کد خبر 42996
A
محسن رنانی عنوان کرد:

اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها در وضعیت فعلی بسیار خطرناک و نامعقول است؛ بنابراین اگر دولت مصمم به آن است اشکالی ندارد اجرا کند اما تنها زمانی که نشانه‌های خروج اقتصاد ایران از رکود آشکار شده باشد.

محسن رنانی از اساتید اقتصاد دانشگاه اصفهان در حالی در اسفند پارسال در بنیاد باران در نشستی با حضور محمد خاتمی، رییس جمهور اسبق به تحلیل ابعاد مساله "تکینگی" در اقتصاد ایران پرداخت که در اواخر سال 91 نیز نسبت به بروز و ادامه آن در اقتصاد کشور هشدار داده بود.

 

وی اعلام کرده بود که اقتصاد هنوز کاملا وارد تکینگی نشده است اما پیش آگهی هایی را از خود بروز داده است که اگر مسیر کنونی ادامه یابد قطعا به نقطه تکینگی خواهد رسید و زنهار دادم که همه، یعنی همه اجزای حکومت و همه نهادهای اقتصادی و اجتماعی جامعه، باید همت کنند تا از افتادن به وضعیت تکینگی نجات یابد.

 

این اقتصاددان در تحلیل اخیر خود به بررسی این مساله پرداخت که در فاصله اسفند 91 تا اسفند 92 سر اقتصاد ایران چه آمده است و آینده این اقتصاد به چه مسایلی گره خورده است.

 

رنانی در بخشی از بررسی خود با تاکید بر اینکه کنترل پذیری و انعطاف‌پذیری در نظام اقتصادی ایران رو به کاهش است از شرایط موجود به "تکینگی" تعبیر می‌کند که بر اساس آن یک سیستم به وضعیتی برگشت‌ناپذیر می‌رسد یعنی وارد فرآیندی می‌شود که دیگر امکان برگشت آن به وضعیت قبل نیست.

 

وی که از منتقدان اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌هاست در بخشی دیگر از تحلیل خود معتقد است که در شرایط رکود تورمی موجود و در جایی که ابهامات اساسی رفع نشود ورود به اجرای فاز دوم، یک خطای استراتژیک خواهد بود.

 

رنانی با اشاره به مخاطرات و مسائل پیش روی دولت در اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها، پرداخت یارانه نقدی را پروژه‌ای حاکمیتی و دولتی می‌داند و می‌گوید: حالا هم برای این‌که فاز دوم هدفمندسازی خوب اجرا شود، کل حکومت باید همت کند نه فقط دولت این در حالی است که بحث پرداخت یارانه‌ها، امروز در توان دولت روحانی نیست. در مسولیتش هم قاعدتا نیست چراکه این سیاست پیش از این بر اساس تمایل و حمایت مقامات ارشد و اجماع کلیه قوا اجرا شده است.

 

متن کامل تحلیل دکتر محسن رنانی پیرامون " موقعیت فعلی اقتصاد ایران و آنچه دولت در اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها با آن رو بروست" در آستانه اجرای فاز دوم و همرمان با ثبت‌نام برای دریافت یارانه نقدی، از سوی وی به صورت اختصاصی در اختیار ایسنا قرار گرفته است که در ادامه خواهد آمد.

 

 

مفهوم تکینگی اقتصادی چیست؟

تکینگی، ترجمه واژه singularity است و به وضعیتی می‌گوییم که یک سیستم به وضعیتی برگشت ناپذیر می‌رسد یعنی وارد فرآیندی می‌شود که دیگر امکان برگشت دادنش به وضعیت قبل نیست. نمونه مهم این تکینگی را در ستاره‌ها می‌بینیم. ستارگان بزرگی که به پایان زندگی خود می‌رسند و به علت هم‌جوشی درونی خود در خودشان فرو می‌ریزند، تبدیل به جرمی کوچک اما با فشردگی عظیم و چگالی بی‌نهایت می‌شوند.

 

در این صورت گرانش (جاذبه) این ستاره تکینه شده و در خود فرو ریخته، آنقدر شدید می‌شود که حتی نور را هم جذب کند و نور هم نمی تواند از حوزه گرانش آن خارج شود. به‌ همین خاطر به آن سیاه چاله می‌گویند چون نور هم از آن بیرون نمی‌آید تا ما آنچه در درون سیاه چاله هست را ببینیم. در واقع از آثاری که در پیرامون این‌ها هست درمی‌یابند که اینجا سیاه چاله است. به وضعیتی که یک ستاره در خود فرو می ریزد تکینگی می‌گویند.

 

گلوله‌ای را در نظر بگیرید که در میان پارچه‌ای که در هوا بسته شده انداخته ایم. پارچه از اطراف به سمت وسط، شیب پیدا می کند. هر چیزی در دامنه این پارچه قرار گیرد به سمت وسط پارچه حرکت می‌کند. این دامنه شیب‌دار پارچه را «افق رویداد» می‌گویند.

 

یعنی هر گلوله کوچک‌تر دیگری دراین دامنه بیافتد، به سمت وسط کشیده می شود. یعنی وارد مسیری برگشت ناپذیر می شود و می‌رود تا خودش هم در چاله وسط بیفتد. پس این فاصله‌ای که گلوله وارد مرحله‌ای می‌شود که لحظه به لحظه برگشت ناپذیر می‌شود را افق رویداد می‌گوییم و مرکز پارچه را سیاه چاله می‌نامیم.

 

 

تهران به سیاه چاله تبدیل شده است

 

برای اینکه مفهوم سیاه چاله را در زندگی روزمره نیز درک کنیم مثالی می‌زنم. تهران، امروز تبدیل به یک سیاهچاله شده است. یعنی به وضعیتی رسیده که همه چیز را در کشور به سمت خودش می‌کشد. نیروی انسانی، سرمایه‌های اقتصادی، نخبگان، قاچاقچیان و سایر طالبان قدرت و ثروت، همه به سوی تهران جذب می شوند. هیچ قدرتی هم دیگر نمی‌تواند این روند حرکت به سوی تهران را برگرداند.

 

دولت نهم چقدر تشویق کرد و وام داد تا بتواند عده ای را کارمندانش به خروج از تهران راضی کند. ظاهرا تنها پنج شش هزار نفر استقبال کردند. در حالی که سالیانه ده‌ها هزار نفر به تهران مهاجرت می کنند.

 

یک سیاره که در دام افق رویداد یک سیاه چاله گرفتار شده است را تنها یک عامل بیرونی - مثل برخورد یک سیاره عظیم دیگر به آن - می تواند از دام سیاه چاله آزاد کند. یکی از خطاهای تاریخی نظام تدبیر در جمهوری اسلامی این بود که تهران را به یک سیاه چاله تبدیل کرد. تهران امروز مهم‌ترین آفت جمهوری اسلامی است.

 

هیچ دولتی که هیچ، هیچ رژیمی هم نمی‌تواند تهران را به وضع قبل برگرداند یا حتی پایتخت را جابجا کند. این سخن که می‌گویند پایتخت باید جابه‌جا شود، به‌ لحاظ سیستمی اصلا امکان‌پذیر نیست که بشود یک پایتخت تکینه شده را جابجا کرد چون وقتی به مرحله تکینگی رسید دست زدن به آن بحران می‌آفریند یعنی انبوهی از مشکلات و مسائل تازه می آفریند که دیگر نمی تواند مدیریتش کرد. مثالش این است که یک بیمار سرطانی تومور سرطانی اش به مرحله متاستاز برسد یعنی سلول‌های سرطانی از جای خود حرکت کنند و به سرعت در کل بدن تکثیر شوند.

 

در این مرحله دیگر جراحی فایده ندارد و اگر جراحی کنید، عملا مرگ بیمار را تسریع می‌کنید. تهران امروز به مرحله تکینگی رسیده و با جراحی‌هایی مثل انتقال پایتخت و خروج تعدادی از کارمندان دولت از آن مشکلش حل نمی شود بلکه باید به تدریج از بیرون سیستم فرآیندها و تحولات بزرگ دیگری مثل تحولات فن‌آوری که مثلا در 20 سال آینده روی خواهد داد پیدا شود تا تهران از وضعیت تکینگی خارج شود.

 

فرض کنید وقتی که اتومبیل‌های پرنده ساخته شود. پس تکینگی وقتی است که یک سیستم به مرحله‌ای می‌رسد که امکان بازگشت به وضعیت قبلش وجود ندارد.

 

سیستمی که در دامنه افق رویداد قرار گرفته و دارد به سمت تکینگی می رود دو ویژگی از خود بروز می دهد که باعث می شود روز به روز پیش بینی پذیری آن کم شود. یکی این که به تدریج کنترل پذیری آن سیستم کم می‌شود، و دیگر این که انعطاف پذیری آن سیستم هم کاهش می یابد.نتیجه کاهش همزمان انعطاف پذیری و کنترل پذیری سیستم، می‌شود کاهش پیش‌بینی ‌پذیری.

 

تهران الان کاملا در مرحله پیش‌بینی ناپذیری است. هیچ کس نمی‌داند که اگر در تهران 2-3 روز آب یا برق قطع شود چه خواهد شد. اگر زلزله شود چه خواهد شد. هیچ کس نمی‌داند اگر حاشیه نشین‌ها در تهران شورش کنند چه خواهد شد. خیلی مسائل در تهران قابل پیش بینی نیست. بزرگ شدن بی رویه این سیستم باعث شده که پیش بینی پذیری آن از دست برود.

 

 

کاهش کنترل‌پذیری در اقتصاد ایران

 

اکنون سخن ما این است که اقتصاد ایران در سالهای اخیر علایم پیش‌بینی ناپذیر شدن را از خود بروز داده است و وقتی دقیق می شویم می بینیم در واقع کنترل پذیری و انعطاف پذیری در نظام اقتصادی رو به کاهش بوده است.

 

در کشورهای دارای اقتصاد سالم وقتی دولت می‌خواهد صادراتش را افزایش دهد، مثلا با یک یا دو درصد کاهش ارزش پول ملی خود یعنی افزایش نرخ ارزهای خارجی، صادراتشان تحریک می شود یا حتی جهش می‌کند. پس دولت می‌تواند با نرخ ارز، اقتصادش را کنترل کند یا وقتی مثلا ژاپن نیم درصد نرخ بهره بانکی را کاهش می دهد، سرمایه گذاری بالا می‌رود یا وقتی قیمت بنزین 10 درصد بالا می رود به همین نسبت مصرف بنزین کم می شود.

