اقتصادآنلاین گزارش می‌دهد؛

در نشست اوپک چه گذشت؟/ پیش‌بینی قیمت و میزان نفت صادراتی ایران در سال آینده

انتهای هفته گذشته نشست مهم اعضای اوپک و غیر عضو برای بررسی موضوع کاهش تولید نفت و ایجاد تعادل در بازار برگزار شد. نتیجه این نشست اعلام کاهش 1.2 میلیون بشکه‌ای تولید نفت اعضای این توافق بود که از این میزان سهم اوپک 800 هزار بشکه و سهم اعضای غیر عضو اوپک 400 هزار بشکه بود.

کد خبر: ۳۲۱۵۲۸

۲۲ آذر ۱۳۹۷

اقتصادآنلاین - محمدرضا کثیری؛ بر اساس مصاحبه اعضای نشست سه کشور ایران، ونزوئلا و لیبی از این توافقنامه معاف شدند. اما نام این کشورها همانند بیانیه‌های سابق اوپک در بیانیه رسمی انتشار نیافت. به دلیل همین عدم انتشار، به نظر برخی از تحلیل گران، بخش قابل توجهی از کاهش 800 هزار بشکه‌ای اعضای اوپک توسط ایران به علت تحریم فروش نفت رخ خواهد داد. اما وزیر نفت ایران در مصاحبه‌های خود اعلام کرد منافعی که برای ایران متصور بود در این توافق حاصل شد. در این نوشتار سعی شده با تحلیل وقایع نشست اوپک و آمار و ارقام تولیدی هر کدام از آنها، این گزاره بررسی شود که آیا نتیجه این جلسه به نفع جمهوری اسلامی ایران تمام شده است یا خیر.

نشست روز اول

نشست روز اول در روز 6 دسامبر بین اعضای اوپک بود که حواشی مداخله جویانه آمریکا در آن دیده می‌شد. ابتدا ترامپ از طریق توییتر طبق عادت‌های همیشگی خود در حمایت از قیمت پایین نفت، اوپک را به ادامه تولید و عدم توافق کاهش تشویق کرد. سپس برایان هوک، نماینده ویژه تحریم‌های ایران در آمریکا، برای دیدار با وزیر انرژی عربستان به اوپک آمد. بعد از این اتفاقات موضوع عجیبی مطرح شد که ایران هم باید در توافق کاهش تولید شرکت کند. این درحالی بود که صادرات ایران بر اثر تحریم حدود 1 میلیون بشکه کاهش پیدا کرده بود در حالی که عربستان و امارات تولید خود را افزایش داده بودند. پس از ساعت‌ها گفت و گوی وزرای کشورهای عضو اوپک، نتیجه‌ای در جلسه حاصل نشد به گونه‌ای که بسیاری از تحلیل گران شکست توافق کاهش را پیشبینی کردند که نتیجه آن در کاهش قیمت نفت برنت از 61.3 دلار به 58.59 دلار در روز 6 دسامبر نمایان شد. دلایل عدم اولاً، اعلام از قبل وزیر انرژی روسیه مبنی بر عدم علاقه به کاهش تولید و مناسب بودن قیمت نفت 60 دلاری بود. این موضوع باعث تردید عربستان نسبت به کاهش تولید به تنهایی شد، چرا که از نظر آنها حضور دو کشور معظم تولیدکننده به این توافق معنا می‌بخشید. به همین دلیل در پایان نشست روز اول وزیر انرژی عربستان اعلام کرد ممکن است هیچ توافقی رخ ندهد و نتیجه نهایی به نشست روز دوم بستگی دارد که روسیه حضور پیدا می‌کرد. ثانیاً، موضع ایران در روز اول، عدم شرکت در توافقی که در آن ایران ملزم به کاهش تولید باشد، بود. طبق گزارش ماهانه اوپک، تولید ایران در ماه اکتبر 3.3 میلیون بشکه[1] و در ماه نوامبر به مقدار کمتر از 3 میلیون بشکه رسیده بود[2] در حالی سهمیه تولید ایران طبق شکل زیر حدود 3.8 میلیون بشکه در روز بود. عربستان و هم پیمانان آمریکا تلاش می‌کردند، کاهش تولید ایران چند صد هزار بشکه ایران را جزئی از کاهش 1.2 میلیون بشکه حساب کنند و خودشان کاهش ناچیزی داده و سهم ایران در بازار نفت را به دست بیاورند. ایران به شدت با این تصمیم مخالفت خود را هم در جلسات و هم در مصاحبه‌های خبری نشان داد. برهمین اساس دو دلیل، اختلاف بر سر تولید ایران و عدم تمایل روسیه برای کاهش تولید، در روز نخست نشست موجب، شکست مذاکرات شد.

