کد خبر 1115
A
ضریب جینی چگونه کاهش یافت؟

در حالی که قیمت نفت در طی سال های اخیر رکورد تاریخی بالای 100 دلار را ثبت کرده، ضریب جینی و نیز نسبت ده درصد ثروتمند به ده درصد فقیر به نحو قابل توجهی کاهش یافته است. این امر در اقتصاد ایران بی سابقه است. این نشان از این دارد که با وجود افزایش قیمت نفت و درآمدهای نفتی که قاعدتا باید به افزایش نابرابری منجر می شد، نه تنها رخ نداده که نابرابری ها کاهش یافته است. خصوصا این که این شاخص در سال 1390 به رکورد تاریخی خود در اقتصاد ایران دست یافته و به 0.3813 رسیده است. شایان ذکر است کمترین میزان این شاخص قبل از سال های اخیر مربوط به سال 1371 است که برابر 0.3870 بوده است.

روز گذشته بانک مرکزی، ضریب جینی سال 1389 را اعلام کرد. این ضریب، به طور ساده میزان تقارن میان دهک های مختلف درآمدی را اندازه گیری می کند. این ضریب، عددی مابین 0 تا 1 است که بزرگتر بودن آن به معنای وجود عدم تقارن بیشتر و در نتیجه نابرابری بیشتر درآمدها است. این شاخص به عنوان نماگر استاندارد اندازه گیری نابرابری درآمدی در کشورها استفاده می شود. ضریب جینی در ایران از سال 1348 محاسبه شده است. همانطور که در نمودار زیر می بینید، این شاخص از سال 1348 تا 1354 از سیر صعودی برخوردار بوده و از 0.44 به 0.5 افزایش یافته است که بیانگر افزایش نابرابری توزیع درآمد است. از سال 1355 تا سال 1359، ضریب جینی به 0.4 کاهش می یابد، اما دوباره افزایش یافته و در سال 1362 به 0.45 می رسد و در سال 1363 به سطح 0.4 بر می گردد. این شاخص از سال 1363 تا 1387 از ثبات نسبی برخوردار بوده و با وجود نوسانات اندک، در محدوده 0.4 قرار داشته است که بیانگر ثبات نسبی در توزیع درآمد است. روند شاخص سهم 10 درصد ثروتمندترین به 10 درصد فقیرترین نیز همانطور که در نمودار نشان داده شده، از تغییراتی مشابه تغییرات ضریب جینی برخوردار بوده است. این روند نشان از آن دارد که در سال های اوج درآمدهای نفتی از سال 1352 تا 1355 نابرابری به شدت رو به افزایش گذارده. یکی از بزرگترین مجاری که در آن سال ها درآمدهای نفتی را به اقتصاد وارد می ساخت، پروژه های بزرگ عمرانی بود، که بسیاری از آنها در اقتصاد ایران امکان جذب نداشتند و بیش از هرچیز دیگری به نابرابری های اقتصادی در کشور دامن زدند. همانطور که ملاحظه می شود از سال 56 نابرابری ها رو به کاهش گذاشتند و پس از وقوع انقلاب در اواخر سال 57 نیز ضریب جینی، پس از نوسانات بسیار در سالهای اوایل جنگ، در سطح حدود 0.4 به ثبات رسید. این در حالی است که پیش از انقلاب، متوسط ضریب جینی در 10 سال منتهی به انقلاب حدود 0.46 برآورد می شود. اما داستان ضریب جینی در سال های گذشته اندکی متفاوت است. در حالی که قیمت نفت در طی سال های اخیر رکورد تاریخی بالای 100 دلار را ثبت کرده، ضریب جینی و نیز نسبت ده درصد ثروتمند به ده درصد فقیر کاهش یافته است. این کاهش در شرایط افزایش قیمت های نفت در اقتصاد ایران بی سابقه است. این نشان از این دارد که با وجود افزایش قیمت نفت و درآمدهای نفتی که قاعدتا باید به افزایش نابرابری منجر می شد، نه تنها این امر رخ نداده، که نابرابری ها کاهش یافته است. خصوصا این که این شاخص در سال 1389 به رکورد تاریخی