 

اما شما در ایران نرخ بهره را 10 درصد پایین بیاورید سرمایه گذاری افزایش نمی یابد. ممکن است با کاهش نرخ بهره مردم وام بیشتری بگیرند ولی الزاما سرمایه گذاری تولیدی بالا نمی رود. در ایران نرخ ارز را 300 درصد افزایش دهید، همین وضعیتی که در دوسال پیش بوجود آمد، اما صادرات تغییر محسوسی نمی‌کند.

 

 

فساد دیگر با دستورالعمل‌های مرسوم کنترل نمی‌شود

 

از این دست مثال‌ها فراوان می تواند زد و همه آنها یک معنی دارند و آن این که کنترل پذیری اقتصاد ایران بسیار کاهش یافته است و این اقتصاد را خیلی ساده با سیاست‌های پولی و مالی نمی‌توان هدایت کرد. در واقع ابزارهای سیاست اقتصادی در ایران، که ابزارهای کنترل اقتصاد هستند، پسیو یا غیر فعال شده‌اند.

 

همین وضعیتی که الان فساد در نظام اداری پیدا کرده است دیگر قابل کنترل نیست. پس نمی‌توان با سیاست‌ها و روشهای مرسوم دستورالعمل و آیین نامه بنویسیم و یا موعظه و خواهش کنیم، تا فساد کاهش یابد. فساد در نظام اداری ایران، سیستمی شده است یعنی به طور سیستماتیک فساد تولید می‌شود. نه اینکه یک آدم فاسدی در جایی فساد تولید کند که اگر برداریمش مساله حل می شود، بلکه چیدمان سیستم طوری است که به‌طور اتوماتیک فساد تولید می‌کند. یعنی کنترل پذیری سیستم کاهش یافته است. به همین ترتیب انعطاف پذیری سیستم هم کم شده است.

 

مثلا شما قیمت گاز شهری و صنعتی را بالا می برید تا مصرف آن کم شود اما نه خانوارها مصرفشان قابل کاهش است نه تولیدکنندگان چون هزینه تغییر فناوری برای کارخانه‌ها به حدی زیاد است که ترجیج می‌دهند همان گاز گران را مصرف کنند و هزینه بازسازی واحدهای مسکونی و دوجداره کردن در و پنجره ها آن اندازه بالاست که خانوارها ترجیح می دهند پول گاز را بیشتر بدهند اما سراغ تغییرات ساختاری در واحد مسکونی خود نروند. به همین ترتیب نظام اداری به مرحله عدم انعطاف و ناکارایی مزمن رسیده است. و مثالهای فراوان دیگر.

 

 

حرکت به سوی تکینگی در اقتصاد ایران

 

این‌ها همه نشان می‌دهد که ما به سمت وضعیت‌های تکینه شونده و غیر قابل بازگشت در اقتصاد در حال حرکتیم. در واقع اقتصاد ما اکنون در افق رویداد یعنی در یک سرازیری قرار دارد که هرچه جلوتر می رود بازگشت ناپذیرتر می‌شود. شاخص‌های زیادی هست که می‌تواند به ما هشدار دهد که ما در مرز انعطاف ناپذیری و کنترل ناپذیری هستیم و به واقع در وضعیت پیش بینی ناپذیری اقتصاد ایران قرار داریم که هر چه جلوتر برویم امکان بازگشت را سخت تر می کند و به همین خاطر تا دیر نشده است باید به داد این اقتصاد رسید. این بحثی بود که ما سال گذشته مطرح کردیم. اما بعد از آن چه رخ داد؟

 

 

انتخابات یازدهم و پدیده «رویدادگی»

 

بعد از اسفند 91، و در واقع در جریان انتخابات یازدهم ریاست جمهوری پدیده‌ای در ایران رخ داد به‌نام «رویدادگی». واژه «رویدادگی» را برای ترجمه واژه انگلیسی کاتاسروفی (catastrophe)گذاشته‌ام. نظریه سیستم‌های آشوبناک، می‌گوید بعضی از رفتارهای سیستم‌های طبیعی و اجتماعی ادامه روندهای سابقشان نیستند و یکباره از یک روند به یک روند دیگر که ممکن است کاملا مخالف روند قبلی باشد پرش می کنند.

 

به عنوان مثال وقتی در قیمت‌ها یا نرخ ارز پدیده رویدادگی رخ دهد دیگر نمی‌توانید بگویید قیمت‌ها روزی یک درصد بالا می رود پس تا یک ماه دیگر ۳۰ درصد بالا رفته است. یا تورم دارد کاهش پیدا می کند پس سال آینده تورم می رود زیر بیست درصد. این ها پیش بینی بر اساس تئوری‌های ساده ریاضی هستند.

 

در سیستم‌های پیچیده بویژه در سیستم‌های اجتماعی بعضی وقت‌ها مثلا در رفتارهای اجتماعی با رفتارهای رویدادگی روبه‌رو هستیم. اگر بخواهیم مفهوم رویدادگی را بهتر درک کنیم، مسیر پرواز یک سنجاقک را نظر بگیرید که دارد آرام و در یک مسیر خطی و یکنواخت پرواز می‌کند اما ناگهان در یک لحظه، مسیرش به سطح بالاتر جهش می کند یا اصلا به عقب بر‌می‌گردد. پس مسیر پرواز سنجاقک دارای حالت رویدادگی است. یعنی قابل پیش بینی نیست.

 

در بهار سال ۱۳۹۲ فرایندها و روندهای سیاسی به گونه‌ای پیش رفت که مردم ایران به‌خاطر نگرانی‌ها و ناامیدی‌هایی که داشتند در انتخابات یازدهم به رفتار رویدادگی دست زدند، یعنی رفتاری که از قبل قابل پیش بینی نبود. برای اینکه علت این رفتار مردم خیلی روشن شود، اجازه دهید که یک مثال بزنم؛ ما در جنگل شیری را می‌بینیم و به طرف آن شلیک می‌کنیم. این شیر، هم خشمگین می‌شود و هم می‌ترسد. اگر خشم غلبه کند، حمله می‌کند. اگر ترس غلبه کند فرار می‌کند. اگر خشم و ترس هم‌وزن باشند حرکتی نمی‌کند و مردد می ماند. همین که یک نشانه در رفتار ما ببیند که حاکی از آن باشد که ما خودمان هم ترسیده ایم و عقب می‌رویم خشم شیر بر ترسش غلبه می کند و به ما حمله می کند. و بر عکس اگر ببیند ما دوباره داریم به طرفش نشانه می رویم،‌ ترسش بر خشم غلبه می کند و فرار می کند.

 

 

رفتار مردم ایران وارد فاز رویدادگی شده است

 

در انتخابات خرداد 92، رفتار مردم از نوع رویدادگی بود و اصولا این را بگویم که فعلا از این به بعد تا زمانی که فعلا قابل پیش بینی نیست، رفتار مردم ایران وارد فاز رویدادگی شده. یعنی شما از این به بعد رفتار مردم ایران را در مسائل سیاسی و اقتصادی نمی تواند به صورت مرسوم و با تحلیل های دو دو تا چهارتای عقلانی، پیش بینی کنید.

 

رفتار مردم ایران به‌خاطر تحولات شدید و بی حساب و کتابی که در این سال‌های اخیر رخ داده وارد فاز رویدادگی شده است. در اواخر دولت دهم مردم ایران، در شرایط ناامیدی و دلزدگی به‌سر می‌بردند، یعنی از وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور ناراحت و از بهبود آن ناامید بودند. در عین حال، شرایط کشورهای عربی، بویژه تحولات لیبی و مصر و سوریه و عراق و غیره آنها را اندیشناک کرده بود.

 

همزمان تحریم‌ها و تهدیدهای کشورهای غربی هم آنها را نگران کرده بود؛ بنابراین در بهار ۹۲ درحالی که مردم نوعی قهر و ناامیدی و دلزدگی از شرایط موجود اقتصادی و سیاسی کشور داشتند و آمادگی حضور در فعالیت‌های سیاسی را نداشتند، در عین حال، نگران و ترسناک از آینده هم بودند. این بود که وقتی مردم خبر شدند که آقای هاشمی می‌خواهد بیایند، یک مرتبه شوقی ایجاد شد. یعنی جامعه که در حالت تردید بین ناامیدی و قهر از یک سو و اندیشناکی از آینده و تلاش برای یافتن راه حلی برای آینده از سوی دیگر قرار داشت با آمدن آقای هاشمی کفه اندیشاکی و امید به یافتن راه حل، غلبه کرد و یک استقبال گسترده شکل گرفت. بعد از رد صلاحیت آقای هاشمی این شوق رفت که به سمت یاس بگراید. آنگاه با حمایت دو بزرگوار از آقای روحانی، همین که مردم احساس کردند که پنجره‌ای گشوده شده است که می‌توانند شانس‌ خودشان را برای دور شدن از خطر تحریم و تهدید امتحان کنند و شاید بتوانند کشور را از درغلتیدن به شرایط بحرانی نجات دهند، در ساعات و لحظه‌های آخر، رفتارشان حالت رویدادگی به خود گرفت بو سمت صندوق‌ها هجوم بردند. اینکه کسی نتوانست رفتار مردم ایران در انتخابات را پیش بینی کند، به این خاطر بود که مردم وارد فاز رویدادگی شده بودند. اول ناامیدی همراه با ترس، توازن داشت. با یک حرکت کوچک، یک مرتبه امیدوار شدند که شاید بشود کاری کرد. پس به صندوق ها هجوم بردند و نتیجه ای غیرمنتظره را رقم زدند.

 

 

 

توقف سقوط اقتصادی با ضربه انتخابات یازدهم

 

این رویدادگی همان ضربه‌ای بود که از بیرون به فضای اقتصادی زده شد. گفتیم که وقتی سیاره ای در دام یک سیاه چاله‌ می افتد تنها یک انرژی عظیم دیگر از بیرون باید بیاید تا مانع سقوط این سیاره در سیاه چاله شود. رویدادگی رفتار مردم ایران در انتخابات یازدهم انرژی عظیمی بود که در سپهر سیاسی کشور تولید شد و توانست حرکت اقتصاد ایران به سوی سقوط را متوقف کند. به همین خاطر فضایی که پیش از انتخابات، رو به ناامیدی و دلزدگی بود،پس از انتخابات به فضای نشاط و امید تبدیل شد اما این فضای نشاط و امید چند ماه بیشتر دوام نداشت مثلا تا مدتی بعد توافق هسته ای اما گفتم که مردم ما به علت بی ثباتی های ریشه دار سالهای اخیر، اصولا الگوی رفتاری شان از جنس رویدادگی شده است. پس آنها پس از انتخابات نیز همچنان غیر قابل پیش بینی رفتار می کنند. الان که ما نگاه می‌کنیم، می بینیم مردم الاناز فاز نشاط و امید خارج شده ووارد فاز ارزیابی و نظاره شده‌اند. به نظر می رسد تا چند ماه دیگر نیز از فاز نظاره و ارزیابی خارج می‌شوند، و وارد فاز کنش خواهند شد.

