اقتصادآنلاین از سوآپ نفتی ایران- ونزوئلا گزارش می دهد؛

تامین خوراک پالایشگاه های آمریکا با نفت ایران / سرنوشت توافقات سوآپی گذشته تکرار می شود؟

دو روز پیش رویترز در گزارشی از توافق سوآپ نفت میان ایران و ونزوئلا خبر داد. براساس آنچه این رسانه منعکس کرد اجرای این قرارداد به ونزوئلا امکان می‌دهد که نفت خام سنگین خود را با میعانات گازی ایران به‌صورت پایاپای مبادله کند و آن را برای بهبود کیفیت نفت خام خود که شبیه قیر است، به‌کار گیرد.

کد خبر: ۵۶۶۱۰۹

۰۵ مهر ۱۴۰۰

اقتصادآنلاین - مهفام سلیمان بیگی؛ ظاهرا یک منبع آگاه به رویترز گفته: « توافق سواپ در فاز نخست برای شش ماه برنامه ریزی شده اما ممکن است تمدید شود».

با این حال وزارتخانه‌های نفت ونزوئلا و ایران و شرکت‌های ملی نفت دو کشور درباره این خبر اظهارنظر نکردند.

اما در سوی دیگر آمریکا بلافاصله واکنش نشان داده است. وزارت خزانه داری این کشوردر ایمیلی به رویترز گفته است که اجرای چنین توافقی می‌تواند نقض تحریم‌های هر دو کشور محسوب شود و واشنگتن با دقت این موضوع را زیر نظر دارد.

پیگیری هدف اقتصادی- سیاسی از رابطه نفتی با ونزوئلا

غلامحسین حسنتاش، کارشناس انرژی، درباره این توافق به اقتصادآنلاین می‌گوید: خبر رویترز هنوز بسیار مبهم است و باید زمان بگذرد تا اطلاعات دقیق تری کسب شود ولی اجمالا چنین داد و ستدی می‌تواند در کنار جنبه سیاسی، جنبه اقتصادی هم داشته باشد.

او توضیح می‌دهد: ونزوئلا نفت فوق سنگین دارد که بازاریابی آن سخت است و ایران هم میعانات گازی که نوعی نفت فوق سبک تلقی می شود و ظاهرا بازاریابی آن نیز در شرایط فعلی سخت شده است. امکان دارد از مخلوط سازی این دو ( یا اصطلاحا بلندینگ) نوعی نفت خام متوسط ساخته شود که جذب آن برای پالایشگاه‌ها، حتی برای پالایشگاه‌‎های داخلی خود ایران و ونزوئلا، بهتر باشد.

حسنتاش ادامه می‌دهد: ونزوئلا ظرفیت پالایشی قابل توجهی در داخل ایالات متحده دارد یعنی مالک چند پالایشگاه در داخل ایالات متحده است که فکر می کنم به دلیل نیاز داخلی ایالات متحده تحت تحریم نیستند و نفت خام این پالایشگاه‌ها را ونزوئلا تامین می کند، این توافق می تواند به تامین خوراک آن پالایشگاه ها هم کمک کند.

سوآپ جدید تا کجا دوام می‌آورد؟

این کارشناس معتقد است که برای سوآپ نفت میان دو کشور از نظر ظرفیت لجستیک حمل و نقل و اجرای عملیات احتمالا مشکلی وجود نداشته باشد و حتی اگر مبادله برای حل مشکلات پالایشی داخلی دو طرف باشد قابل دوام نیز هست اما اگر برای تولید مخلوط های صادراتی باشد، می‌تواند با مشکلات تحریم دو طرف مواجه شود.

در نهایت نیز حسنتاش با تاکید بر این که لازم است برای بررسی جزئیات بیشتری از این موضوع آشکار شود، می‌گوید: با این حال این اقدام علاوه بر حل مشکلات احتمالی پالایشی دو کشور در بازاریابی هم می‌تواند کمک کند. به این معنا که مخلوط‌های ساخته شده یا جابجایی بازارها تسهیلاتی ایجاد کند به ویژه در بخش‌هایی که علیرغم تحریم بازارهائی برای دو کشور وجود دارد اما نوع نفت خام یا میعانات محدودیت بازاریابی ایجاد کرده است.

توافق‌هایی که به حاشیه رفت

ناگفته نماند این توافق جدید در حالی خبرساز شده که توافقات سوآپ نفتی ایران در سال‌های اخیر چندان موفق نبوده است. برای مثال آذر ماه ۱۳۹۶ وزیر نفت در حاشیه اجلاس اوپک در وین از قرارداد ارسال نفت خام کرکوک به ایران با استفاده از کامیون گفت که قرار بود آرام آرام به سطح ۶۰ هزار بشکه در روز برسد و ساخت آن کمتر از دو سال طول بکشد.