خود در اقتصاد ایران دست یافته و به 0.3813 رسیده است. شایان ذکر است کمترین میزان این شاخص قبل از سال های اخیر مربوط به سال 1371 است که برابر 0.3870 بوده است. پیش بینی می شود به دلیل اسمترار هدفمندی، این شاخص در سال نود نیز همچنان کاهش یابد. برخی ممکن است این کاهش نابرابری را ناشی از کاهش رشد اقتصادی بدانند، اما این استدلال چندان قوت ندارد. در حالی که در سالهای 55 تا 57 رشد اقتصادی ایران نزدیک به صفر و حتی در سال 56 منفی بود، بعلت بالا بودن قیمت نفت، ضریب جینی برای آن سال ها همچنان بسیار زیاد است. در حالی که در سال 89، با افزایش قیمت های نفتی، و با رشد اقتصادی 1.5 درصدی، که شکی نیست که رشد پایینی برای اقتصاد ایران است، نابرابری کاهش یافته است. بنابراین باید به دنبال تغییر سیاستی به جز کاهش رشد رفت. یکی از قوی ترین تغییرها هدفمندی یارانه هاست. البته نباید سیاست های دولت در رسیدگی به مناطق محروم تر کشور و تغییر توزیع اعتبارات به نفع حاشیه تا متن را نیز از یاد برد که قطعا سهمی در این امر داشته اند. بهرحال به نظر می رسد مهمترین ریشه کاهش نابرابری به توزیع متفاوت درآمدهای نفتی از سال 1389 باز می گردد. هدفمندسازی یارانه ها همانطور که قبلا توسط این نویسنده پیش بینی شده بود، به سود دهک های پایین تر درآمدی تمام شده و این امر به کاهش نابرابری های اقتصادی کمک کرده است. این کاهش، هرچند شاید به نظر کاهش اندکی برسد، اما اولا تغییرات ضریب جینی معمولا بسیار کوچک است. ثانیا این مقدار ضریب جینی در تاریخ ایران بی سابقه است، و ثالثا این کاهش با وجود افزایش درآمدهای نفتی رخ داده که نشان از خنتثی سازی اثر نامطلوب افزایش درآمدهای نفتی و نیز حرکت در جهت مثبت دارد. این نشان از عملکرد مثبت هدفمندی یارانه ها در زمینه توزیع درآمدها به نفع اقشار فقیرتر دارد و به هیچ وجه دستاورد اندکی نیست. هرچند دولت حاضر در بسیاری از سیاست های اقتصادی خود به خصوص در زمینه رشد اقتصادی و کاهش بیکاری نتوانسته است عملکرد مثبتی داشته باشد، اما در زمینه کاهش نابرابری های اقتصادی، عملکردش با توجه به شاخص های اقتصادی مثبت است. این مهم را باید به فال نیک گرفت و سعی در برطرف کردن ایرادات طرح هدفمند کردن یارانه ها نمود. علاوه بر کاهش نابرابری، نباید فراموش کرد که هدفمندی یارانه ها در زمینه واقعی کردن قیمت ها در بازار کالا که نقش بسیار مهمی داشت که در فضای سیاه و سفید مخالفت و موافقت با دولت کنونی کمتر به آن توجه می شود، اما در آینده اثرات مثبت آن را شاهد خواهیم بود. گفتنی است که کاهش نابرابری بدون رشد در میان مدت و بلندمدت، یعنی زدن بر در بسته و توزیع فقر. در حالی که هدفمند کردن یارانه ها سیاست مطلوبی از نظر اقتصادی و نیز از نظر کاهش برابری(در کوتاه مدت) بود، باید به دنبال سیاست های افزایش دهنده رشد اقتصادی نظیر کنترل کسری بودجه دولت، خصوصی سازی، اصلاح سیاست خارجی، آسان سازی فضای کسب و کار و اصلاح سیاست های ارزی، پولی و سیاست های بازار کار بود. خصوصا هم اکنون که امکان اصلاح سیاست ارزی کشور وجود دارد، دولت باید وقت را غنیمت شمرده و نسبت به افزایش نرخ ارز (که یک باید برای اقتصاد ایران است) و یکسان سازی نرخ بازار و نرخ دولتی اقدام کند.