 

 

اینکه کنش مردم ایران مثبت باشد یا منفی، بستگی به تحولاتی دارد که در رفتار نظام و دولت رخ خواهد داد. اگر مردم وارد کنش منفی شوند، نقدینگی‌هایی که اکنون رسوب کرده اند و ساکن شده اند- چرا که صاحبان آنها هم اکنون دست از تصمیم و اقدام کشیده‌اند و دارند ارزیابی‌شان از دولت روحانی را انجام می دهند-به حرکت می‌افتند و از این بازار به آن بازار می روند.

 

در واقع انتظارات تورمی روشن می‌شود و اقتصاد وارد فاز بی ثباتی اقتصادی همراه با تورم شتابان خواهد شد اما اگر ارزیابی مردم از دولت یازدهم مثبت باشد و احساس کنند که اوضاع خوب است و این دولت دارد خوب عمل می کند یا نظام دارد با دولت روحانی برای عبور کشور از بحرانها، تعامل مثبت می کند و انتظار می رود اوضاع اقتصادی واجتماعی به سمت بهبود برود، آنگاه مردم وارد کنش مثبت خواهند شد. در این صورت ثبات کنونی باقی می‌ماند و کم‌کم به سمت رونق خواهیم رفت. در واقع به علت این که امروز رونق و رکود در اقتصاد ایران، اقتصادی نیست یعنی عامل اصلی رکود اقتصادی، فضای سیاسی و اجتماعی کشور بوده است؛ به همین ترتیب خروج اقتصاد ایران از رکود بستگی به این دارد که ارزیابی مردم از فضای سیاسی و اجتماعی آینده ایران چه باشد.

 

 

مصائب اقتصادی دولت یازدهم

 

اما ببینیم در بعد اقتصادی کجا هستیم و دولت آقای روحانی از منظر اقتصادی با چه مسایلی روبه‌روست و چه چشم اندازی در مقابل آن است یعنی فعلا که مردم در فاز ارزیابی هستند و هنوز وارد فاز کنش نشده اند وضعیت اقتصاد چگونه است و بعد که وارد کنش می شوند چه خواهد شد. در بعد اقتصادی، یک مساله این است که با سیاست‌های مرسوم اقتصادی، امکان تحرک اقتصاد ایران وجود ندارد.

 

 

نمی‌دانم چرا مشاوران اقتصادی رییس جمهور ...

 

نمی‌دانم چرا همچنان مشاوران اقتصادی دولت آقای روحانی، تلاش دارند که از طریق ابزارهای مرسوم اقتصادی، وضعیت رکود کنونی را مدیریت کنند یا خارج کنند. ابزارهای مرسوم مربوط به شرایط مرسوم است. مثلا قواعد رانندگی مربوط به وقتی است که شرایط خیابانهای شهر عادی است. اما اگر خیابانهای شهر را سیل گرفته باشد که دیگر نمی شود با اعمال قواعد معمول رانندگی، تردد شهر را سازمان داد. باید راههای تازه ای یافت.

 

 

من الان نمی‌دانم چرا مقامات اقتصادی کشور گمان می‌کنند با اجرا فاز دوم هدفمندی، به روش‌های مرسوم مثلا با جمع کردن نقدینگی می‌توانند تورم را کنترل کنند. من نمی‌فهمم چه استدلالی پشت این قضیه است. در شرایط عادی اقتصادی می توان تورم را با جمع آوری نقدینگی کنترل کرد. الان ما در شرایط عادی نیستیم. نخست این که دیگر ابزارهای موثری برای جمع آوری نقدینگی نداریم و دوم این که اگر شما نقدینگی را جمع آوری کنید، به رکود دامن می‌زنید. و سوم این که اگر مقداری از نقدینگی را هم جمع آوری کنید، تورم الزاما کنترل نمی‌شود چون در دولت قبلی سوخت عظیمی زیر دیگ این تورم گذاشته شده که به علت نرسیدن اکسیژن، هنوز این سوخت به طور کامل شعله ور نشده و انرژی آن تخلیه نشده است.

 

 

 

آن سوخت چیست؟

 

آن سوخت چیست؟ هفت برابر شدن نقدینگی در هشت سال اخیر است. یعنی نقدینگی از حدود 70 هزار میلیارد تومان، به بالای 500 هزار میلیارد تومان بالا رفته است. چنین نقدینگی عظیمی در این هشت سال به عنوان سوخت زیر دیگ اقتصاد ایران قرار داده شده است اما در همان دوره، تورم و فشار تومی آن خارج نشده است.

 

وقتی نقدینگی تزریق می‌شود به دو روش اثرش خنثی می‌شود یا باید تولید متناسب با نقدینگی بالا رود که در این هشت سال، تولید کشور تقریبا بالا نرفته است چون برخی سالها رشد مثبت و برخی سالها رشد منفی داشته است. این را از روی ثابت بودن اشتغال کل کشور در این هشت سال هم می توان دریافت. یا این‌که باید قیمت‌ها متناسب را رشد نقدینگی، بالا برود.اما در حالی که در این هشت سال نقدینگی حدود ۶۵۰ درصد بالا رفته است اما رشد شاخص قیمت ها حدود ۴۲۰ درصد بوده است یعنی تورم حدود ۲۳۰ درصد کمتر از نقدینگی، بالا رفته است.

 

 

 

هنوز انرژی نقدینگی که زیر دیگ اقتصاد گذاشته شد آزاد نشده است

 

پس آن نقدینگی که در دولت نهم و دهم زیر دیگ اقتصاد ایران قرار داده شده، هنوز انرژی‌اش به طور کامل آزاد نشده است. اینکه فکر کنیم اگر ما مقداری اوراق مشارکت بفروشیم، نقدینگی را می‌توانم کنترل کنیم، این خیال خامی است. اول این که فروش که نمی‌رود، اگر هم فروش برود چندان نیست که انرژی آن سوخت عظیم را خنثی کند. پس دست دولت یازدهم در اینجاها بسته است.

 

 

 

ایران، تنها کشوری که 40 سال تورم دو رقمی دارد

 

مساله بعد این‌که اقتصاد امروز ایران گرفتاررکود تورمی است. ما اکنون با عمیق‌ترین دوران رکود تورمی تاریخ‌مان روبه‌رو هستیم. چهل سال است در ایران تورم دو رقمی داریم. جز یک سال، به نظرم در دوره دولت آقای مهندس موسوی. در کل 40 سال گذشته، از سال 52 تا کنون، تورم در ایران دو رقمی بوده است. یعنی تنها کشور دنیا هستیم که 40 سال مداوم تورم دو رقمی داشته است.

 

کینز، اقتصاددان بزرگ قرن بیستم می‌گوید اگر می‌خواهید ملتی را نابود کنید، بهترین ابزار، خاموش‌ترین ابزار و کم هزینه‌ترین ابزار، کاهش بلند مدت پول ملی آنهاست. همه بنیان‌های اجتماعی و اقتصادی آنها را می‌توانید از این طریق نابود کنید.

 

 

اگر ما امروز در خیلی از حوزه‌ها به مرز تکینگی رسیده ایم، ریشه‌های تاریخی دارد. منتها مدیریت نامناسب سال‌های اخیر، این را تشدید کرده است. مسائل دیگری نظیر بحران بدهی های معوقه بخش خصوصی و بخش دولتی به بانک‌ّ‌ها؛ تعهد پرداخت یارانه نقدی که خودش از یک سو عامل تشدید کسری بودجه شده است، مساله مسکن مهر و حجم ۱۵۰ هزار میلیارد تومانی کسری سرمایه ای که برای تکمیل آنها لازم است؛ و دهها مساله ریز و درشت دیگر از این دست همه و همه دست به دست هم داده اند و اقتصاد را به سوی بحران می رانند.

 

 

 

موقعیت آچمز دولت در حوزه اقتصادی

 

بنابراین دولت آقای روحانی، به نوعی در حوزه اقتصاد آچمز است. از یک طرف نقدینگی قابل جمع کردن نیست؛ از طرف دیگر دولت با کسری بودجه عظیم روبه‌وست. برای تامین کسری بودجه اگر بخواهد پول منتشر کند، تورم را شعله ور می‌کند، نظام بانکی هم نمی‌تواند کمکش کند،یعنی منابع مازادی ندارد که به دولت قرض بدهد. در عین حال واقع خود نظام بانکی هم با حجم عظیم بدهی های معوقه بدهکار و ورشکسته است. وام خارجی هم نمی‌تواند بگیرد. در شرایط امروز ما سرمایه خارجی هم نمی‌آید. ممکن است در چهار حوزه که خارج از حوزه سرزمینی است مثلا در پارس جنوبی، برخی شرکت های خارجی با گرفتن امتیازهای کلانبیایند سرمایه‌گذاری کنند ولی در داخل سرزمین، این که بیایند و در بخش‌های مختلف اقتصادی سرمایه گذاری کنند، نه چنین نیست و سرمایه خارجی نمی‌آید. در عین حال، انتظارات اقتصادی جامعه از دولت یازدهم بالاست. و جامعه صبور هم نیست، دوره انتظارش کوتاه است. این ها همه مصائبی هستند که این دولت گرفتار آنهاست.

 

 

اجرای فاز دوم هدفمندی یک شرط دارد

 

از این گذشته، اگر فاز دوم هدفمند سازی یارانه‌ها اجرا شود آن سوخت نقدینگی که دولت قبلی زیر دیگ اقتصاد ایران قرار داده و هنوز انرژی‌اش خارج نشده است، موتورش روشن می‌شود. بنابراین اجرای فاز دوم هدفمندی در این شرایط بسیار خطرناک و نامعقول است. در واقع اگر دولت مصمم باشد که فاز دوم را اجرا کند به این معنی است که برای تامین 18 هزار میلیارد تومان کسری یارانه‌ها، می خواهد یک اقتصاد ۷۰۰ هزار میلیارد تومانی را به تلاطم و تنش بکشد که عاقبتش معلوم نیست.

 

 

اگر مصمم هستید فاز دوم را اجرا کنید، اشکالی ندارد اجرا کنید اما یک شرط دارد. وقتی که نشانه‌های خروج اقتصاد ایران از رکود را آشکار شده باشد. یعنی شش ماه شاخص های اقتصاد ایران نشان دهد که وارد مرحله رونق شده است.

