مواد اولیه اش اعم از نفت یا سنگ معدن را از ۱۱هزار کیلومتر از خاورمیانه و استرالیا یا برزیل می‌گیرد، فولاد را با سود تولید می‌کند اما ما زیان می دهیم؛ اصل مساله همین است که اگر تولید ما اقتصادی نشود مدیریت ما مشکل دارد.

فکر می کنم این نگرش در همه صنایع کشور شایع است. فکر می کنید کدام مکانیزم این رویه را تقویت می‌کند؟

من فکر می کنم که تمام سوءمدیریت ها در پشت این نظام اعطای سوبسید پنهان شده است. با اینکه این موارد را همان موقع به آقای نعمت زاده و برخی دیگر از وزرا یادآور شدم ولی اتفاقی نیفتاد. اینکه دلار بالا می‎رود و مجموعه، در نهایت محصول خود را گران تر می فروشد و این به پای مدیر نوشته می‌شود خلط مبحث است. اسمش هرچه هست، مدیریت نیست. بازار خوب کار می‌کند و تقاضا هست. این چه ربطی به مدیر دارد. همین نگرش است که باعث می‌شود مدیر فولادی بتواند ادعا کند سود کردم. چیزی که ذاتا صحت ندارد. البته با توجه به ساختار صنایع فولاد ایران می‌توان اقداماتی کرد که مثلا اعطای یارانه به صنایع فولاد به سمتی مناسب بهینه شود. راهی که آن موقع پیشنهاد کردم این بود که بخش فولاد همه آورده خود ناشی از سوبسید را در صندوقی بگذارد و آن را صرف سرمایه‌گذاری در زیرساخت و توسعه صنعت فولاد کند، صرف نیروگاه سازی کند و مسائلی که کمبود دارد را پوشش دهد. نه اینکه برای صنعت هزینه های کلان درست کنیم و به خاطر آن سود پاداش زیاد بدهیم یا هزینه ها را زیاد کنیم که کار را گران دربیاوریم.

به نظر می‌رسد این به دست اندازی دولتی ها به ساختار صنعت فولاد هم مربوط است. اینکه هزینه تولید را بیهوده بالا می برند.

بله. اگر مدیری به بخش فولاد می آید و می گوید من از کف قیمت‌های جهانی، سنگ آهن می خرم، برق و آب و گاز آزاد می خرم و با این قیمت‌ها می‌توانم در سطح اقتصادی تولید کنم، این مدیر آدم باعرضه ای است. این البته نکته اول است. سوبسید از جهت دیگری هم نظام تفکر و مدیریت بخش فولاد را زیر سوال برده است. الان در ظرفیت های تولید فولاد، ما واحدهای ۵/ ۱‌میلیون تنی فولاد تاسیس می کنیم و فکرمی کنیم به صرفه است. بسیاری می گویند واحد یک‌میلیون تنی می ارزد. برخی حتی می گویند بروید ۴۰۰هزار تن هم ایجاد کنید و این هم باز بر می گردد به آن سوبسید که پرداخت می‌شود. این در حالی است که در ایران ظرفیت کارخانه فولاد باید بالای ۳‌میلیون تن باشد تا ابعاد کار اقتصادی شود. در دنیا ۲۰‌میلیون تن و گاه ۳۰‌میلیون تن ظرفیت یک کارخانه فولاد است. حالا به خاطر شرایط اجتماعی یا سیاسی، کمی اقتصاد را کمرنگ می کنیم. اما نه در این حد که ظرفیت ۳‌میلیون تن را به ۴۰۰‌هزار تن تقلیل دهیم. این ها ظرفیت های غیراقتصادی است که به ایجاد شرکتی زیان‌ده ختم می‌شود. روند ساخت صنعت فولاد زمانی غیراقتصادی می‌شود که مشاور ما که مستقل هم نیستند، می روند این اعداد را تایید می‌کنند و برای دریافت مجوز لابی می‌کنند. قیمت برق و گاز را پایین حساب می‌کنند تا کار اقتصادی شود. وقتی همه اینها را پایین حساب کنیم دیگر تولید سخت نیست. کارگر که ارزان است. یک کارگر معمولی در آلمان یا حتی ترکیه برای کار در بخش فولاد حداقل‌هزار دلار در ماه می‌گیرد. اینجا دولت به مدیرعامل معادل ریالی آن حقوق می‌دهد! معلوم است که در نهایت چرخه صنعت فولاد نابود می‌شود.

یعنی مقیاس تولید به عنوان متر حوزه صنعت وقتی از بین رفت دیگر اساس کار از هم می پاشد.