شرایط تولیدی اعضای اوپک

وضعیت تولید هر یک از کشورهای عضو اوپک در حال حاضر( ماه نوامبر 2018) و میزان سهیمه تولیدی آنها بر اساس توافق کاهش تولید اکتبر 2016 در شکل زیر نشان داده شده است که طبق آن عربستان به میزان 960 هزار بشکه، امارات 430 هزار بشکه و عراق 220 هزار بشکه بیش از سهمیه خود تولید کرده‌اند. مطابق شکل کشورهایی که تولید ماه نوامبر آنها به رنگ قرمز است، به علت نیاز به درآمدهای نفتی یا تولید کمتر از سهمیه خود(رنگ آبی) امکان کاهش تولید ندارند و در مقابل کشورهای با رنگ سبز، همانطور که بیان شد، بیش از سهمیه تولید کرده و امکان کاهش تولید دارند. کشورهای عراق، لیبی و نیجریه بیش از سهمیه خود تولید می‌کنند اما تمایلی به کاهش آن ندارند. دو کشور ایران و ونزوئلا نیز به علت تحریم‌های آمریکا کمتر از سهمیه خود تولید می‌کنند.

شکل 1 میزان تولید کشورهای عضو اوپک در ماه نوامبر و تفاوت آن نسبت به سهمیه مشخص شده در اکتبر 2016 و شرایط هر کشور برای کاهش تولید (منبع:داده‌های پلتس، اندیشکده حکمرانی شریف)

روز دوم نشست

در روز دوم، با حضور روسیه و پذیرش کاهش تولید و مذاکرات سخت ایران برای راضی کردن اعضا مبنی بر معافیت از کاهش تولید، توافق به نتیجه رسید. نتیجه این توافق، کاهش تولید در مجموع 1.2 میلیون بشکه‌ای به مدت 6 ماه از ابتدای سال 2019 میلادی بود. از این میزان، 800 هزار بشکه سهم اوپک (2.5 درصد تولید ماه اکتبر[3]) و 400 هزار بشکه (2 درصد تولید ماه اکتبر) توسط کشورهای غیر عضو بود. این تصمیم باعث صعود ناگهانی قیمت نفت از 59.66 به 63.3 دلار شد. سه کشور ایران، ونزوئلا و لیبی از این کاهش تولید مستثنی شدند. در ادامه طبق آمار و ارقام نشان داده شده در نمودارهای زیر سهمیه هر عضو برای کاهش تولید بررسی می‌شود و در نهایت بررسی می‌شود که آیا ایران در عمل معافیت گرفته است یا نه.

تولید کشورهای عضو اوپک در ماه اکتبر 32.9 میلیون بشکه در روز بود که با خارج شدن قطر از اوپک این میزان به 32.3 میلیون بشکه می‌رسد. با کاهش 2.5% این مقدار(800 هزار بشکه)، تولید کشورهای عضو اوپک برای ماه ژانویه 2019، به میزان 31.5 میلیون بشکه خواهد رسید.

شکل 2 تولید کشورهای عضو اوپک غیر از قطر، منبع:( داده‌های گزارش ماهانه اوپک، اندیشکده حکمرانی شریف)

سهم کاهش تولید هر کشور

کاهش تولید سه صادرکننده بزرگ همانطور که در شکل زیر نشان داده شده است، بر اساس مصاحبه وزرای نفت عربستان، روسیه و عراق بعد از نشست اوپک مشخص شد[4]. وزیر نفت عربستان، خالد فالح در مصاحبه خود اعلام کرد، تولید عربستان در ماه نوامبر به میزان 11.1 میلیون بشکه بوده که این میزان در ماه دسامبر به  10.7 می‌رسد و این کشور متعهد است میزان تولید نفت خود را با شروع توافق در ژانویه 2019 به 10.2 میلیون بشکه کاهش دهد. الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه نیز در حاشیه نشست اوپک اعلام کرد، تولید نفت این کشور تا ژانویه به میزان 228 هزار بشکه کاهش خواهد یافت. ثامر غضبان، وزیر نفت عراق نیز اعلام کرد برنامه کاهش 140 هزار بشکه برای سال 2019 در دستور کار این کشور قرار دارد.