 

افزایش قیمت حامل‌ها در شرایط کنونی که رکود تورمی داریم، فشار هزینه‌ای به بنگاه‌ها می‌آورد و رکود عمیق‌تر می‌شود. از طرف دیگر انتظارات تورمی هم آماده است تا شعله ور می‌شود. آنگاه شما در یک مارپیچ عظیم تورم همراه با رکود دوباره می‌افتید که با فاصله چند ماه باعث می شود نرخ ارز هم جهش کند، و اگر چنین شود به منزله پایان دولت آقای روحانی است یعنی عملا دولت یازدهم را زمین گیر می کند و آن را تبدیل یک امدادگر می کند که تا پایان دوره اش باید مانند امدادگر به داد این بازار و آن بازار، این صنعت و آن صنعت، این گروه و آن گروه برسد و هیچ کار اساسی دیگری نمی تواند بکند.

 

 

 

اقتصاد زمین‌گیر و خسته ایران را از رکود خارج کنید

این است که می گوییم اگر سیاستگذاران دولت یازدهم هنری دارند اگر به دانش و تجربه‌ای مجهز هستند، از آنها برای خروج اقتصاد ایران از رکود استفاده کنند. اول اقتصاد زمین گیر شده، خسته و فرسوده ایران را از رکود خارج کنند و تورم آن را آرام کنند بعد به جان آن بیفتند و هر جراحی که خواستند روی آن بکنند. رکود عمیق برای اقتصاد مانند این است نبض و فشار خون آن پایین افتاده باشد. تورم بالا هم برای اقتصاد مانند تب است. هیچ پزشکی وقتی بیمارش در ضعف مفرط و فشار خون پایین و تب بالا قرار دارد دست به حراجی او نمی زند.

 

 

 

پرداخت یارانه یک پروژه حاکمیتی است نه دولتی

 

ضمن این که هدفمندسازی یک پروژه حکومتی است نه یک پروژه دولتی. در دولت دهم کل قوای حکومت همت و همکاری کردند تا مرحله اول این طرح اجرا شود. حتی نیروی انتظامی هم تلاش کرد تا کسی اعتراض نکند، حتی به مطبوعات هم هشدار داده شد که علیه اجرای فاز اول هدفمندی مطلب ننویسند.

 

با این حال فاز اول موفق نبود. حالا هم برای این‌که فاز دوم هدفمندسازی خوب اجرا شود، کل حکومت باید همت کند فقط نه دولت. اصلا بحث پرداخت یارانه‌ها، امروز در توان دولت روحانی نیست. در مسولیتش هم قاعدتا نیست برای اینکه این سیاست قبلابر اساس تمایل و حمایت مقامات ارشد و اجماع کلیه قوا اجرا شد. حالا هم که به نقطه ناتوانی رسیده باید کل قوا همت کنند تا یارانه‌ها تامین و پرداخت شود.

 

اگر قرار است مردم توجیه شوند که ادامه پرداخت یارانه‌ها به این شکل به صلاح کشور نیست، کل قوا باید توجیه‌شان کنند. اگر هم باید یارانه ها داده شود، دو راه دارد یا دولت به تنهایی وارد شود یا کل قوای نظام مشارکت کنند. دولت یازدهم دو راه دارد؛ یا با افزایش قیمت سوخت دوباره چرخه تورم را روشن کند و فشار عظیم تازه ای به مردم بیاورد یا این که پول چاپ کند که باز موتور تورم روشن می‌شود؛ بنابراین اقتصاد ایران را در گردابی از بی ثباتی تازه وارد می‌کند.

 

 

بهتر است دولت باید برای تامین منابع پرداخت یارانه‌ها وارد تعامل با حکومت شود. الان مساله مارپیچ تورم و رکود عمیق و طولانی کل اقتصاد ایران و ثبات اجتماعی و امید به آینده مردم را نشانه رفته و تخریب می کند. این تخریب ها هزینه های تاریخی و بلندمدتشان از هزینه‌های جنگ کمتر نیست. حتی با توجه تخریب طبقه متوسط، یک تورم عظیم دیگر می تواند به بی ثباتی اجتماعی بینجامد. خوب حالا هم نهادهایی که مدعی حمایت از انقلابند بایدسرمایه‌هایشان را بیاورند وسط.

 

بالاخره یک سری نهادها و بنیادها و موسسات عمومی و وابسته به حکومت هستند که توانایی آن را دارند که بخشی از کسری یارانه‌ّها را تامین کنند. این‌ها در سالهای گذشته رانت‌ها و منافعی برده‌اند بیایند و بخشی از کسری یارانه‌ها را در یکی دو سال آینده برعهده بگیریند تا کم‌کم با تورم ارزش یارانه‌های پرداختی ناچیز شود.

 

با نرخ تورم موجود تا دو سال دیگر ارزش یارانه‌ها نصف می‌شود. حتی اگر این نهادها و بنیادها مالیات خود را هم بدهند کسری یارانه‌ها تامین می شود و دولت مجبور نمی شود قیمت سوخت را بالا ببرد. در هر صورت دولت روحانی باید از پروژه‌ یارانه‌ها عبور کند یعنی آن را به تنهایی بر عهده نگیرد و آشکارا بقیه قوا را هم در مساله درگیر کند.

 

 

 

سیاست توزیعی را با تخصیصی گره نزنید

 

از سوی دیگرمساله پرداخت یارانه و مساله افزایش قیمت حامل‌های انرژی دو سیاست مستقل هستند که ماهیت، اهداف، ابزارها و روشهای متفاوتی را دارند. گره زدن یک سیاست توزیعی یعنی پرداخت یارانه ها به یک سیاست تخصیصی یعنی اصلاح قیمت ها، یک خطای استراتژیک بود که در زمان آقای احمدی نژاد رخ داد. شما نباید سیاست توزیعی را با تخصیصی گره بزنید.

 

سیاست‌های تخصیصی یعنی سیاست‌های اصلاح قیمتی خیلی باید آرام و طولانی باشد. مثلا آلمان وقتی می‌خواست قیمت انرژی خود را آزاد کند، 16 سال طول کشید. بنابراین اصلاح قیمت و پرداخت یارانه دو بحث متفاوت است که باید جداگانه برای آنها سیاستگذاری شود.

 

 

 

اگر فار دوم شکست بخورد ملت و کل حکومت شکست خورده است

 

مساله اینکه فاز دوم هدفمندی اگر شروع شود آیا موفق خواهد بود یا نه، بستگی به اجتماع در حکومت دارد و همکاری همه قوا دارد. به نظر می‌رسد که الان این همکاری وجود ندارد. به نظر می رسد گروههایی و بخش‌هایی از قوا آماده هستند تا روحانی فاز دوم هدفمندی را شروع کند و به محض پدیدار شدن پیامدهای منفی آن، حمله‌های تخریبی خود را آغاز کنند. طلیعه‌هایش از همین بحث سبد کالا نمایان است.

 

در فاز اول در حالی که چند پمپ بنزین را آتش زدند اجازه داده نشد حتی اخبارش منتشر شود. اما حالا با یک مساله کوچک در توزیع سبد کالا چه هیاهویی راه افتاده است. همین رفتارها نشان می‌دهد که در درون قوا، عزم همکاری و اجماع وجود ندارد. به نظر می رسد برخی گروه‌های در قدرت متوجه نیستند که اگر این طرح شکست بخورد، دولت روحانی شکست نخوره، ملت ایران و کل حکومت شکست خورده‌اند.

 

یعنی ما وارد فاز مخربی می‌شویم که طبقه متوسط‌مان که در فاز اول بسیار تخریب و ضعیف شده است اما هنوز رمقی از آن مانده، به طور کامل از بین می رود و همه به به طبقه فقیر منتقل می شوند و ما در بحران‌های اجتماعی بعدی با طبقه فرهیخته‌ای که قابل مدیریت است و رهبری پذیر است روبه‌رو نیستیم. با پابرهنگان و حاشیه نشینان و فقرایی روبه‌رو هستیم که مدیریت پذیر و رهبری پذیر نیستند. فقط تخریب می‌کنند. بنابراین دغدغه همه ماست که طرح هدفمندی حتما باید پیروز شود و منحرف نشود و تبعات خشن نداشته باشد و به بی ثباتی اجتماعی و سیاسی نینجامد.

 

 

سه ابهام در سه سطح

 

الان یکی از مسائل اصلی اقتصاد که باعث شده است اقتصاد ما از رکود خارج نشود و فعالین اقتصادی افق مثبتی در جلوی اقتصاد نبینند این است که کشور ما اکنون با سه ابهام در سه سطح روبه روست و تا زمانی که این سه ابهام رفع نشود ورود به اجرای فاز دوم، یک خطای استراتژیک است.

 

 

ابهام اول؛ دولت روحانی فرصت است یا تهدید؟

 

ابهام اول در سطح حکومت است. ظاهرا برخی از اجزای حکومت یا گروههای وابسته هنوز نمی‌دانند که دولت روحانی، فرصت است یا تهدید. برخی از اجزای حکومت با دولت روحانی، برخورد فرصتی می‌کنند و آن را فرصت می‌انگارند، برخی تهدید.این تعارضی که در رفتار بخش‌ها و گروههای مختلف درون نظام می‌بینیم، نشانه‌ این است که هنوز یک تفاهم و اجماعی در درون حکومت درباره اینکه دولت روحانی فرصت است یا تهدید وجود ندارد.

 

طبیعی است که این ابهام به جامعه منتقل می‌شود. یعنی بخشی از مردم هنوز نمی‌دانند که دولت روحانی، حاصل یک توافق درون حکومتی برای گذار از بحران‌ها است یا حاصل یک اتفاق غیر قابل کنترل و پیش بینی نشده. هنوز با مردم که صحبت می‌کنیم احساس می‌کنیم سرگردانند که آیا آمدن این دولت ناشی از توافقات پشت پرده بوده یا نه، مجبور شدند بپذیرند این نتیجه. ادامه چنین ابهامی روی ارزیابی و رفتار مردم اثر می گذارد.در سطح حکومت آنقدر باید شفاف رفتار شود که مردم از این ابهام خارج شوند. اگر اجزای دیگر نظام از این ابهام خارج نشوند، مردم هم در این ابهام می‌مانند. آن وقت خواهم گفت که این ابهام منجر به چه رفتارهایی در حوزه اقتصاد خواهد شد. یعنی پیامدهای مستقیم اقتصادی خواهد داشت این ابهام.