  • saeedeh
    0 | 0

    آمار بانک مرکزی در تمامی زمینه ها مخدوش و جهت دار است. با این تورم سرسام آور قطعاً وضعیت نابرابری تشدید شده است. باور کنیم!

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    خانم سعیده، این نوشته با این فرض است که امار صحیح است. اگر به آمار نشود اطمینان کرد دیگر تحلیلی نمی توان داد. صرفا می توان گفت امار مخدوش است. ولی به یک نکته توجه کنیم که این همان بانک مرکزی است که ده سال و بیست سال پیش هم امار ضریب جینی را منتشر می کرده است. پس تغییر در همین امار هم نشان از چیزی دارد.

  • مهسا
    0 | 0

    گاهی اقتصاد دانان خوب است که آمارهای دستکاری شده و نظریات را رها کنند و برای تحلیلات خود سری به خیابان ها و شهر های امروز بزنند تا ببینند که مردم در حال زندگی در دنیاهای کاملاً جدا از یکدیگر هستند. دو گروه که تفریحات یک گروه و مشکلات گروه دیگر حتی در تصوراتشان هم نمیگنجد.

  • ...
    0 | 0

    شما مطمئنید این همون بانک مرکزیه جناب صادق الحسینی؟!

  • سید امیرحسین مهدوی
    0 | 0

    صادق جان سلام
    بسیار مطلب خوب و در این فضای سیاه-سفیدِ وب سایتهای فارسی متهورانه بود!اما اشاره نکردی که کم شدن فاصله دهک های سقف و کف، بیشتر مدیون رشد ناچیز بهره مندیِ دهک پر درآمد و رشد جهشی دهک پایین بوده یا هر دو با آهنگ متوازنی به هم نزدیک شدند؟

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    مهسا خانم، این حرف شما درسته. ولی نه تنها امار که تحلیلهای پیشینی و پسینی از هدفمندکردن نشان از این داره که وضعیت دهک های پایین به صورت مشخصی تغییر کرده. و این چیز عجیبی هم نیست. دهک هایی که به نان شب محتاج بودند، حداقل پول ناچیزی ماهانه می گیرند که برای آنها ناچیز نیست. در مورد دنیاهای جدا، این چیز جدیدی نیست. در همه جوامع هم هست، مهم این است که این فاصله ها چقدر کم یا زیاد بشود. که اینجا به نظر می رسد کم شده.

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    به ناشناس: پرسنل بانک مرکزی در این دولت تفاوتی نکردن. بدنه همان بدنه است و اگر کسی با فرآیندها آشنا باشه می دونه که دستکاری در این امارها چیزی نیست که بشه پنهانش کرد و عملا امکانش وجود نداره.

    به امیرحسین عزیز: رشد اقتصادی ایران در 3-4 سال گذشته حدود 1.5 درصد بوده سالانه. این در حالی است که در سال 55-56 قبل از انقلاب رشد حتی به صفر و منفی یک هم رسید، ولی باز جینی افزایش یافت. تصور من اینه که سهم بزرگ مربوط به هدفمند کردن یارانه هاست. چون حداقل دو دهک پایین رو خیلی کشید بالا. کف رو به سقف نزدیکتر کرد. من مطمئن نیستم که سقف چقدر اومده باشه پایین، یا اصلا اومده باشه پایین یا نه. ولی این چیزیه که نیاز به تحقیق و کار بیشتر داره.

  • سعید
    0 | 0

    با سلام
    تحلیل ارائه شده با توجه به نمودار ارائه شده منطقی به نظر می رسد اما وقعیت جامعه این نمودار را تایید نمی کند. اینکه ایا این ارقام مخدوش است جیزی است که تاریخ نشان خواهد داد و اینکه یارانه ها حداقل در دهک های پایین و روستاها که بسیاری از هزینه های زندگی در دهک های بالا را ندارند باعث رشد وضعیت معیشتی گردیده شکی نیست و اگر با مردم دهک های پایین برخورد باشد به وضوح قابل روئت است . اما طبق آمار رسمی نظام جمهوری اسلامی افزایش تورم انچنان بالاست که عملا تاثیر یارانه های پرداختی را بی اثر می سازد. انچه مسلمم است در صورت اجرای صحیح هدفمندی یارانه ها این مهم تحقق می یابد اما اینکه هدفمندی یارانه ها چقدر تحقق یافته است جای بحث فراوان دارد. زیرا هدفمندی فقط پرداخت نقدی نبود. یادمان می اید که فبل از شروع هدفمندی مرتبا رسانه ها صحبت از این می کردند که با پول حاصل از هدفمندی هزاران مدرسه بیمارستان بزرگراه و ... می تواند ساخته شود حال اینکه هیچ یک از اینها توسط مردم دیده نشد.

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    به سعید:
    آن ادعاها که ادعاهای درستی نبود و مشخص بود که ممکن و مقدور نخواهد بود.
    ولی در مورد این ادعا که تورم آنقدر بالاست که اثر یارانه ها را خنثی می کند، هیچ کار تحقیقی انجام نشده و صرفا یک ادعاست. ولی من با تقریب قرین به یقین تصور می کنم که حداقل برای دو، سه دهک پایین شهری و پنج، شش دهک پایین روستایی که سایز خانوار بزرگی هم دارند، اثر یارانه ها حتی با تورم 50 درصدی مواد غذایی که سال گذشته وجود داشته خنثی نمی شود.
    دوستانی که این ادعا را می کنند از اثر افزایش درآمد 60 درصدی(برای دهک سوم شهری و دهک ششم روستایی) و اثر بیش از 100 درصدی برای دهک اول شهری و روستایی غافلند. هرچند که قطعا وضعیت طبقه متوسط و دهک های میانی بدتر شده است.

