۳ شرط سربلندی صنعت در پاندمی

کشورهای مختلف چگونه می‌توانند صنایع خود را برای شوک های غیرمنتظره بعدی آماده کنند؟ یک پژوهش تازه ضمن بررسی وضعیت کشورهای مختلف در مقابله با شوک پاندمی، توان آنها در زمینه تحقق اهداف توسعه پایدار را در سال ۲۰۲۰ بررسی کرده است.

کد خبر: ۵۵۷۳۸۵

۰۷ شهريور ۱۴۰۰

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از دنیای اقتصاد، شواهد موجود نشان می‌دهد بازیگران آسیایی بهترین عملکرد را در زمینه بهبود جایگاه خود در زمینه تحقق اهداف توسعه پایدار (SDG) در عصر پاندمی به ثبت رسانده اند ضمن اینکه سوئد، دانمارک و فنلاند بالاترین جایگاه را در تحقق اهداف توسعه پایدار در جهان رقم زده اند.

یک گزارش که از سوی دانشگاه کمبریج انگلستان تهیه شده و معاونت طرح و برنامه وزارت صمت آن را منتشر کرده نشان می‌دهد در دوران پاندمی، صنعت، تجارت و تولید از چند ناحیه ضرباتی را دریافت کرده که این وضعیت، خود را در قالب تنزل جایگاه توسعه پایدار در اقتصاد و صنعت نشان داده است. از آنجا که شاخص های توسعه پایدار تلاش دارند ثبات طولانی‌مدت در اقتصاد و محیط‌زیست را تضمین کنند، کشورهای برتر در این زمینه سطح بالاتری از رفاه را در نتیجه تاب آوری و دوام تولید و تجارت تجربه می‌کنند.

گزارش 2020 شاخص توسعه پایدار نشان می‌دهد ایران با کسب رتبه 59 از بین 166 کشور جهان، جزو کشورهایی است که در نیمه بالایی جدول جای گرفته و ضربه کمتری از پاندمی در بخش های مولد خود دریافت کرده هرچند در برخی از بخش ها عملکرد کشور با مشکلاتی مواجه است. این گزارش نشان می‌دهد سه کشور کره‌جنوبی، لتونی و استرالیا کمترین تاثیر را از پاندمی دریافت کرده اند که این موضوع زمینه ساز زیان کمتر اقتصادهای این سه کشور در دو سال اخیر از این بیماری فراگیر بوده است.

این گزارش که نیم نگاهی به مساله کربن زدایی از زنجیره تامین و تولید در جهان دارد، توصیه کرده برای تحول در توسعه پایدار، مساله دیجیتالی شدن اقتصاد باید در کشورهای مختلف به جد پیگیری شود. حرکت اقتصادها در چشم‌اندازهای کوتاه مدت به دلیل افت شدید تولید صنعتی و گسترش بیشتر خدمات دیجیتال و تجارت الکترونیکی دو موضوعی است که در این راستا مورد توجه است تا اثرات شوکی که از ناحیه این بیماری به اقتصاد وارد شده کمرنگ شود. از آنجا که مهم‌ترین ضربه پاندمی به اقتصاد از ناحیه تضعیف جهانی شدن صورت گرفته و خود را به منصه ظهور رسانده، تحقق اهداف توسعه پایدار می‌تواند به ممانعت از بروز دوباره چنین پدیده هایی یا مهار پاندمی کنونی کمک کند.

گزارش تاکید دارد که همبستگی و مشارکت برای رسیدگی و جلوگیری از بحران‌های بهداشتی، اقتصادی و انسانی بسیار مهم است. جهانی‌سازی و تخریب زیستگاه های حیات وحش، گسترش سریع ویروس ها را در سراسر جهان تسهیل می‌کند. اقدام هماهنگ بین‌المللی توسط سیاستگذاران، تجار، جامعه مدنی و جامعه علمی می‌تواند شناسایی راه حل های بحران فوری را تسریع کرده و جهانی سازی را برای بلندمدت تقویت کند. بحران‌های بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی نیازمند افزایش همکاری و همبستگی بین‌المللی برای حمایت از آسیب پذیرترین کشورها هستند تا به این ترتیب خطر این بیماری برای کشورهایی که بر بیماری غلبه کرده اند، رفع شود.

این گزارش تاکید دارد اگر دولت ها تمایل دارند شرایط بهتری را در پاندمی های بعدی تجربه کنند باید در 6 موضوع «شهر پایدار»، «کربن زدایی از صنعت»، «آب،اقیانوس و زمین»، «تحصیلات، نابرابری و جنسیت»، «سلامتی و بهزیستی جمعیت» و «انقلاب دیجیتال» اقدامات مشخصی را برای تحول خود انجام دهند. چنین رویکردی نه تنها موجب می‌شود تا آن کشور در سطح بهتری از حکمرانی قرار گیرد که سه بخش زنجیره تامین تولید، محیط‌زیست و اقتصاد دیجیتال آن از خطر شوک های غیرمنتظره در امان می ماند. توصیه مشخص این سند آن است که دولت ها اولا با «بازنگری زنجیره‌های تامین جهانی و وابستگی به تجهیزات و مواد استراتژی» سطح وابستگی صنایع خود به بیرون از کشور را کاهش دهند. در عین حال، با تمرکز روی اهمیت محیط‌زیست، زمینه «اجرایی کردن مفاد توافقنامه آب و هوایی پاریس» را فراهم کنند. در عین حال توصیه شده دولت ها با «سرمایه‌گذاری روی بهبود مهارت ها شهروندان در استفاده از تکنولوژی های دیجیتال»، فضایی را برای استفاده از فرصت های انقلاب چهارم صنعتی فراهم کنند.