 

 

 

ابهام دوم؛ دولت تکلیفش با سایر قوا روشن نیست

اما ابهام سطح دوم، ابهام در خود دولت یازدهم است. دولت روحانی، تکلیفش با سایر قوا و با جامعه روشن نیست. خیلی در سایه حرکت می‌کند. استراتژی روشنی نه در تعامل با جامعه و نهادهای مدنی دارد ونه در رابطه با وعده‌هایی که در انتخابات داده شده است.

 

قبول داریم که ممکن است برخی وعده‌ها را در شرایط کنونی نمی‌توانید اجرا کنید، اما با مردم گفت‌وگو کنید و مردم را مجاب کنید. مردم صداقت را و بیان محدودیت‌ها را می‌پذیرند. بگویید ما قول‌هایی دادیم و تلاش می‌کنیم اما البته مشکلاتی هست، باید صبر کرد. جامعه تنگناها را می‌فهمد. این کار باید بشود تا جامعه احساس نکند فریب خورده است. چون جامعه ما جامعه کم صبری است و خیلی زود قضاوت می کند و خیلی زود پشیمان می شود.

 

 

دقت کنیم که اعتبار دولت روحانی و رایی که به آقای روحانی داده شده، رای ایدئولوژیک نیست، رای حزبی هم نیست بلکه یک رای صلبی است. دوام رای صلبی کوتاه است. دوام رای ایدئولوژیک یا حزبی بلند است. در رای حزبی و ایدئولوژیک رای دهندگان انگیزه کافی برای حمایت از دولت حتی وقتی موفق نیست دارند و خرابی‌های آن را لاپوشانی می کنند. اما دوام رای صلبی کوتاه است و به محض دیدن چند خطا یا شکست یا بی وفایی، نظرشان بر می گردد و حتی ممکن است دست به تخریب بزنند.

 

اگر نتوانید اعتماد رای دهندگان را همچنان حفظ کنید، به سرعت از شما می‌گریزند. بنابراین ین گفت‌وگو باید رخ دهد تا اعتماد مردم جلب شود. مردم در ابهام هستند که آیا دیپلماسی پنهانی در جریان است؟ نکند نمی‌گذارند روحانی کاری انجام دهد. نکند تبانی بوده است. چرا این گونه می اندیشند؟ چون گفت‌وگو مختل است. دولت هیچ تولید گفتمانی ندارد. تولید گفتمان که هیچ، گفت و گوی عادی هم مختل است. بدون تولید گفتمان، این امید ایجاد شده به سرعت تبخیر می شود و با یکی دو شکست در سیاست‌ها، تبدیل به ناامیدی یا حتی مخالفت و تعارض می شود. رفتار دولت جوری است که گویی آقای روحانی رودربایستی دارد. برای مدیریت اجتماعی هم فریب خطرناک است هم رودربایستی. دولت پیشین به فریب متوسل می شد این دولت رودربایستی دارد. رودربایستی هم با نظام هم با مردم. باید گفت و گو کرد و بحران‌ها و مسائل را بیان کرد و کمک خواست.

 

 

به نظر می رسد دولت آقای روحانی در مناسباتش با سایر بخش های نظام به دیپلماسی پنهان روی آورده است. دیپلماسی پنهان در شرایط خاصی قابل اعمال است نه در هر شرایطی. دیپلماسی پنهان در شرایطی است که طرفین عزم بر توافق دارند و وزن قوا برابر باشد. وقتی شما در نابرابری و در عدم عزم بر توافق، گفت‌وگو می‌کنید، دیپلماسی پنهان به نتیجه نمی‌رسد.

 

بنابراین به نظر می‌رسد در سطح دولت همچنان این ابهام وجود دارد که نمی‌داند مسائل داخلی‌اش را با چه دیپلماسی ای دنبال کند. راستی دولت روحانی، قرار است پروژه توسعه و برنامه های اصلاحی خودش را و توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور را با کدام نیرو دنبال کند؟ دولت هاشمی با تکنوکرات‌ها و نظام اداری، پروسه توسعه خود را مدیریت کرد. دولت خاتمی با نخبگان اجتماعی و نهادهای مدنی ارتباط برقرار کرد. یعنی موتور اجتماعی او، اینها بودند. دولت احمدی نژاد به نظامی‌ها و توده‌های محروم متکی بود. دولت روحانی قرار است انرژی خودش را از کجا بگیرد و ماشین اصلاحات و تغییرات مورد نظر خودش را با چه سوختی روشن کند؟ با تکنوکرات‌های خسته، فرسوده و محافظه کار شده؟ با نظام اداری ناکارامد که هنوز بخش هایی از پیکره اش در کنترل خود دولت نیست؟ با روشنفکران و نخبگان؟ تکلیف دولت دوحانی روشن نیست که موتور هدایت اجتماعی آن بر چه استوار است. بنابراین ابهامات رفتاری در سطح دولت باعث می شود که افق روشنی برای جامعه و اقتصاد ایران نتوان تصویر کرد. بالاخره جامعه نمی داند دولت روحانی توان مقابله با مشکلات و حل و فصل مسائل را دارد یا در برابر برخی فشارها تسلیم می شود. این ابهام باعث می شود مردم نتوانند به ارزیابی درستی از دولت برسند و بنابراین نمی توانند رفتارهای پیش بینی پذیری از خود بروز دهند.

 

 

ابهام سوم؛ خود مردم

 

اما ابهام سطح سوم ابهام در خود مردم است. یعنی با وجود دو ابهامی که در سطح حکومت و در سطح دولت وجود دارد، مردم نمی توانند ارزیابی کنند و تصمیم بگیرند و بنابراین رفتار مردم هم پیش بینی ناپذیر و تکانشی خواهد بود. به همین علت است که رفتار مردم هر چند ماه یک بار وارد یک فاز جدید می شود. همانگونه که گفتم مردم از فاز انامیدی پیش از انتخابات به فاز نشاط و امید پس از انتخابات آمدند. سپس از فاز نشاط و امید به فاز نظاره و ارزیابی منتقل شده‌اند. اکنون در فاز نظاره و ارزیابی هستند.

 

اگر آن دو ابهام مربوط به رفتار حکومت و رفتار دولت به سرعت رفع شود، ارزیابی مردم از توانایی و آینده دولت روحانی مثبت خواهد بود و وارد فاز کنش مثبت می شوند. در غیر این صورت آنها تا چند ماه دیگر وارد فاز کنش منفی خواهند شد و اوضاع اقتصادی و سپس اجتماعی را بحرانی خواهند کرد.

 

 

اگر مرد وارد فاز کنش منفی شوند آرام آرام، این نقدینگی که الان در بخش‌های مختلفرسوب کرده، از زمین بلند می‌شود و به بازارهای مختلف می‌رود. بازار طلا، بازار ارز، بازار مسکن بازار آهن و دیگر بخش‌ها و تلاطمات اقتصادی شروع می‌شود. الان مردم نقدینگی‌هاشان را هر کجا که خوابانده‌اند، خوابانده‌اند و جابه‌جا نمی کنند چون هنوز در ارزیابی خود از دولت روحانی به جمع بندی نهایی نرسیده اند. این ثبات خیلی مهم است. این ثبات را باید حفظ کرد.

 

 

 

حفظ تعادل مقدم بر ارتقای آن

 

یادمان باشد که در هر سیستمی ارتقای وضعیت موجود فقط در شرایط باثبات قابل دفاع است. در شرایط بی ثبات، حفظ تعادل سیستم بر ارتقای آن مرجح است. شما فقط در شرایط باثبات حق دارید تعادل موجود را به امید ارتقای آن، به هم بزنید. در شرایط بی ثبات، حفظ تعادل، مقدم است بر ارتقای آن است. با چه توجیهی دولت آقای روحانی می‌خواهد اقتصاد ایران را با اجرای فاز دوم هدفمندی به سمت ارتقای تعادلی ببرد؟ در حالی که اگر از ثبات کنونی خارج شد معلوم نیست برگردد به وضعیت کنونی. ثبات کنونی، ثبات روان شناختی است نه ثبات واقعی اقتصادی. فعلا ذهن‌های مردم آرام گرفته نه واقعیت اقتصاد. اقتصاد مستعد تلاطم است. فعلا ذهن‌ها آرام گرفته و در حال ارزیابی است. اگر در پایان این دوره ارزیابی‌اش این بود که نه، این ساختار سیاسی این دولت و بقیه قوا، توان تعامل مثبت برای خروج اقتصاد ایران از مشکلات کنونی را ندارند، نقدینگی‌ها از زمین بلند می‌شود و آن هیزم نقدینگی که در 8 سال گذشته زیر دیگ اقتصاد ایران گذاشته مشتعل خواهد شد.

 

 

در مجموع باید بگویم خروج از رکود اقتصادی کنونی، ابزارهای اقتصادی ندارد. دولت با انتشار پول و وام دادن، با تغییر نرخ بهره، و هر کاری که فکرش را کنیم، در حال حاضر نمی‌تواند رکود را پایان دهد. راه حل رکود یک راه حل غیر اقتصادی است. یعنی رکود تنها وقتی به سمت رونق خواهد رفت که ابهامات موجود در سه سطح نظام و دولت و مردم از بین برود. بخش اعظم این رکود کنونی محصول عدم اطمینان است نه محصول کمبود تقاضا یا کمبود نقدینگی. اقتصاد ایران کمبود نقدینگی ندارد. در این 8 سال نقدینگی حدود هفت و نیم برابر شده ولی رونقی نیاورده است. پس پول رونق نمی آورد.اقتصاد انرژی اصلی اش را از اعتماد و ثبات و امید به آینده و حاکمیت قانون و عملکرد سالم نظام تدبیر می گیرد. پول صرفا نقش روغن را در اقتصاد بازی می کند که حرکت اجزای اقتصاد را تسهیل می کند.

 

 

اقتصاد ایران اسیر عدم اطمینان

 

فضای کسب وکار در ایران، امروز با وضعیت «عدم اطمینان» روبه‌روست نه وضعیت «ریسک» یا وضعیت «اطمینان». وضعیت اطمینان وضعیتی است که اطلاعات موجود، شفاف، قابل اعتماد و کامل است و فعالین اقتصادی با هیچ ابهامی روبه رو نیستند. وضعیت ریسک وضعیتی است که اطلاعات نسبتا شفات و تا حدود زیادی قابل اعتماد است. پس اطلاعات ناقص است اما این ناقص بودن به حدی نیست که نتوان برنامه ریزی کرد.

