پرداخت ماهانه ۴ میلیارد و ۳۵۱ میلیون دلار یارانه ارزی

یارانه ارزی، حمایت از سفره مردم یا کمک به جیب دارندگان رانت؟/ دولت به جای پرداخت یارانه ارزی می‌توانست یارانه نقدی را 2برابر کند!

با نظام توزیع و تخصیص ارز فعلی هزاران میلیارد تومان یارانه ارزی نه به سفره مردم بلکه تنها به جیب واردکننده‌های دارای رانت رفته است. بنابراین ابزار نامناسبی برای حفظ قدرت خرید خانوارهای ایرانی در تلاطم‌های ارزی به کار گرفته شده است.

کد خبر: ۲۹۰۴۲۴

۱۳ مرداد ۱۳۹۷

به گزارش اقتصادآنلاین، مهمترین دلیلی که برای دخالت دولت در قیمت‌گذاری ارز و جلوگیری از افزایش قیمت ارز عنوان می‌شود، حفظ قدرت خرید خانوار و حمایت از سفره آنها است ولی آمارها نشان می‌دهد که یارانه ارزی در جلوگیری از افزایش سطح قیمت‌ها ناموفق بوده است. چرا که طبق آمار بانک مرکزی ، نرخ تورم شاخص بهای تولید کننده که به عنوان شاخص پیش‌نگر تورم شناخته می‌شود در تیر ماه امسال به ۱۳.۱ و نرخ تورم به ۱۰.۲ رسیده است که نشان می‌دهد تورم از کانال تک‌رقمی خارج شده است.

از ۲۱ فروردین ماه امسال، پس از وارد آمدن شوک قیمتی به دلار و سایر ارزهای خارجی، هیات دولت هر دلار را به میزان ۴۲۰۰ تومان قیمت‌گذاری کرد و خرید و فروش دلار به هر قیمت دیگری را از مصادیق قاچاق به شمار آورد. در ابتدا اسحاق جهانگیری، معاون اول دولت اعلام کرد که دولت ارز مورد نیاز تمامی بنگاه‌ها و واردکنندگان را با قیمت ۴۲۰۰ تومانی تامین خواهد کرد اما همانگونه که پیش‌بینی می‌شد به دلیل محدودیت منابع ارزی و همچنین ایرادات ساختاری نظام توزیع و تخصیص ارز به کار گرفته شده، دلار ۴۲۰۰ تومانی تنها به واردکنندگان محدودی رسید که تنها باعث ایجاد رانت و هدررفت منابع ارزی شد.

به گفته محمدعلی کریمی سخنگوی بانک مرکزی، از آغاز اجرای سیاست یکسان سازی نرخ ارز در فروردین ماه سال جاری تا بیست و هفتم خردادماه جاری، ۱۶ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار ارز به کالاهای ثبت سفارش شده تخصیص یافته که از این میزان، ۸ میلیارد و ۷۲۰ میلیون دلار، فروش قطعی معادل دلاری صورت گرفته است.(خبرگزاری مهر، ۱۳۹۷/۳/۳۰)

یعنی در هر ماه، ۴ میلیارد و ۳۵۱ میلیون دلار یارانه ارزی پرداخت شده است که اگر اختلاف نرخ ارز رسمی ۴۲۰۰ تومانی با نرخ ارز غیررسمی را در این مدت به طور میانگین ۲ هزار تومان در نظر بگیریم بدین معنی است که دولت در هر ماه معادل ۸ هزار و ۷۰۲ میلیارد تومان یارانه به واردات کالا اختصاص داده است. این در حالی است که میزان یارانه نقدی که دولت به طور ماهیانه به خانوارهای ایرانی پرداخت می‌کند رقمی در حدود ۴ هزار میلیارد تومان است.

با توجه به این ارقام، دولت به جای پرداخت یارانه ارزی می‌توانست یارانه نقدی هر نفر را بیش از دو برابر کند و از فساد و رانت بوجود آمده در تخصیص نرخ ارز نیز جلوگیری می‌کرد. چرا که طبق اذعان مقام‌های دولتی و همچنین فعالین بخش خصوصی، این میزان دلار نه تنها به طور کارآمد تخصیص داده نشده، بلکه برخی از واردکنندگان، کالاهایی که با ارز دولتی وارد کرده‌اند را به قیمت بازار آزاد به فروش می‌رسانند و یا اینکه بخشی از ارز دریافت شده را در بازار غیررسمی به فروش رسانده‌اند.

در روزهای اخیر که دولت مشغول تصمیم‌گیری برای سیاست ارزی جدید است آنچه به صورت غیررسمی شنیده می‌شود این است که ارز ۴۲۰۰ تومانی تنها به واردات دارو و کالاهای اساسی اختصاص خواهد یافت و ارز مورد نیاز سایر کالاها از طریق مبادله‌ بین صادرکنندگان و واردکنندگان تامین خواهد شد. اگر این میزان برابر با  ۱۸ میلیارد دلاری باشد که در ۱۳۹۷/۴/۴ توسط اسحاق جهانگیری معاون اول دولت اعلام شد، با در نظر گرفتن قیمت تقریبی ۸۰۰۰ تا ۸۵۰۰ تومان برای هر دلار، دولت باید به طور ماهیانه یارانه ارزی به میزان ۵۷۰۰-۶۴۵۰ میلیارد تومان پرداخت کند که بخشی از آن ممکن است به دلیل مشکلات نظارتی و فساد سیستمی هدر رود. در صورتی که اگر همین مبلغ به طور مستقیم و از طریق یارانه نقدی پرداخت شود، با همین سیستم غیرهدفمند کنونی نیز می‌توان یارانه نقدی خانوار را حدود ۳۰-۳۸ درصد افزایش داد که به معنی افزایش یارانه نقدی از ۴۸۵۰۰ تومان به ۶۳۰۰۰-۶۷۰۰۰ تومان است. مزیت این روش این است که علاوه بر آنکه هزینه نظارتی برای دولت ایجاد نمی‌کند بلکه این کمک به طور مستقیم به دست خانوار خواهد رسید و آنگاه خانوار بر حسب نیاز خود برای مصرف آن تصمیم‌گیری می‌کند.

همچنین اگر دولت بنابر دلایلی اصرار به پرداخت یارانه ارزی دارد می‌تواند با استفاده از تجربه کشورهایی نظیر چین، کره جنوبی و ایتالیا در سیستم مالیاتی الکترونیکی، به سمت راه‌اندازی سیستم فاکتور الکترونیکی (E-Invoicing) حرکت کند. با این کار دولت می‌تواند با ردگیری زنجیره تامین کالا در سطوح دولت (G)، بنگاه (B) و مصرف کننده (C)، به صورت سیستماتیک جریان پول و کالا از دولت به بنگاه (B2G)، بنگاه به بنگاه (B2B) و بنگاه به مصرف‌کننده نهایی (B2C) را کنترل کند تا علاوه بر افزایش درآمد مالیاتی از رسیدن یارانه‌هایی که به دلایل مختلف به بنگاه‌ها پرداخت می‌شود به دست خانوار اطمینان حاصل کند.

*کارشناس اقتصادی