  • رضا
    0 | 0

    با سلام
    آقای الحسینی من از شما به عنوان یک دانش آموخته اقتصاد انتظار دارم که با تدقیق علمی بالاتری نسبت به متوسط قشر تحصیلکرده با مسایل برخورد کنید. حقیقت امر این است که سنجش عمیلکرد یک سیاستگذاری اقتصادی در سطح کلان تنها محدود به کوتاه مدت نیست. سنجش موفقیت دراجرای پروژه ای در حد طرح هدفمندی یارانه ها را تنها با یک ملاک ضریب جینی،اصلا کاری علمی نیست.
    خواهشمند است از این پس تحلیل هایتان از مسایل اقتصادی را تنها با تکه به مستندات علمی و روش تحقیق مستدل ارایه کنید. با تشکر

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    جناب آقای رضا، اولا بنده در اینجا هدفمندی را بصورت کلی بررسی نکردم و صرفا به یک بعد پرداختم. ثانیابرای بررسی آثار یک سیاست ابتدا به اهدافش نگاه می کنند. اگر توانسته بود اهدافش را براورده کند، سیاست موفقی خواهد بود. مهمترین هدف هدفمندی، کاهش نابرابری بود. در ضمن اینجا قرار نبوده همه آثار کوتاه و بلندمدت هدفمندی بررسی شود. که البته من از کوتاه مدت و بلندمت هدفمندی همچنان دفاع می کنم و به نظرم سکندبست اقتصاد ایران در آن شرایط بود.
    ثالثا، این که الان وضعیت اقتصادی و معیشتی برای طبقه متوسط جامعه مطلوب نیست، رشد اقتصادی بالا نیست، رونق کسب و کار کم است، به هدفمندی ربط کمی دارد. بیش و پیش از آن به وضعیت خارجی کشور و مدیریت کلان اقتصادی برمیگردد(یک مجموعه می تواند عملکرد خوبی در یک شاخص ولی عملکرد نامطلوبی در شاخص های دیگر داشته باشد). پس به عوض مغلوط و مخلوط کردن مسایل و سیاست ها با هم، بهتر است آثار هر سیاستی را منصفانه و عالمانه بررسی کنیم.
    اگر توانش را دارید، بسم الله! بنویسید، اقتصاد آنلاین هم چاپ می کند!

  • ناشناس
    0 | 0

    یک سیاست را صرفا با آثار کوتاه مدت آن نمی توان بررسی کرد. کاملا درست است که در سال اول باعث کاهش نابرابری شده است ولی آثار منفی آن از پایان سال 1390 با تورم شتابان شروع شده است و می دانید که تورم وضعیت نابرابری درآمد را تشدید میکند و لذا نمی توان باعجله در مورد یک سیاست و پیامدهای آن اظهار نظر کرد. از طرف دیگر همه چیز یک طرفه است دولت اعلام میکند که طرح موفق بوده و دیگران میگویند ناموفق بوده. دولت خودش تایید میکند و خودش آمار و ارقام میدهد و هیچکسی نمیتواندآن را رد یا تاییدکند!

  • محمدصادق الحسینی
    0 | 0

    درست است که یک سیاست را تنها با سال اول اجرا نمی توان ارزیابی کرد. اما تا زمانی که امار جدیدتری در دست نیست، باید این کار را کرد و در همه جای دنیا هم همین کار را می کنند.
    در مورد اثرات تورمی: تورم پس از سال نود، بیشتر به بحث سیاست خارجی مربوط می شود تا تحریم ها. ارنه این پول یارانه ها، تزریق جدیدی به اقتصاد محسوب نمی شود. همان پولی است که من و شما در باک ماشین می سوزاندیم و حالا دیگران (با احتمال بیشتری فقیرترها) خرجش می کنند. این سیاست می تواند در تورم کالاهای اساسی و خوراکی ها تاثیر گذار بوده باشد. که تورم 50 درصد خوراکی ها در سال 90 آن قدر نیست که بتواند اثرات این توزیع جدید را خنثی کند.

  • azadeh
    0 | 0

    واقعا این اطلاعات متعلق به یک جامعه ی مجازیه که اقتصاددان ها برای خودشون ساختن این نرخ تورم و ضریب جینی اون چیزی نیست که مردم به واقع دارن باهاش دست وپنجه نرم می کنن

  • عظیم زاده
    0 | 0

    به نظر من این تحلیل اصلا با واقعیت های جامعه ما سازگاری ندارد.چرا که هنوز در کشور ما شفاف سازی اطلاعات درآمدی انجام نشده و گر این شفاف سازی انجام بشود ضریب جینی عدد به مراتب بزرگ تری خواهد بود.

ارسال نظر

عناوین بیشتر