 

پس فعالان اقتصادی می توانند عقلانی ببرنامه ریزی کنند اما در برنامه ریزی خود مقداری هم ریسک در نظر می گیرند. اما وضعیت «عدم اطمینان» وقتی است که اطلاعات نه شفاف است نه قابل اعتماد. اگر هم یک مقداری اطلاعات وجود داشته باشد برخی متغیرها و عوامل بیرون از کنترل فعالین اقتصادی هستند که با یک حرکت می توانندکل بازی را بهم بزنند. مثلا سرمایه گذار می آید و ریسک تغییر قیمت ارز را می پذیرد و وارد محاسباتش می کند و تصمیم به سرمایه گذاری می گیرد اما ناگهان با یک مصاحبه فلان فرد، روابط ما با غرب به هم می خورد و آن سرمایه گذار دیگر نمی توان ماشین الات خود را وارد کند و بنابراین کل پروژه او شکست می خورد. این می شود وضعیت عدم اطیمنان.

 

 

دقت کنیم که علم اقتصاد برای حالت اطمینان یا ریسک طراحی شده است. علم اقتصاد برای وضعیت هایی که کل اقتصاد و فعالین با یک عدم اطمینان شدید و سراسری و بلندمدت روبه رو هستند طراحی نشده است. بنابراین سیاست‌های اقتصادی مرسوم که از علم اقتصاد می گیریم فقط در شرایط عادی که حداکثر ما با ریسک روبه رو هستیم کاربرد دارد. نه در شرایط عدم اطمینان مطلق یا عدم اطمینان بلند مدت. این که دولت حجم پول را بالا ببرد یا وام بدهد تا اشتغال بالا برود، یا نرخ ارز خاری را بالا ببرد تا صادرات بالا برود، اینها برای شرایط اطمینان یا ریسکی است. در اقتصادی که پر از عدم اطمینان مزمن است، تئوری‌های اقتصاد جواب نمی‌دهد. علم اقتصاد برای تحلیل رفتار فعال اقتصادی عقلانی است. فعال اقتصادی عقلانی، فقط در فضای اطمینان یا ریسک می‌تواند عقلانی تصمیم بگیرد و عمل کند نه در فضای عدم اطمینان. پس علم اقتصاد، برای امروز اقتصاد ایران خیلی راهکاری ندارد و دستانش بسته است. ما نمی‌توانیم با ابزارهای معمول اقتصادی، اقتصاد ایران را هدایت کنیممگر اینکه اقتصاد ایران را از عدم اطمینان خارج کنیم. امروز، اقتصاد ایران در عدم اطمینان است و دولت روحانی هم نمی‌تواند خارجش کند. کل نظام سیاسی باید به این جمع بندی برسد که باید عزم کند و رفتارش را عقلانی و قابل پیش بینی و قانونمند کند تا اقتصاد ایران را از عدم اطمینان خارج کند.

 

 

اقتصاد ایران امروز مملو از عدم اطمینان است. تا از این حالت خارج نشود، گویی فضای فعالیت اقتصادی کاملا مه است. بنابراین با ابزارهای مرسوم اقتصادی نمی‌توانیم فعالین اقتصادی را مجاب کنیم که وارد کنش مثبت شوند. پس برای نجات اقتصاد ایران اول باید عدم اطمینان بلندمدت رفع شود و رفع عدم اطمینان، در دست دولت روحانی نیست، مساله موضوع نظام سیاسی است که باید تصمیم بگیرد.

 

 

 

خطرات اجرای فاز دوم هدفمندی

 

ارزیابی من این است که جامعه ایران تا اواخر بهار ۹۳ تصمیم خود را می‌گیرد و فرصت زیادی نیست و همه - شامل حکومت و دولت و نیروهای خیرخواه بیرون حکومت - باید در این دوره همت کنند و فضا را به گونه ای متحول کنند که جامعه به یک ارزیابی امیدبخش و مثبت برسد. اکنون سوال این است که اصلاح طلبان در وضعیت موجود چه باید بکنند؟ دولت آقای روحانی ظاهرا مصمم است که فاز دوم هدفمندی را اجرا کند. یعنی یک خطای فاحشی که در این دولت رخ داده این است که مشاوران اقتصادی ایشان سه مساله را آنقدر برجسته کردند که دولت را به فلج فکری و انفعال دچار کردند. آن سه مساله، کسری منابع در مساله یارانه‌هایی که باید داده شود، مساله کسری مالی برای مسکن مهر و مساله نقدینگی است.

 

 

این سه مساله به مسائل اول دولت تبدیل شده و جوری جا افتاده که دولت تا اینها را حل نکند هیچ کاری نمی‌تواند کند. بعد بلافاصله صحبت راهکار که می شود می گویند یکی از راهکارهای اصلی همین اجرای فاز دوم است. یعنی نهایتا شما وقتی جلوی دولت سه مساله بگذارید که همه آینده تو بستگی به این سه دارد، بالاخره باید تصمیم بگیرد.

 

به نظر من در نگاه اقتصادی دولت،وزن این سه مساله خیلی سنگین شده و ظاهرا جمع بندی مجموعه این است که فاز دوم اجرا شود. امیدوارم اگر قرار است اجرا شود با یک سری ملاحظات که برخی را اشاره می‌کنم اجرا شود.

 

 

 

بنزین در ایران به کالای معیار تبدیل شده است

 

یکی از ملاحظات این است که شما بین سوخت (بنزین و گازوئیل) با بقیه کالاها باید تفاوت قائل شوید. بنزین در ایران به «کالای معیار»تبدیل شده است. کالای معیار چیست؟ وقتی مردم به آمارهای رسمی اعتماد ندارند. یا آمارهای منظم و درستی منتشر نمی‌شود مردم برای خودشان خط کش یا معیار تورم درست می‌کنند و به آن نگاه می‌کنند اگر قیمتش بالا رفت می‌گویند تورم هم همین‌قدر بالا می‌رودو بر عکس. بنزین، طلا و ارز در ایران کالاهای معیار شده‌اند. یعنی در ذهن مردم جای شاخص تورم که بانک مرکزی و مرکز آمار اعلام می‌کنند نشسته‌اند. مثلا قیمت بنزین اگر صد در صد بالا رود، برآورد مردم این است که تورم صد در صد بالا خواهد رفت. در حالی که وقتی بنزین صد در صد بالا می‌رود چون اثرش بر هزینه‌های تولید 10 درصد است، 10 درصد هزینه‌های تولید بالا می‌رود ولی اثرش عملا صد در صد استچون ارزیابی مردم این جوری است.

 

مثلا در همان روزهای اول قیمت حمل و نقل به همان نسبت بنزین بالا می رود. بنابراین باید بین بنزین و سایر کالاها تفاوت قائل شوند. و به نظرم تا زمانی که از رکود خارج نشده‌ایم، بهتر است قیمت سوخت را بالا نبرند چون بلافاصله در هزینه حمل و نقل اثرش را می‌گذارد و حمل و نقل هم به سرعت به قیمت تمام شده در تولید منتقل می شود. همچنین فشارش بلافاصله به فقرا منتقل می شود چون سهمنسبی هزینه‌های حمل و نقل برای فقرا بیشتر است. بنابراین اولین اثرش، فشار روی فقرا است و بلافاصله بخش تولید با شوک هزینه روبرو می شود و این آغاز یک فشار رکودی می‌شود و رکود تعمیق می‌شود. اما در هر صورت ظاهرا تصمیم گرفته شده که این کار بشود.

 

 

روحانی سرمایه سیاسی یا نمادین؟

 

اما دومین ملاحظه مربوط به خود آقای روحانی است. آقای روحانی، امروز سرمایه سیاسی است. یعنی قبل از انتخابات یک «شخصیت سیاسی» بود که با پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری «سرمایه سیاسی» تبدیل شدند اما ایشان هنوز به «سرمایه نمادین» تبدیل نشدند. بعضی از شخصیت‌ها، به علل برخی کارهای خاصی که انجام می دهند به سرمایه‌های نمادین تبدیل می شوند.

 

سرمایه های نمادین، یکی از انواع سرمایه‌های انسانی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستند که به مرز شهرت و احترام همراه با افتخار می‌رسند. استاد فرشچیان یک سرمایه انسانی بوده نقاش خوبی بوده که از یک مرحله به بعد به مرز شهرت همراه با احترام و افتخار رسیده است. همینطور است استاد شجریان که الان سرمایه نمادینی برای ماست. تخت جمشد، سرمایه نمادین است. عاشورا سرمایه نمادین است، مراسم عید نوروز هم سرمایه نمادین است. ترکیه، مولوی را تبدیل به یک سرمایه نمادین کرده برای کشور خودش کرده است. انگلستان هم دیوید بکهام را به سرمایه نمادین تبدیل کرده است. تاجیک‌ها الان دارند فردوسی را تبدیل به سرمایه نمادین برای خود می کنند. اما سرمایه‌های نمادین دو کار می‌کنند، در شرایط عادی و باثبات بقیه سرمایه‌ها را جلب می‌کنند، در ترکیه توریست‌ها از دور دنیا می‌آیند برای سالگرد مولوی و تاجیکستان می‌روند برای جشنواره فردوسی. پس هر جا سرمایه نمادین هست سایر سرمایه ها جذب می شوند. دوبی هم ساختمانها یا جزیره هایی درست می کند که به صورت سرمایه نمادین درمی‌آیند و سایر سرمایه ها را از دور دنیا جذب می کنند.

 

 

پس سرمایه‌های نمادین در شرایط با ثبات سرمایه جلب می‌کنند. اما شرایط بی ثبات، بی ثباتی را کنترل می‌کنند. این دو کاربرد را دارند. آقای روحانی هنوز سرمایه سیاسی است و سرمایه نمادین نشده است. فرقش چیست؟ سرمایه‌های نمادین اگر یک بار یا حتی چند بار در اقدامات و برنامه هایشانکامیابنباشند، شکست کلی نمی خورند و می توانند از نو با تجربه های جدید شروع کنند. یعنی اگر خطایی کنند گویی خطا نکرده اند و مردم اغماض می کنند و فرصت دوباره می دهند. خیلی باید خطاهاشان تکرار شود تا از سرمایه بودن بیافتد. اما مردم ما نشان داده اند که کسی که هنوز سرمایه نمادین نشده است کافی است یک اشتباه بکند یا یک کارش ناموفق باشد شروع می کنند علیه او صحبت می کنند و تخریبش می کنند. آقای روحانی هنوز سرمایه نمادین نشده است. اگر در اولین سیاست مهم داخلی اش شکست بخورد، تخریب خواهد شد. مردم موفقیت‌های توافقات اتمی را تنها از چشم آقای روحانی نمی‌بینند. پس ذهن‌شان این است که جمع بندی نظام این بوده که این توافقات انجام شود. باورشان این است که فشارهای تحریم ما را به سمت توافق برد و دولت روحانی یک کاتالیزور بود و تسریع کرد. حالا اگر دولت روحانی در اولین سیاست گذاری بزرگ خودش (فاز دوم هدفمندی) شکست بخورد دیگر نمی‌تواند سیاست‌های جدی دیگری اعمال کند.