بله. من می گویم اگر ما دو کارخانه فولاد مانند مبارکه داشتیم، یا به جای ۳۰ واحد کوچک، سه مجتمع بزرگ داشتیم هزینه های ما کمتر بود و در عین حال بهتر می‌توانستیم صنعت را مدیریت و توازن را در این بخش برقرار کنیم. نکته سومی که در این باره دارم مهم است. در تمام دنیا ادغام سازی روند هوشمندانه ای است که با هدف ایجاد کارتل های بزرگ در دستور کار قرار دارد. در ایران اما به شکلی عجیب کوچک سازی در دستور کار است. اینگونه مشکل چند برابر می‌شود. کسی که می خواهد وارد سرمایه‌گذاری شود، می گوید من این باج را می خواهم و به این شرط وارد کار می شوم و این پروسه تا بی نهایت می‌تواند ادامه پیدا کند.

در حوزه ارقام تولید هم این سرگشتگی وجود دارد. سیاستگذاری کشور در حوزه محصولات فولادی را چطور می بینید؟

الان بیشتر تولیدات ما طویل هستند. بالای ۵۰‌درصد. تولیدات ما در بخش تخت اما کافی نیست. بخشی از تولیدات تخت ما نظیر اسلب را مبارکه، هرمزگان و بعد خوزستان تولید می‌کند. ولی در این بخش تناسب نداریم و این موضوع دلایلی دارد که بخشی از آن به اداره گران کارخانه و پرداخت سوبسید مربوط است اینجا باز هم ایراد داریم اینکه گران اداره می کنیم چون سوبسید می گیریم. یکی از آنها ضعف مدیریت‌هاست. البته من می پذیرم که هر منطقه اعم از خاورمیانه یا اروپا اقتضائات سرمایه‌گذاری خاص خود را دارد. اما اگر تمام عوامل را ثابت بگیرم ما واقعا از دنیا عقبیم. یادم هست زمانی که قرار بود طرح ساخت ۸طرح فولادی ۴۰۰هزار تنی اعلام شود، به همراه گروهی از دوستان پرسیدیم راز احداث این همه مجتمع فولاد چیست؟ که گفتند آقای رییس جمهور به استان ها قول اشتغال داده اند. من همانجا به این مصوبه اعتراض کردم و گفتم واحد ۴۰۰هزار تنی برای بخش فولاد غیراقتصادی است. خودم را هم از این کار کنار کشیدم. قرار بود من مسوولیت را به عهده بگیرم و کار های ساخت و توسعه را انجام دهم ولی در نهایت نپذیرفتم. استدلالم این بود که همین طرح های ۵/ ۱میلیون تنی که برای احداث آنها برنامه ریزی کرده ایم هم به سختی اقتصادی هستند چه برسد به پروژه های ۴۰۰هزار تنی. خب طرح های ۴۰۰هزار تنی چنان که گفتم عمدتا سیاسی بودند. بعدها هم در قالب پروژه های ۸۰۰هزار تنی اجرا و افتتاح شدند. هرچند احداث برخی طرح های فولادی تا ۱۵سال هم طول کشید. این در حالی است که ما فولاد هرمزگان را با ظرفیت ۵/ ۱میلیون تن ۴ساله ساختیم. منظورم از این نکته تشریح چرایی انحراف در سرمایه‌گذاری و راز گرانی تولید فولاد در ایران است. پروژه بد را در زمان بد با قیمت گران تاسیس می‌کنند و چون در مکان یابی راه خطا می روند، مجبور می شوند‌میلیاردها تومان صرف راه‌آهن کنند تا محصولاتش را به بنادر برسانند و مواد اولیه اش را از بندر منتقل کنند. اینها را بگذارید کنار هزینه تامین زیرساخت برق و آب برای این واحد و بهره اضافه تسهیلاتی که به این بنگاه اعطا شده است. گفتم که؛ آنچه انجام می دهیم ظاهرا اقتصادی است ولی در اصل تولید شما با سوبسید زنده می ماند.

