وقتی دائم فکر می‌کنیم بیماریم!

کسی که دچار خودبیمارانگاری است، خودش فکر نمی‌‌کند که مشکلی دارد. این ها کسانی هستند که باور محکمی دارند مبنی بر اینکه یک بیماری دارند و روی حساب همان مدام به دکتر مراجعه می کنند و تلاش دارند درمان های مختلف بگیرند.

کد خبر: ۵۰۳۷۳۳

۱۸ بهمن ۱۳۹۹

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از ایران، بهترین پزشکان شهر را می‌‌شناسد. کافی است از او بپرسید چیره دست ترین متخصص ارتوپدی کیست، آن وقت است که یک لیست به ترتیب اولویت برایتان ردیف می کند که اگر اولویت یک نبود و وقت نداد و این حرف ها، انتخاب های دیگری هم داشته باشید. یک طبقه کمدش را هم اختصاص داده به مدارک پزشکی و نتیجه آزمایش ها و تصویربرداری‌های مختلف که از سونوگرافی کلیه تا ام آر آی قوزک پای چپ داخلش پیدا می شود. یک کیف دارو هم هست که هرجا می رود، دنبال خودش می برد و اصلاً بدون آن احساس امنیت ندارد. حالا اگر بپرسید مشکلش چیست، خودش هم نمی تواند توضیح درستی بدهد چون هرچند وقت یک بار به خیال خودش دچار یک جور مرض می شود و می افتد توی پروسه دکتر رفتن و آزمایش دادن و این کارها. آخرش هم که معلوم می شود چیزی نبوده، می گردد دنبال یک درد دیگر. خلاصه که همیشه حالش نزار است و آدم های دور و برش او را فردی مریض احوال می دانند.

به آدم های شبیه خانم اکبری «خودبیمارانگار» می گویند؛ کسانی که با وجود سالم بودن، مدام فکر می کنند بیمارند. آقای شریفی هم مشکل مشابهی دارد. پرونده پزشکی او هم حسابی قطور است؛ پرونده ای که چیز قابل عرضی در آن پیدا نمی شود: «من خودم نمی دانستم دچار چنین مشکلی هستم. وسواس درباره بیماری را همیشه داشتم که بیشتر به خاطر سابقه خانوادگی ام بود. چون پدر و مادرم فشار خون و بیماری قلبی داشتند، فکر می کردم حتماً من هم مشکلی دارم که دیر یا زود خودش را نشان می دهد. از سن 22 سالگی شروع کردم دکتر قلب رفتن و چکاپ شدن و تا همین حالا که 45 ساله ام، این کار را انجام می دهم. البته که چکاپ شدن خوب و لازم است اما برای من حالت افراطی داشت. دکتر می گفت سال بعد برای چکاپ بعدی بیا و من یک ماه بعدش می رفتم.

همیشه از درد مبهم در قفسه سینه یا چیزی شبیه آن شکایت داشتم. دکتر می گفت طوری نیست و من عصبانی می شدم. حتی یک بار آنقدر به قلبم فشار آمد که روی زمین افتادم اما باز هم در مراجعه معلوم شد نوار قلبم هیچ مشکلی ندارد. در این سال ها به پزشکان زیادی مراجعه کردم و همه هم می گفتند مشکلی ندارم. عاقبت یکی از همان پزشک ها توصیه کرد پیش روانپزشک بروم. آنجا بود که با اصطلاح خودبیمارانگاری آشنا شدم و تحت درمان دارویی قرار گرفتم تا اضطرابم کم شود.»برای مهسای جوان اما تصور بیماری مربوط به دوره کرونا می شود. هرشب تمام علائم را در خودش می بیند و فردا حالش خوب می شود: «آنقدر علائمم شدید می شود که دیگر مطمئن می شوم کرونا گرفته ام. تنگی نفس پیدا می کنم و فکر می‌کنم بدنم داغ است. بیحال می شوم و با این فکر که فردا باید بروم تست بدم با قرص مسکن می خوابم اما فردا صبح خوب می‌شوم و هیچ علائمی ندارم.»

شاید برای شما هم که با خودبیمارانگاری آشنایی ندارید، جالب باشد بدانید چه فرد چه زمانی دچار این اختلال می شود و آیا کسانی که در دوره پاندمی کرونا احساس بیماری دارند، جزو این گروه بیماران محسوب می شوند یا نه.