 

 

این آزمون سبد کالا آزمون خوبی بود که بدانیم چقدر مساله حساس است. مساله توزیع سبد کالا باز همان رفتار رویدادگی مردم را تا حدودی نشان داد. مردم ایران یا قحطی زده‌اند که اینطور هجوم می‌برند، یا شاید واقعا نیاز است. یا نه، اخلاق اجتماعی فروکاسته شده، اعتماد از دست رفته و سرمایه اجتماعی تخریب شده، هر کدامش باشد خطرناک است.

 

 

 

آقای روحانی در فاز دوم دارد خطر می کند

 

آقای روحانی به‌نظر می‌رسد که در ورود به فاز دوم هدفمندسازی خیلی دارد خطر می‌کند که می‌تواند به کل حیثیت ایشان ضربه بزند. چه خواهد شد اگر موفق نشود؟ اگر در فاز دوم هدفمندی موتور تورم روشن شود و این سیاست موفق نشود، نسخت این که نیروهای مخالف و معارض شروع می‌کنند به تخریب دولت. دوم این که جامعه به فاز کنش منفی می‌رود. شروع می‌کند هم تلاطم ایجاد می‌کند هم با رفتارهای اجتماعی منفی نشان می‌دهد که ناراضی است. در این صورت تیغه های یک قیچی به کار می افتند که یک تیغه آن مخالفین سیاسی داخلی دولت هستند و یک تیغه دیگر همین کسانی که رای سلبی به روحانی داده اند. نمی‌گویم، پایان سال آینده پایان دولت روحانی است اما می‌تواند کارامدی دولت روحانی را از بین ببرد به گونه‌ای که تا پایان دوره مجبور شود دست به عصا راه برود. وقتی حمایت مردمی را کاملا از دست بدهد، از طرف سایر قوا هم کاملا تحت کنترل است، به قول آقای خاتمی تبدیل به یک تدارکچی می‌شود. این خطر جدی است.

 

 

 

خطر بعدی چیست؟

 

خطر دیگر آن است که در تئوری دارون عجم اوغلو، اقتصاددان شهیر ترک بیان شده است. اگر موج تورم تازه ای در ایران رخ دهد، موجب تخریب شدیدتر طبقه متوسط می‌شود. الان با تورم حاصل از سیاست های دولت دهم، طبقه متوسط بسیار ضعیف شده است. در دوره دولت قبل وضع فقرا بدتر نشده، نمی‌گوییم خوب شده می گوییم بدتر نشده. والبته وضع اغنیا خیلی بهتر شده است اما با سیاست های دولت پیش، طبقه متوسط وضعش بدتر شده و به سمت فقرا آمده است.

 

با اجرای فاز دوم هدفمندی به احتمال خیلی بالا به علت تورم، این طبقه دوباره تضعیف خواهد شد. در این صورت ما با یک جامعه دوپاره، با یک شکاف عظیم روبه‌رو هستیمکه بخش بزرگی، بزرگ به‌طور نسبی، ثروتمند و بخش بزرگی فقیر هستند. اینجاست که تئوریعجم اوغلو توضیح می دهد که چه خواهد شد. می‌گوید در این شرایط که جامعه به دو شکاف بزرگ فقیر و غنی تبدیل می‌شود، دو نتیجه دارد یا طبقات فرادست از ابزارهای خشونت برای حفظ منافع خود استفاده می‌کنند و جامعه را می‌برند به سمت یک دیکتاتوری خشن نظامی و فضا را نظامی می‌کنند. یا فرودستان و فقرا و حاشیه نشینان شورش می‌کنند و فضا را به دست می‌گیرند و به سمت شورش و تخریب و انقلاب می برند. یعنی اگر فضا به این سمت برود که این تتمه طبقه متوسط شهری هم کاملا ضعیف شوند و فقیر شوند این خطر هست که به این سمت برویم که یا باید تن بدهیم به یک مدیریت نظامی خشن یا تن دهیم به یک درهم ریزی سیاسی که و هر دو خطرناک است. هر دو آسیب ناک است. مساله ما حفظ تمامیت و سلامت کشور است. اینجاست که نقش اصلاح طلبان آغاز می‌شود.

 

 

 

زیر پوست این جامعه تحولاتی در حال رخ دادن است

من از 10 سال پیش تقریبا از سال 81 من شروع کردم، هشدار و هشدار که سرمایه اجتماعی در ایران رو به کاهش است و این کاهش پیامدهای شدیدی خواهد داشت. امروز می‌گویم علاوه بر اینکه سرمایه اجتماعی کاملا پایین آمده رفتارهای خشن که نشانه نوعی نفرت درونی است دارد در جامعه بالا می‌رود. رفتارهای تند و غیر عقلانی و غیر مدنی که نوعی واکنش روان‌شناختی است هر روز در جامعه قابل مشاهده است. این ها نشان می‌دهد که در عمق جامعه، نفرت دارد بالا می‌گیرد. یعنی ما الان با کاهش سرمایه اجتماعی همراه با افزایش رفتارهای خشن هم روبه‌رو هستیم.

 

 

یعنی زیر پوست این جامعه دارد تحولاتی رخ می‌دهد که اگر ادامه یابد ما مسیر خیلی باثباتی در پیش نخواهیم داشت. این است که همه وظیفه داریم که کمک کنیم که فضای کشور به سمت اینکه این ثبات موجود به هم بریزد نرود. هم باید دولت آقای روحانی را کمک کنیم و هم فضای عمومی را. اینجاست که وظیفه اصلاح طلبان آغاز می‌شود. فرق اصلاح طلبی با روشنفکری همین است. اصلاح طلب، روشنفکر هست اما اصلاح طلب روی زمین راه می‌رود. روشنفکر می‌خواهد آرمان‌هایش را تبیین و اگر شد محقق کند، اصلاح طلب، فعالیتش باید معطوف به مشکلات عملی و زمینی باشد و حل مساله باشد.

 

بله، همه ما آرمان‌هایی داریم. اصلاح طلبی، عقلانی است اما روشنفکری آرمانی است و گاهی تبدیل به ایدئولوژی هم خواهد شد. اصلاح طلبی تدریجی است، عملگرا و معطوف به حل مساله است. و مهم‌تر از همه این که اصلاح طلبان مسولیت اخلاقی را می‌پذیرند. من گمانم بر این است که اصلاح طلبان الان دارند از انجام وظیفه تاریخی خود شانه خالی می‌کنند و از پذیرش مسولیت اخلاقی برای کمک به عبور کشور از وضعیت کنونی پرهیز می کنند. سکوتی که امروز در کشور حاکم است حاکی از این است که یک توازن وحشت در کشور وجود دارد. اصلاح طلبان سکوت می کنند طرف مقابل هم سکوت می کند و گاهی که نگران می‌شود حمله‌ای می‌کنند به اصلاح طلبان. این حمله ای که هر از گاهی به عنوان «فتنه» می شود همین معنی را می دهد. هر دو این رفتارها نشانه وحشت است. هم سکوت اصلاح طلبان نشانه وحشت است و هم حمله آن طرف نشانه وحشت است. توازن وحشتی برقرار است. یک موازنه منفی مانند جنگ سرد.

 

 

اصلاح طلبی حقیقی نیازمند تعامل است. اصلاح طلبان با حکومت تعامل ندارند. نمی‌گوییم تفاهم که چیز دیگری است. تعامل، گفت‌وگو قطع است. من نمی‌دانم با خودشان تعامل و تفاهم دارند یا نه. اما الان وقت انفعال، وقت سکوت نیست. الان وقتی است که اصلاح طلبان باید نقش تاریخی خود را بازی کنند. کمک کنند به عبور کشور از این مخمصه‌ای که بعد از مناقشه 88 در آن گیر افتادیم. می‌دانیم که سیاستمداران ارشد، محظوراتی دارند. ما باید کمک کنیم، اصلاح طلبان باید کمک کنند تا آن محذورات رفع شود و کشور از این توازن وحشت عبور شود. بگذارید مثالی بزنم.

 

 

یک سرمایه گذزار ایرانی ساکن دوبی، نماینده‌اش قبل از عید با من صحبت می‌کرد. مشورت برای اینکه پروژه‌ای را در ایران راه بیاندازد. بعد گفت بگذار ببینیم بعد از عید چه کسی کاندیدا می‌شود. بعد که معلوم شد گفت بگذار ببینیم چه کسی انتخاب می‌شود. بعد که آقای روحانی انتخاب شدند مذاکراتش با من شروع شد. بعدی یکباره قطع شد. من با آن نماینده او تماس گرفتم که پس چه شد؟ قرار بود بیایید و صحبت کنید برای مشورت برای سرمایه گذاری در ایران. گفت منصرف شد. گفتم چرا؟ گفت می‌گوید من بعد از انتخابات، خیلی امیدوار شدم. صحبت از این بود که 13 رجب، زندانیان 88 آزاد شوند. کاملا تصمیم گرفتم که بیایم. دو هفته پیش فلان امام جمعه تهران در نماز جمعه گفته اصلا این رهبران حصر شده باید اعدام شوند. کشوری که ظرف دو هفته، ظرف یک ماه از صحبت از آزادی حصری ها می‌رود به سمت صحبت از اعدام آنها، من کجا سرمایه‌ام را بیاورم؟

 

 

 

فروخفتگی اقتصاد ایران، سیاسی است

 

اینجاست که می‌گویم فروخفتگی اقتصاد ایران، سیاسی است. سرمایه گذاران بزرگ، تا زمانی که این ابهام وجود دارد، صبر می کند تا ببیند چه می شود و تصمیم به انتقال سرمایه نمی گیرد. یعنی سرمایه گذار هر روز نگران است که یکی حرکتی کند و حرفی بزند و کشور به هم بریزد. اینجا وظیفه اصلاح طلبی ایجاب می‌کند که وارد تعامل با بقیه حکومت شوند برای خروج کشور از بحران. مساله، بحران ماست. سوریه چرا سوریه امروز شد؟ یک این که بشار اسد توان و ظرفیت روانی برای اینکه تعامل کند با مخالفینش را نداشت و دوم این که سرمایه‌های نمادین در طرف جامعه یا وجود نداشت یا سرمایه‌های نمادین منزه طلبی کردند و نرفتند با حکومت گفت‌وگو کنند. و سوریه همین شد که شد. در حالی که اگر سرمایه‌های نمادین جامعه سوریه با حکومت گفت‌وگو کرده بودند می‌توانستند به سلامت از این مرحله عبور کنند.