می دانیم که بخش زیادی از تولید فولاد در ایران به شیوه قوس الکتریکی انجام می‌شود. مشتاقم بدانم این ادعا که روش قوس الکترونیکی روشی منسوخ در جهان است و بهره ور نیست و با صرف برق بسیار زیاد پروسه تولید فولاد را پیش می برد، چقدر واقعیت دارد؟

وقتی که پارس جنوبی کشف شده بود و منابع گاز بسیاری در دسترس بود، واقعا مقامات کشور نمی دانستند که گاز را چه کنند. خب هنوز کشور لوله کشی گاز نشده بود که مصرف کشور زیاد شود که بگویید در آن جا مصرف می‌شود. آنها آمدند گفتند بروید دنبال صنایع انرژی بر. اید ه ای که البته چندان بد هم نبود. در روش قوس الکتریکی مبنای اصلی تولید سوزاندن گاز است که آلایندگی آن کمتر از بقیه مدل هاست و حتی می‌توان ادعا کرد این روش دوستدار محیط‌زیست است. در جهان برای تولید فولاد از زغال‌سنگ استفاده می‌شود. به تعریف دیگر ۶۵‌درصد جهان با روش کوره بلند فولاد را تولید می‌کنند. سوال این است که اگر شما این روش قوس الکتریکی را ببرید آلمان و از آن در تولید فولاد استفاده کنید، آیا کار درستی است؟ که پاسخ منفی است. چرا؟ چون هزینه انرژی آنجا بسیار بالاست. تکنولوژی تولید را باید نسبت به محیط آن تعریف کرد. شما اگر بروید روسیه از روش قوس الکتریکی استفاده کنید خطا کرده اید چون زغال‌سنگ های روسیه که قدرت سوخت آن بالاست را می‌توان به راحتی مورد استفاده قرار داد. پس انتخاب روش ایران برای تولید فولاد در روسیه غلط است. البته هیچ‌کدام از این روش‌ها بالذات غلط نیست. منتها باید فهم اقتصادی داشت. الان ترکیه هیچ منبعی ندارد. نه سنگ آهن، نه گاز و نه ماده خام. ولی ترکیه با واردات ۲۰ تا ۲۵‌میلیون تن قراضه کار خود را پیش می برد و تولیدش هم اقتصادی است.

برخی معتقدند مدل توسعه انتخاب شده در ایران مدل خوبی نبود و با محیط‌زیست قرابت ندارد. می خواستم ببینم از نظر شما چگونه می‌توانیم مدلی از صنعت فولاد را پیش ببریم که هم پایداری و تاب آوری کشور لطمه نبیند و هم شاهد تکرار بحران‌های زیست محیطی نباشیم؟

مدیر با دانش می داند صنعت را چگونه هدایت کند. من کل اروپا را گشته ام و گاه در کنار برخی شهرها یا حتی در وسط شهر، کارخانه سیمان یا فولاد را دیده ام که بدون هیچ مشکلی کار می‌کند. شما اگر فیلتر بگذارید و استانداردها را رعایت کنید، هیچ مشکلی پیش نمی آید. الان انرژی هسته ای را چگونه مهار می‌کنند. رادیواکتیو که از هر چیزی کشنده تر است ولی خب آن را کنترل می‌کنند، یعنی کنترل می‌شود. اما این که کنترل می‌شود دلیل این نیست که این ها را در جای درست خود مستقر نکنند. چه خوب که هر چیزی در جای خودش باشد. سیستم‌های غبارگیر، سیستم‌های کنترل‌کننده و فرآیندهای کنترل آلودگی باید وجود داشته باشند و به موازات آن، فهم درست از استقرار هر صنعت در جای درست آن هم باید وجود داشته باشد. مشکلی که ما الان در کشور داریم مشکل دانش است. بحران ما نحوه اداره اقتصاد است. الان دنیا در نسل۴ تکنولوژی قرار دارد. اگر الان مبارکه سودآورتر از ذوب آهن است به دلیل این است که از پایه‌های نسل سوم تکنولوژی برخوردار است. این فاجعه است که خودروسازان ما روبات آورده‌اند، ولی در نسل۲ تکنولوژی دست و پا می زنند. این تکنولوژی باید عوض شود و حداقل به نسل۳ برسد. ‌گذار به نسل۳ یعنی سوددهی. در نسل۲ این صنعت سودده نیست. الان این تلفنی که دست شماست تکنولوژی نسل۴ است. شما نگاه کنید زمانی اگر می خواستید با خارج صحبت کنید (این حرفی که دارم بیان می کنم مال ۲۰ سال پیش است) باید ۱۷۵ تومان آن روز یعنی ۲۰سنت در هر دقیقه پول می‎دادید برای ارتباط با خارج و صحبت کردن. ولی الان با پرداخت ۲۰سنت برای بسته اینترنت، یک ماه مکالمه می کنی. چرا؟ چون تکنولوژی جدیدی آمده است. تکنولوژی بهره وری را بالا می برد، دانش را بالا می برد و از آن طرف قیمت را پایین می آورد. در صنعت خودرو هم همین است. قیمت ماشین ۵۰ سال پیش با الان نه در ایران، در دنیا چه تغییری کرده؟ قیمت خودرو نسبت به ۵۰ سال پیش ارزان شده یا ماشین نسبت به قدرت خرید آن موقع گران نشده چون جهان با تکنولوژی همراه شده. پس ما تا زمانی که از نسل سوم و چهارم تکنولوژی استفاده نکنیم و دانش آن را نداشته باشیم هرگز شرکت‌های سوددهی نخواهیم داشت.