دکتر احسان طوسی، روانپزشک در این باره می گوید: «کسی که دچار خودبیمارانگاری است، خودش فکر نمی‌‌کند که مشکلی دارد. این ها کسانی هستند که باور محکمی دارند مبنی بر اینکه یک بیماری دارند و روی حساب همان مدام به دکتر مراجعه می کنند و تلاش دارند درمان های مختلف بگیرند. معمولاً برای این افراد آزمایش‌‌های تشخیصی زیادی انجام می‌شود. حتی وقتی بر اساس تشخیص پزشک به آنها گفته می شود که آن بیماری را ندارند، ممکن است در ابتدا حرف پزشک را بپذیرند ولی ممکن است بعد از آن، تشخیص پزشک معالج به اصطلاح به دلشان ننشیند و ته دلشان هنوز این باور را داشته باشند که بیماری هست اما پزشک آن را تشخیص نداده است. یا اینکه ممکن است حرف پزشک را در مورد آن بیماری بپذیرد اما بعد از مدتی نسبت به ابتلا به بیماری دیگری وسواس پیدا کند. مثلاً طرف فکر می‌‌کند سرطان معده دارد و وقتی مطمئن می‌‌شود که به این بیماری مبتلا نیست، می گوید پس من تیروئیدم کم‌‌کار است. وقتی این بیماران به پزشکان مختلف مراجعه می کنند و در نهایت یک پزشک متوجه می شود که تمام اقدامات تشخیصی انجام شده و فرد بیماری جسمی ندارد، او را به روانپزشک و روانشناس ارجاع می دهد، البته اگر بتوانند بیمار را راضی کنند پیش روانپزشک برود وگرنه که او خودش فکر نمی کند خودبیمارانگاری دارد.»

طوسی توجه را به نکته مهمی جلب می کند: «مرزهای تشخیص در مورد بیماری ها خیلی وقت ها مبهم است. مثلاً فردی با علائمی مراجعه می کند و از دردهایی شکایت دارد. پزشک هم می بیند به هرحال باید کاری برای بیمار انجام دهد. به عنوان مثال ممکن است بیمار از درد آپاندیس شکایت داشته باشد و آپاندیسش را خارج کند و ببیند مشکلی نداشته است. بعد از آن بگوید پس مشکل کیسه صفراست و همین طور بیمار تحت عمل های جراحی مختلف قرار بگیرد. پس اینجا می بینید کسانی که خودبیمارانگاری دارند حتی ممکن است تحت جراحی های مختلف قرار بگیرد چون حتی علائمی را از خودشان نشان می دهند که پزشکان را به اشتباه می اندازد و این مختص هیچ محدوده جغرافیایی و دوره زمانی خاصی هم نیست و همه جا وجود دارد.

باید به این نکته توجه داشته باشید که خودبیمارانگاری وسواس نیست اما می شود آن را با وسواس مقایسه کرد. فردی را درنظر بگیرید که ظرفی را خودش شسته بنابراین می داند که چطور آن را شسته. فرد بعد از شستن ظرف آن را می گذارد تا آبش برود. بعد از آن پیش خودش می گوید نه تمیز نشده و دوباره باید بشویم. در واقع دلش راضی نمی شود و باوجود اینکه خودش ظرف را شسته و قاعدتاً باید به تمیزی آن اطمینان داشته باشد، باز آن را می شوید. خودبیمارانگاری هم همین است و طرف دائم به خودش می گوید من فلان بیماری را دارم، مثلاً باور دارد که به سرطان مبتلاست و با این فکر وقتی از او آزمایش هم می گیرند، باور نمی کند بیمار نیست. غیر قطعی بودن طب هم به این مسأله دامن می زند. مثلاً آزمایش و نمونه برداری می کنند و سلول سرطانی نمی بینند، جواب این است که ما سلول سرطانی ندیدیم نه اینکه سرطان نداری چون هیچ وقت جواب قطعی نیست. پس بیمار در ذهنش می گوید شما ندیدید اما من دارم.»

اما پاندمی کرونا چه تأثیری روی خودبیمارانگاری داشته است؟ وی می‌گوید: «در این دوره زمانی که در آن هستیم، یعنی دوره کرونا موارد خودبیمارانگاری چندانی ندیدم که بگویم بیشتر شده است گرچه زمینه تا حدودی برای آن مهیاست چون غالب جامعه این افزایش اضطراب عمومی را تجربه می کند و آدم های سالم هم نگران بیمارشدنشان هستند اما در کسی که زمینه دارد این مسأله بیشتر نمود پیدا می کند. اما نکته ای که در تشخیص های روانپزشکی مدنظر ماست این است که همیشه جامعه را مدنظر قرار می دهیم. اگر در یک جامعه یک باور و رفتار و واکنشی، معمول و رایج است آن را بیماری در نظر نمی گیریم. ممکن است بعضی از رسوماتی که کسی در کشوری دیگر انجام دهد، به نظر شما غیرعادی برسد و بگویید این فرد سایکوتیک است اما نیست. چون مثلاً در روستای محل سکونت او همه همین طورند. الان هم که به خاطر کرونا کمی اضطراب بالا رفته، باید حواسمان باشد که به اضطراب موجود در اثر پاندمی برچسب بیماری نزنیم.»

با این حساب لزوماً کسانی را که دچار وسواس ابتلا به کرونا شده اند، نمی توان خودبیمارانگار نامید. به هرحال شرایط عادی نیست و در وضعیت موجود همه‌‌مان تا حدی نگران سلامتی خود و عزیزان‌مان هستیم. کرونا حتی شاید باعث شده باشد خودبیمارانگاران کمتر دنبال دیگر دردهای خیالی خود بگردند.