شکل 3 میزان کاهش تولید کشورهای اوپک بر اساس توافق ماه دسامبر 2018، (منبع بیانیه اوپک، مصاحبه دبیر اوپک، وزیر انرژی عربستان، روسیه و عراق، اندیشکده حکمرانی شریف)

نتیجه‌گیری:

علی‌رغم تلاش‌های زیاد ترامپ برای کاهش شدید صادرات ایران و علاقه به قیمت پایین نفت که در توییت‌های خود مرتباً به آن اشاره می‌کند، نشست اوپک در مجموع به نفع ایران به پایان رسید. دلیل اصلی این پیروزی، کاهش تولید چهار کشور اصلی عربستان، امارات، عراق و روسیه است که با هدف جایگزینی سهم نفت ایران در بازار تولید خود را افزایش داده بودند. میزان کاهش تولید هر یک از این کشورها توسط وزیر مربوطه بعد از نشست اعلام شد و کمیته نظارتی اوپک وظیفه بررسی میزان تحقق تعهدات این کشورها را دارد. مروری بر متن بیانیه‌های سابق اوپک نشان می‌دهد این نهاد هیچ گاه بیانیه‌ای منتشر نمی‌کند که به طور خاص به نفع یا به ضرر کشوری باشد. به همین دلیل نباید انتظار داشت در بیانیه اوپک تضمین صادرات ایران و عدم افزایش تولید توسط کشورهای دیگر به صورت مصرح، مطرح شود.[5] از این مهم‌تر، کشورهای عضو اوپک همواره به دنبال تحقق منافع کشور خود از طریق افزایش درآمدهای نفتی و کسب سهم بیشتر از بازار نفت بودند و توافقات اوپک اجبار و جریمه‌ای برای کشورهای عضو وضع نمی‌کند. با شروع تحریم ایران، فرصت مناسبی برای کسب سهم ایران از بازار نفت برای کلیه تولید کنندگان از جمله اعضای اوپک به وجود آمد و اوپک به عنوان یک نهاد با هدف تنظیم بازار، به تنهایی توان مقابله با تحریم‌های آمریکا علیه ایران را ندارد و صرفاً مخالفت خود را به صورت دیپلماتیک اعلام می‌کند. بنابراین، توافق کاهش تولید را به در نظر گرفتن سوابق عملکرد اوپک و وضعیت فعلی ایران در بازار نفت، موفقیت آمیز و به نفع ایران بود، چرا که موجب افزایش قیمت و افزایش درآمدهای نفتی ایران خواهد شد. از آن مهم‌تر، کشورهایی که تولید خود را برای گرفتن سهم ایران افزایش داده بودند طبق اعلام خودشان متعهد به کاهش تولید شدند. البته از این نکته نباید غافل شد که دلیل کاهش تولید توسط این کشورها به منظور دست یابی به قیمت‌های بالاتر و جبران کسری بودجه آنها است. به عنوان مثال عربستان در سال 2018 با کسری 52 میلیارد دلاری مواجه شد که برای جبران آن به قیمت 87 دلاری نفت نیاز داشت[6]. نکته قابل توجه دیگر این است که این توافق در حالی رخ داد که بسیاری، پیشبینی شکست آن و عدم ادامه همکاری 11 عضو غیر اوپک از جمله روسیه با اوپک را داشتند.

ازسوی دیگر اتفاقات دیگری در بازار نفت رخ داده است که در مجموع به سود ایران خواهد بود. کانادا در هفته گذشته اعلام کرد که تولید خود را برای سال 2019 میلادی به میزان 325 هزار بشکه در روز به دلیل افت شدید قیمت و کمبود ظرفیت خط لوله صادرات به آمریکا کاهش خواهد داد[7]. هم‌چنین، بر اساس نشست ترامپ و شی جی پینگ در نشست G20، مذاکره بین چین و آمریکا در خصوص پایان جنگ تعرفه‌ای به مدت 90 روز آغاز شد که در صورت به نتیجه رسیدن باعث افزایش تقاضای نفت در چند ماه آتی خواهد شد. و در نهایت، پیش‌بینی افزایش کند تولید نفت شیل آمریکا برای سال 2019 به دلیل عدم ظرفیت خطوط لوله انتقال نفت از ایالت تگزاس به خلیج آمریکا[8]، منجر به کاهش رشد تولید آمریکا خواهد شد. در نهایت پیش‌بینی می‌شود، میانگین قیمت نفت خام برنت برای سال آینده میلادی حدود 70 دلار[9] و صادرات نفت ایران بین 1 تا 1.3 میلیون بشکه باشد.

[1] OPEC report Nov 2018

[2] Platts S&P data

[3] تولید کویت نسبت به ماه سپتامبر کاهش می‌یابد.

[4] S&P Global Platts reported

[5] به عنوان نمونه می‌توان به توافق کاهش تولید دسامبر سال 2016 اشاره کرد که نحوه تعیین سهم کاهش اعضا مشابه توافق دسامبر 2018 است.

[6] Jihad Azour, director of the IMF’s Middle East and Central Asia department

[7] به نقل از بلومبرگ

[8] Gulf Coast of the United States

[9] نظر سنجی پلتس از 40 بانک معتبر جهانی