نکات به جایی بود. هرچند این موضوع به گونه ای به این ربط پیدا می‌کند که ما در لایه‌های دورتری از نظام جهانی زندگی می کنیم؟

بله، درست است. ما دانش حضور در لایه های بالا را نداریم. وزرا که برای رای اعتماد، به مجلس برنامه می‌دهند گاهی از من مشورت می گیرند و من مثلا یک بخش برنامه را می نویسم. واقعا تعجب می کنم از محتوای برنامه برخی از وزرا. نمی خواهم بگویم همه اما بعضی از افراد، برنامه ها را از وزرای قبلی کپی می‌کنند. در کنار این بخش کپی، بخش زیادی از برنامه ها شعاری و غیرقابل اجراست. تنها راهی که می‌توانیم این را ه را طی کنیم، هوشمند کردن و هوشمند‌سازی صنایع با استفاده از تکنولوژی‌های نو است. یک نکته جالب بگویم. الان برای هر تن تولید، فولاد مبارکه ۷۵۰ کیلووات بر ساعت برق مصرف می‌کند. در صورتی که در فولاد هرمزگان این رقم ۵۰۰کیلو وات و در خوزستان از هردو بالاتر است. در دنیا اما میانگین ۵۰۰ کیلووات بر ساعت برق است. البته ارقام کمتری در سطح ۳۶۰ یا ۳۷۰ هم داریم. برخی وقتی از این اعداد یاد می‌شود فورا می گویند این کارخانه ها که در آلمان هستند و استثنا حساب می شوند. اما حتی با فرض نرخ معمول ۵۰۰ کیلووات ساعت مصرف برق برای هر تن، ما ۲۵۰ کیلووات بر ساعت بیشتر مصرف می کنیم. کم کردن این شکاف یعنی بهره وری. اما چرا دنبالش نمی رویم؟ برای اینکه برق ارزان است. چون باید برای این کار سرمایه‌گذاری انجام دهیم و نمی کنیم حتی در آن جا که مصرف برق سرسام آور است.

البته از حق نگذریم، الان فولاد مبارکه در مصرف آب واقعا یکی از بهترین های دنیاست. برای اینکه از ناحیه آب به این شرکت فشار بالایی وارد شد و مجموعه سعی کرد این فشار را از بین ببرد. برای برق هم می‌شود این کار را تکرار کرد ولی چون فشاری نیست نمی‌شود.

این رویه اگر باب شود حتی با همین ظرفیت تولید برق و آب و گاز، می‌توان از قطعی و خاموشی عبور کرد.

بله ولی کسی دنبال این چیزها نیست. من اگر مدیر ایمیدرو بودم به مدیران مجموعه ها تاکید می کردم که تو باید مصرف برقت ۵۰۰ کیلووات بر ساعت باشد. اگر ۷۰۰ کیلووات بود و نتوانست آن را کم کند، این نشان می‌دهد آن فرد مدیر نیست. اگر مدیر بود باید این را درست می کرد. یا اگر در هر تن، چند مترمکعب گاز مصرفی کارخانه بیشتر است مصرف گاز باید کم شود. حتی اگر مملکت دچار مشکل باشد، وقتی شما رعایت کنید و صرفه جو باشید ممکن است دیگر به خاموشی نخورید. البته مثال زیاد است. اینها یک مورد نیستند. خیلی بیشترند. مثل بعضی از این کوره های القایی که ۸۰۰ تا۹۰۰ کیلووات بر هر تن برق مصرف می‌کنند، از ابتدا می‌توان با مکانیزمی دقیق، از افزایش مصرف پیشگیری کرد. ولی چون برق ارزان است تکنولوژی نازلی را انتخاب می‌کنند که از برق مجانی استفاده کنند. طبیعی است وقتی در هر تن۲۵۰ کیلووات برق اضافی مصرف شود، ما در تولید گازهای گلخانه ای رکورد می زنیم. الان در دنیا ما جزو ۱۰ کشور اول تولید کربن هستیم.