بررسی ابعاد دیگر این گزارش نشان می‌دهد ایران در 17 بخش توسعه پایدار عملکرد متوسطی داشته به طوری که در 3بخش وضعیت ایران توام با پیشرفت اعلام شده، در 7بخش شرایط کشور بهبود نسبی داشته و در 4بخش نیز وضعیتی رکودی بر کشور حاکم بوده است. گزارش سال 2020 شاخص توسعه پایدار با اعطای نمره 8/ 71 به ایران اعلام کرده نمره منطقه ای کشور 3/ 66 است ضمن اینکه گزارش اشاره کرده به اطلاعات دو حوزه مختلف از 17 بخش توسعه پایدار دسترسی نداشته است. بدترین عملکرد ایران در بین 17 زیربخش شاخص توسعه پایدار، در محور «زندگی در خشکی» بوده که عملکرد ایران نزولی گزارش شده است.

بررسی وضعیت اقتصادی کشور از منظر این گزارش نشان می‌دهد ایران در بخش «دسترسی عمومی به برق یا دسترسی جامعه به انرژی‌ برای وسایل پخت و پز» عملکرد کامل را کسب کرده است. از آن سو نمره کشور در بخش «انتشار CO2 ناشی از احتراق سوخت برای برق و گرمایش به کل برق تولیدی» بسیار پایین و نزولی توصیف شده است.

در بخش دیگری از این گزارش تاکید شده، ایران در محور «رشد تولید ناخالص داخلی تعدیل شده» یا «تعداد بزرگسالان دارای حساب بانکی» در سال 2020 عملکرد مناسب و رو به رشدی داشته گرچه عملکرد کشور در نرخ بیکاری بسیار ضعیف بوده است.

در شاخص «صنعت، نوآوری و زیرساخت ها» هم که 6 محور مختلف دارد، عملکرد ایران در بخش «عملکرد لجستیک» متوسط بوده به گونه ای که ایران در «کیفیت تجارت و زیرساخت های مربوط به حمل‌ونقل» با نمره 8/ 2 از 5 در میانه جدول جهانی قرار گرفته است. از آن سو آنچه رتبه ایران را در این شاخص به شدت کاهش داده، محور «هزینه تحقیق و توسعه» است که وضعیت بدی داشته و نمره کشور در آن از 5 که بهترین عملکرد ممکن است، تنها 3/ 0 است. به این ترتیب گزارش توسعه پایدار 2020 تلویحا اشاره می‌کند ایران کشوری است که در کنار داشتن مزایای بسیار، از ضعف های آشکار در بخش تحقیق و توسعه (R&D) یا حوزه لجستیک و زیرساخت صنعت و تجارت رنج می برد.

جهان در دهه اخیر پایدارتر شده است؟

نمی‌توان با اطمینان کامل گفت که جهان نسبت به یک دهه قبل به جای پایدارتری تبدیل شده است اما برخی مناطق توانسته اند وضعیت خود را در زمینه توسعه پایدار ارتقا دهند. آخرین گزارش شاخص توسعه پایدار که به وضعیت جهان در این حوزه در سال 2020 می پردازد، تایید می‌کند کشورهای شرق و جنوب آسیا از سال 2010 و از زمان تصویب SDG در سال 2015 بیشترین رشد را داشته‌اند.

آفریقا در دوره اهداف توسعه هزاره (2015–2000) و همچنین از زمان تصویب SDG پیشرفت چشمگیری داشته است. آمریکای لاتین و حوزه کاراییب، اروپای شرقی و آسیای میانه و منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی نیز در بین سال‌های 2010 تا 2019 رشد داشته و امتیاز شاخص SDG خود را به طور متوسط بیش از یه امتیاز افزایش داده اند. نهایتا در کشورهای OECD که به طور متوسط بالاترین امتیاز شاخص SDG را دارند، از سال 2015 در کشورهای با درآمد کم و متوسط در مقایسه با کشورهای با درآمد بالا، پیشرفت سریعتر بوده است.

به مدد اتخاذ تصمیماتی قوی در حوزه توسعه پایدار، امکان تحقق 17 شاخص مختلف SDG فراهم می‌شود. این سند تاکید دارد اکثر کشورها در دستیابی به اهداف SDG با چالش‌های مهمی روبه‌رو هستند. کشورهای با درآمد بالا از نظر شاخص های سرریز عملکرد ضعیفی دارند. با نگاهی به روندها، بسیاری از کشورهای دارای درآمد، پیشرفت چشمگیری در مصرف و تولید پایدار یا حفاظت از تنوع زیستی ندارند، به‌ویژه در رابطه با هدف شماره 14 یعنی زندگی در زیر آب، که اکثر کشورهای با درآمد بالا در حال درجا زدن هستند. کووید-19 احتمالا تاثیر منفی جدی بر پیشرفت به سمت اکثر SDG‌ها در کوتاه‌مدت و میان مدت، از جمله در کشورهای با درآمد بالا خواهد داشت.