روزگار سیاه طلای سرخ؛

چرا سایر کشورها زعفران ایران را نمی‌شناسند؟

سال‌هاست اقتصاد ایران به دنبال رهایی از خام فروشی و جدایی بودجه از درآمدهای نفتی است. بی شک تحقق این موضوع نیازمند افزایش صادرات غیرنفتی ایران است؛ صادرات کالاهایی که ایران در تولید آن دارای مزیت نسبی است.

کد خبر: ۴۶۵۵۰۸

۱۸ شهريور ۱۳۹۹

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از جام جم،  فرش، پسته، زعفران و..... از آن دست کالاهایی هستند که ایران در تولید آن مزیت مطلق دارد، به نحوی که 90 درصد تولید زعفران دنیا در اختیار ایران است اما چیزی حدود 5 درصد صادرات این کالا به لحاظ ارزش ارزی آن متعلق به ایران است. به طوریکه گردش مالی این بازار در دنیا در حالی چیزی قریب به 8 میلیارد دلار است که سهم ایران از بازار صادراتی این کالا کمتر از 400 میلیون دلار است. اعدادی عجیب اما واقعی.

اگر ایران بودجه‌های تبلیغاتی را که برای فروش نفت هزینه کرده است، به زعفران اختصاص داده‌بود این محصول ایرانی در بازار جهانی به خوبی شناخته‌شده‌بود. برخی کشورها این کالا را با واسطه از ایران خریداری می‌کنند و با بسته‌بندی و برند خودشان به دیگر کشورها صادر می‌کنند. عربستان بزرگ‌ترین مشتری زعفران ایران بود و سالانه 15 تن زعفران از ایران خریداری می‌کرد؛ اما این مشتری به دلایل سیاسی خرید خود از ایران را قطع کرد. با توجه به این‌که 90 درصد زعفران جهان در ایران تولید می‌شود، باز هم زعفران ایران به عربستان می‌رسد اما نه از طریق ایران.

رقبا از کجا آمدند؟

در طول سال‌های گذشته حجم زیادی پیاز زعفران به صورت قاچاق از کشور خارج شد. از سوی دیگر کشور هلند به عنوان یکی از کشورهای موفق در زمینه تولید محصولات کشاورزی اقدام به تولید پیاز زعفران کرده‌است. این در حالی است که کارشناسان و فعالان این صنعت می‌گویند اگر بازارسازی توسط ایران انجام شده‌بود، کشورهای دیگر به دلیل توجیه اقتصادی نداشتن به این حوزه ورود نمی‌کردند.

زعفران فقط برای خراسان نیست

شاید اگر قبلا نام زعفران شنیده می‌شد فقط نام شهر تربت یا قاینات در ذهن همه ما نقش می بست، اما حالا تقریبا در دو سوم استان‌های ایران زعفران کشت می‌شود. خراسان جنوبی، خراسان رضوی،  همدان، گلستان، اردبیل، تبریز، اصفهان و کرمان تعدادی از استان‌های تولیدکننده زعفران ایران هستند. البته این سیاست وزارت جهادکشاورزی بوده که در همه نقاط ایران این محصول کشت شود؛ اما در کنار این موضوع باید به فکر بازار فروش این محصول نیز  باشیم.

زرپران همان زعفران است

در حال حاضر ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده زعفران در جهان محسوب می‌شود، به طوری‌که 90 درصد زعفران جهان در ایران کشت می‌شود. برخی معتقدند سابقه تولید زعفران در ایران به 2000سال پیش باز می‌گردد، اما فعالان این صنعت می‌گویند مستندات تولید زعفران در ایران مربوط به 800سال قبل است. در قدیم این محصول به نام زرپران شناخته می‌شد که رفته‌رفته براساس گویش مردم، نام آن به زعفران تغییر پیدا کرد. زعفران در ایران ابتدا در دامنه‌های رشته کوه البرز کشت می‌شد که با مهاجرت افراد، تولیدش به قائنات فعلی آمد.

افزایش 10برابری صادرات زعفران بعد از انقلاب

ایران و اسپانیا اواخر دهه 50شمسی سالانه 30تن زعفران تولید می‌کردند که با افزایش نرخ دستمزد نیروی کار در اسپانیا، حجم تولید این کشور کاهش یافت. اکنون تولید زعفران در ایران به بیش از 300تن در سال رسیده است. کشاورزان زعفران به صورت خرده‌مالک در این صنعت فعالیت دارند و از زمین‌های زیر یک هکتاری بهره می‌برند.

میزان صادرات

از میزان 300تن زعفرانی که در ایران کشت می‌شود حدود 20درصد آن در ایران مصرف می‌شود و 80درصد در سبد صادرات قرار می‌گیرد. صادرات زعفران در سه‌دهه گذشته شکل علمی به خود گرفته و صادرکنندگان این محصول در نمایشگاه‌های مختلف غذایی شرکت می‌کنند تا این کالا را به مردم جهان معرفی کنند. قبلا صادرات سنتی زعفران به اسپانیا و امارات بود که این کشورها مصرف‌کننده نهایی زعفران نیستند و از ضعف در بخش بازاریابی این محصول ایرانی، کالا را از ایران دریافت و به کشورهای دیگر صادر می‌کردند.

دشمنی آمریکا با ایران حتی در زعفران

ایران 90درصد زعفران مصرفی جهان را تولید می‌کند. ما در حال حاضر رقیبی در این زمینه نداریم، اما موضوع اینجاست که آمریکا به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زعفران جهان به دلیل مشکلات سیاسی با ایران کشورهای همسایه ایران و حتی برخی کشورهای آفریقایی را برای کشت این محصول تشویق کرده است. کشورهای اروپایی هم از این تصمیم آمریکا حمایت کرده‌اند و ممکن است جایگاه ایران در تولید زعفران طی یکی‌دو دهه آینده به خطر بیفتد.

گیاه ارزآور

به دلیل نوسانات نرخ ارز در ایران و کاهش ارزش پول ملی، صادرات ایران با مشکلات زیادی همراه شده است. بهترین زعفران ایران اکنون با قیمت کیلویی 500دلار فروخته می‌شود که با توجه به میزان صادرات 300تنی آن حدود 150میلیون دلار ارز را نصیب کشور می‌کند. این در حالی است که بخشی از زعفران ایران به صورت خام صادر می‌شود که بخش زیادی از سهم صادرات این کالا را تشکیل می‌دهد.

محصولاتی که با زعفران تولید می‌شود؟

محصولاتی که زعفران در تولید آنها نقش دارند به دو دسته تقسیم می‌شود:

بخش غذایی: زعفران علاوه بر استفاده مستقیم به عنوان ادویه، در بخش‌های چای، دمنوش، پودر کیک و چاشنی‌ها و طعم‌دهنده‌ها هم مورد مصرف قرار می‌گیرد.

بخش دارویی: اغلب کشورها مانند ژاپن به همین دلیل متقاضی این محصول هستند.