به جای خوبی رسیدیم. الان رویکرد کربن زدایی به شدت در دستور کار است و در اجلاسی مثل داووس۲۰۲۱ محور بحث ها. تاکید هم این است که کربن را نه از محصولات نهایی که از زنجیره تامین حذف می‌کند. شدت گرفتن این جریان و بی توجهی ما به تولید کربن می‌تواند چه بلایی سر صادرات کوچک ما بیاورد ؟

سوال به جایی است. ممکن است ما جریمه شویم یا هر چیز دیگر. من با مثالی سعی می کنم به پرسش شما پاسخ دهم. چندی پیش در هلند از بچه های ایران که دارند فرش می بافند فیلمی پخش شد که بر مبنای یک گزارش مستند تهیه شده بود و به شدت برای ایران حاشیه ساز شد. اینکه این گزارش سیاسی است نمی دانم اما همین فیلم چنان افکار عمومی را تغییر داد که باعث شد فروش فرش ما در هلند به شدت پایین بیاید. دیگر حاضر نیستند فرش ما را که با آن زحمت تولید می‌شود، بخرند. درباره بی توجهی ما به سیاست کربن زدایی هم نمی دانم چه تبعاتی دارد و چه بر سر ما خواهد آورد اما قطعا برای خاطیان این رویه تنبیهاتی می گذارند. ما باید از الان شروع کنیم به کم کردن کربن، وگرنه هم مملکت ضرر می بیند هم به بخش فولاد و همه سایر بخش های اقتصاد. نکته دیگری که می خواستم در بخش دیگر خدمت شما عرض کنم این بود که الان بخش صنعت فولاد کشور ۵/ ۱۱درصد برق کشور را مصرف می‌کند. حدود ۶۵‌درصد مصرف مربوط به بخش خانگی است و بقیه هم سایر مصارف است. مثلا سایر صنایع ۵/ ۱۱درصد یا کل صنعت را بگوییم ۲۲ یا ۲۳درصد است. مدیریت مصرف در بخش صنعت باید انجام شود، ولی خود آن ۶۵درصد مصرف برق خانگی هم نیازمند اصلاح است. از سوی دیگر، الان سهم صنعت فولاد از مصرف آب کشور ۲درصد است و ۴درصد مصرف آب در صنعت است. ۸۰‌درصد مصرف آب مربوط به بخش کشاورزی است. دولت لازم است در کنار سخت‌گیری به صنایع، بیاید روی توسعه و مدرنیزاسیون کشاورزی سرمایه‌گذاری کرده و مصرف آب را مدیریت کند و حداقل ۱۰ تا ۲۰‌درصد کاهش مصرف را محقق کند. ولی می بینید که به بخش صنعت فشار می آورند که مصرفش را کاهش دهد.

که این هم برمی گردد به نظام دانش نداشته ای که سیاستگذار را راهنمایی کند!

نداشتن دانش یعنی هیچ کس نمی‌تواند آن را کلی و کامل ببیند. وقتی موضوع را بخشی می بینند یعنی دانش ندارند یا سوادشان اندک است. این رویه باید جمع شود. شما ببینید مبارکه و گل گهر را آدم های حرفه ای و بادانش ساخته اند که هنوز در بهترین سطح کار می‌کنند. آن واحدهای ۸۰۰‌هزار تنی فولاد را کسانی ساختند که برای مدیریت صنعت فولاد کوچک بودند و دانش کار را نداشتند. برخی هم به‌رغم دانش مناسب، مغلوب سیاست ‎شدند. در نهایت باید گفت از آنجا که صنعت فولاد یارانه بالایی دریافت می‌کند و بر سودهای کلانی که در زنجیره معدن و فولاد وجود دارد مسلط است، درآمدهای بالایی عاید کشور می‌شود. اما مشکلات فولاد زیر این لایه جذاب پنهان شده به طوری که باور قالب این است این صنعت به شکلی دانشی توام با سوددهی مناسب مدیریت می‌شود. باوری که صحت ندارد. البته صنعت فولاد ایران به دلیل دسترسی عمده به منابع معدنی، منابع انرژی و نیروی کارآمد یا نزدیکی به آب های آزاد پتانسیل بالایی برای سودده شدن حتی بالاتر از جایی نظیر ژاپن دارد. استفاده از مدیران بادانش، کارآزموده و غیرسیاسی رمز موفقیت در تحول تمام قد صنعت فولاد ایران است. اگر این مسیر محقق نشود، تصور می کنم روزی که سوبسیدها از صنعت فولاد حذف شوند، این صنعت با بحرانی تمام عیار روبه‌رو شود. چه بهتر که اصلاحات را به آینده موکول نکنیم.