اما در عمل، با این که زیرساخت‌های انتقال این نفت به پالایشگاه‌های مورد نظر در داخل ایران تا حد زیادی فراهم بود، به نتیجه نرسید. تنها چند روز مانده به آغاز اجرایی شدن تحریم‌های نفتی ایران توسط آمریکا، رویترز در گزارشی اعلام کرد: "عراق تاکنون روزانه کمتر از ۳۰ هزار بشکه نفت کرکوک به ایران صادر می‌کرد که در راستای تحریم‌های آمریکا علیه ایران این صادرات متوقف خواهد شد". چند ماه بعد هم بیژن زنگنه، وزیر نفت وقت اعلام کرد که تحریم‌ها این سوآپ را کلا متوقف کرده است.

البته این اولین و تنها بار نبود. پیش از آن هم شاهد بودیم که سوآپ نفتی ایران با کشورهای حاشیه دریای خزر برای هفت سال متوقف بود. مسئله‌ای که نه تنها امنیت و ثبات مسیر ترانزیت انرژی از ایران را زیرسوال برد، بلکه موجب محکومیت کشورمان در دیوان داوری بین المللی شد و برای کشورهای حوزه خزر فرصتی ساخت تا با ایجاد خط لوله باکو-تفلیس-جیهان (بی تی سی) و دیگر مسیرها جایگزین ایران شوند.

علاوه بر این موارد دو سال پیش هم سوآپ ایران با روسیه با دلایل غیر شفافی به حاشیه رفت. تا آنجا که حتی علیرضابیگی، نماینده مجلس دهم هم اعلام کرد که نامه 72 نماینده به وزارت نفت بی‌نتیجه مانده و به دلایلی که برای برخی نمایندگان مشخص نیست این همکاری میسر نشده است.

هر نوع مراوده ای در شرایط تحریم کارساز است

با وجود این پیشینه اما حسن مرادی، کارشناس انرژی به توافق ایران و ونزوئلا خوشبین و معتقد است که هر نوع مراوده‌ای در شرایط تحریمی ما می‌تواند کارساز باشد و همین مقدار هم در شرایط تحریمی فعلی غنیمت است.

او می‌گوید: ایران و ونزوئلا تا اینجا بارها تحریم‌ها را نادیده گرفتند، باز هم می‌توانند این کار را ادامه دهند و مراوداتی از این دست داشته باشند. در موارد قبلی هم شاهد بودیم که آمریکا نتوانست جلوی تمام ارتباطات را بگیرد بنابراین این توافق هم ممکن است بتواند به دور از تحریم‌ها بماند.

«هنوز می‌توان خوشبین بود»

مرادی درباره شکل تسویه حساب در این نوع مبادله با توجه به محدودیت‌های تحریم بانکی نیز بیان می‌کند: می‌توانیم با ونزوئلا تهاتر کنیم. اگرچه تجارب قبلی تجارب خوبی در زمینه تهاتر نبوده اما می‌توان هنوز خوشبین بود.

او ادامه می‌دهد: این توافق هر میزان که بتواند از نظر اقتصادی مفید واقع شود، قدمی رو به جلو است و نباید نگران کم بودن حجم آن بود. این دست معاملات تجاری ولو به میزان کم برای هر دو کشور مفید است و می‌تواند برای هر دوکشور شروعی برای گسترش این نوع توافق‌ها باشد.

این کارشناس در نهایت با اشاره به توافق‌های سوآپ قبلی کشور، تاکید می‌کند که اگر در توافق‌های سوآپ قبلی به هر دلیلی نتوانستیم موفق باشیم، دلیل نمی‌شود در موارد مشابه هم موفق نباشیم. هم چنان باید تلاش کنیم تا نهایت بهره را از این سوآپ ببریم.

کلوپ تحریمی‌ها

محمدعلی خطیبی، نماینده سابق ایران در اپک، سومین کارشناسی است که در این باره با اقتصادآنلاین گفت‌وگو می‌کند. او خاطرنشان می‌کند که این اولین بار نیست دو کشور در شرایط تحریمی مبادله نفتی می‌کنند و پیش از این هم ایران فراورده‌های نفتی برای ونزوئلا ارسال کرده بود.

به باور او آمریکا قطعا نسبت به این موضوع بی‌واکنش نخواهد ماند ولی واکنش‌های او نمی‌تواند مانع از انجام کار باشد.  خطیبی ادامه می‌دهد: بنابراین بهترین کار این است که کشورهای تحت تحریم در قالب کلوپ تحریمی‌ها به جای منتظر نشستن برای رفع تحریم‌ها در میان خودشان دادوستد کنند، چون ممکن است تحریم‌ها سال‌ها طول بکشد.

هرچند از نظر این نماینده سابق ایران در اپک در گام‌های اول نباید منتظر نتایج خارج‌العاده بود. به گفته او کار با حجم کم وآورده ناچیز آغاز می‌شود اما می‌تواند توسعه پیدا کند و به سایر کشورهای تحریمی تعمیم پیدا کند.

او درباره چگونگی تسویه حساب در توافق جدید ایران و ونزوئلا نیز عنوان می‌کند: این که چطور با ونزوئلا تسویه حساب شود یک تصمیم فرادستگاهی است و قطعا نهادهایی بیش از وزارت نفت درباره‌اش تصمیم می‌گیرند و عمل می‌کنند اما شکل و روش آن اعلام و رسانه‌ای نمی‌شود.