 

 

 

رنانی خطاب به خاتمی

 

اینجا خطابم به آقای خاتمی است که حضور دارند. عرضم این است که اگر سوریه، سوریه مخروبه شد، به این علت بود که یا جامعه سرمایه نمادین نداشت یا سرمایه‌های نمادین، آمادگی تعامل با حکومت را نداشتند. و در یک چشم به هم زدن یک جامعه خشمگین به‌هم ریخت.

 

بنابراین اکنون سرمایه‌های نمادین اصلاح طلبی و اصول گرایی، همه باید وسط بیایند و کمک کنند و آبرو بگذارند تا عبور کنیم. اصلاح طلبی حکایت آن مادرانی است که پیش علی (ع) مراجعه کردند و هر دو گفتند این بچه مال من است، او گفت از من است و این هم گفت از من است. دعوا بالا گرفت، حضرت فرمودند بچه را نصف کنید و به هر مادر نصف بدهند. مادر حقیقی گفت نه من نمی‌خواهم بچه‌ام را این بچه مال من نیست. حالا اصلاح طلب حقیقی باید بگوید من بچه‌ام را نمی‌خواهم. من آبرو و قدرت نمی‌خواهم. من می‌خواهم کشور از این بحران عبور کند. بنابراین باید وسط بیایید و آبرو بگذارید و گفت‌وگو را راه اندازید، با خودتان با جامعه و با ارکان حکومت. تا از این وضعیت آچمزی که نوعی موازنه منفی ایجاد شده و کشور را به بن بست کشانده است عبور کنیم. اقتصاد ایرا تا حدودی از دام مناقشه اتمی رها شد اماهمچنان در دام مناقشه 88 گیر افتاده است.

 

 

من فقط می‌خواهم این دو مساله را تاکید کنم و عرضم را تمام می‌کنم. نخست این که اصلاح طلبان باید کمک کنند اگر دست‌شان می‌رسد مقامات دولت روحانی را مجاب کنند که در شرایط رکودی کنونی از اجرای فاز دوم، حداقل در مورد بنزین و گازوئیل عدول کنند و تا زمانی که اقتصاد ایران، شش ماه پشت سر هم علائم خروج از رکورد را نشان نداده است قیمت سوخت را بالا نبرند. ما نمی‌گوییم انجام ندهید انجام دهید اما حداقل صبر کنید تا اقتصاد ایران علائم خروج از رکود را نشان دهد. نشانه‌ خروج از رکود چیست؟ نرخ رشد، بالای یک درصد شود. سه ماه گذشته، رکود در صنعت بیش از قبل از انتخابات شده و بیش از بعد از انتخابات شده. الان رکود در صنعت بیشتر شده. این یعنی صنعت و فعالین اقتصادی به فاز منفی نزدیک می‌شوند.

 

بنابراین این مرحله رافقط در مورد بنزین و گازوئیل صبر کنید. در حوزه‌های دیگر اگر زیاد بالا نبرند در حد نرخ تورم، شوک ایجاد نمی‌کند. اما در بنزین شوک ایجاد می‌کند.

 

 

دو جا می‌شود شوک داد. یکی وقتی بیماری در حال فوت است شوک می‌دهیم، یا برمی‌گردد یا می‌میرد. یا وقتی سیستم کاملا قوی است که با شوک، ارتقایش دهیم. مثل ورزشکارانی که یک ماه رژیم غذایی کاملا متفاوت به آنها می‌دهند ولی بیماری که دچار تشنج و تب است را که شوک نمی‌دهند. اقصاد ایران الان در حال تشنج و اغما وضعف و تب بالا است. شوک فاز دوم هدفمندی خطرناک است. این را تلاش کنید هر کجا دست‌تان می‌رسد مطرح کنید.

 

 

دوم این که تلاش کنند از انفعال کنونی خارج شوند و با خروج از انفعال در مورد وضعیت کنونی، کمک کنند به مقامات کشور و سایر قوا که از این فروبستگی بیرون آیند و مساله مناقشه ۸۸ را ختم کنند. این کار نیازمند تعامل جدی است. سرمایه‌های نمادین اصلاح طلبی باید برای خروج کشور از بن بست سیاسی کنونی به میان بیایند و از آبروی خود خرج کنند.

اخبار مرتبط

  • ناشناس
    0 | 0

    بسیار دقیق و هوشمندانه مسایل بررسی شده انشاالله گوش شنوایی وجود داشته باشد.

    • ناشناس
      0 | 0

      آیا می‌دانید که در مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها علاوه بر پول نفت پول، فرآوردهای نفتی و پول گاز و پول برق و پول اتوبوس و پول کرایه تاکسی و پول موبایل و تلفن و پول اب و ... هم بر سر سفره‌ هایتان می‌آید؟

    • ناشناس
      0 | 0

      اگه این طور اقتصاد دانهای نابغه ای داریم برای چی 36 سال هست که اقتصاد ایران منفی هست

    • ناشناس
      0 | 0

      حرف بدون عمل چه فایده ؟؟؟؟ عالم بدون عمل . مَثَلُ الذینَ حُمَّلوا التوراةَ ثُمَّّّ لَم یحمِلوها کَمَثَلِ الحِمارِ یحمِلُ أسفاراً، بِئسَ مَثَلُ القومِ الّذین کَذّبوا بِایاتِ اللّهِ واللّهُ لایهدی القومَ الظالمینَ. (سوره جمعه، ایه 5)

      «مَثَل حاملانِ تورات ( دانشمندان قوم یهود) که بدان عمل نمی کنند [حقایق و بشارتهای آن را آشکار نمی سازند] مَثَل دراز گوشی است که بر گرده خویش کتاب حمل می کند! چه زشت است حکایت و عاقبت آنانی که از عمل به ایات الهی سرباز زدند و به تکذیب آن پرداختند! البتّه خداوند ستمگران را هدایت نخواهد کرد.»

    • ناشناس
      0 | 0

      چون ریال ایران پشتوانه ندارد اجرای طرح هدفمندی یارانه ها بسیار خطرناک است به سادگی ممکن است یک دلار امریکا به 100000 تومان برسد .

  • ناشناس
    0 | 0

    درود بر اقتصاد آنلاین! چه عجب یه حرف حساب زدید!همه مسئولین اینا رومیدونن!متاسفانه ولی.......!!!!!!!

  • آدام اسمیت
    0 | 0

    "اگر در فاز دوم هدفمندی موتور تورم روشن شود"

    موتو تورم دو سال است با کاهش ارزش ریال روشن شده و فقط با بالا رفتن قیمت ارز شتاب میگیرد عوامل دیگر تاثیر چندانی ندارند. دولت نمیخواهد دست از گرانفروشی ارز بردارد و لاشخورهای اقتصاد فاسد ایران نمیخواهند ارز تک نرخی شده و سفره رانت برچیده شود.
    بیست درصد افزودن به قیمت حاملهای انرژی نامش اجرای فاز دوم کمدی هدفمندی نیست. این همان افزایش قیمت ناچیز سالیانه است. این اصلاح افتصاد نیست چون کار هر بز نیست خرمن کوفتن !

    • ناشناس
      0 | 0

      علم چندان که بیش تر خـوانی چـون عمل در تو نیست نادانی

      نـه مـحـقّـق بـود نـه دانشمند چـارپایی بـر او کتـابی چـنـد

      آن تهی مغز را چـه علم و خَبَر کـه بـر او هیزم است یا دفـتر

  • علی
    0 | 0

    با تشکر از آقای رنانی،تحلیل بسیار خوب وعمیقی بود

  • ناشناس
    0 | 0

    فاز دوم هدفمندی هم حتما شکست خواهد خورد با گران کردن مملکت در دامن رکود خواهد افتاد و کل مملکت به سمت نابودی گام خواهد برداشت چاره کار رساندن نرخ ریال به حداکثر 1500 تومان است
    تولید کننده های ضعیف از دور خارج می شوند با بهبود فضای سیاسی می توان از تولید کننده های درست و حسابی دنیا برای کار در ایران دعوت کرد مثل مدل بسیار موفق شرکت نستله که اجناس تولید ایش به تمام منطقه صادر می شود و مشکل اشتغال هم بوجود نخواهد امد

  • ناشناس
    0 | 0

    کو گوش شنوا که اگه بود شما که خوب مسائل را مو شکافی کردید در بدنه دولت جایی داشتید

  • ناشناس
    0 | 0

    بسیار تحلیل زیبایی بود. اولین تحلیل یک مخالف اجرای فاز 2 یارانه بود که نظر مرا جلب کرد چون در ان واقع بینی و شجاعت در بیان نظر وجود داشت. امیدوارم تمامی سیستم عقلانیت و دور اندیشی را ملاک عمل قرار دهند.

  • ناشناس
    0 | 0

    وجود نقدینگی زیاد در کشور لزوما سبب تورم نمیشود زیرا که تامین نقدینگی جهت چرخش فعالیتهای اقتصادی امری واجب و حیاتی است به عبارت دیگر اعطای تسهیلات و تامین سرمایه نقدی کارخانجات و مراکز تولیدی با شرایط منصفانه و ضمن نظارت و کنترل موثر ضامن بقای تولید بیشتر است و ادامه تولید بیشتر یعنی کاهش قیمت نهایی کالای تولید شده و افزایش بیشتر قدرت خرید مصرف کننده و کاهش تورم در سطح جامعه و در نتیجه شکوفایی اقتصادی .
    و صد البته باید سیستم انحصار طلبی و رانت خواری فعلی جای خود را به سیستمی فراگیر جامع بدهد که همه آحاد جامعه اعم از کارمند و کارگر و کشاورز و صنعتگر و غیره از فواید آن بهره مند بشوند مثلا منابع بانکی باید در دسترس همه متقاضیانی که امکان بهره وری در فعالیتهای عام المنفعه را دارند قرار گیرد و نیز قوانین دست و پا گیر و بروکراسی اداری باید به حداقل برسد تا اعتماد عمومی مردم نسبت به دولت و آنهایی که ادعای خدمتگزاری به ملت را دارند برگردد .

    • ناشناس
      0 | 0

      این بهانه دولت هست که میگوید نقدینگی زیاد است که گرانی ها را به گردن مردم بیندازد . کشور ایران در مقایسه با اینکه کشور پنجم از نظر معادن و نفت و گاز است و 15 کشور ثروتمند دنیا هست . البته مردم بسیار فقیری دارد . اصلا نقدینگی زیادی ندارد . بلکه نقدینگی بسیار کمی هم دارد .

  • ناشناس
    0 | 0

    (هیچ دولتی که هیچ، هیچ رژیمی هم نمی‌تواند تهران را به وضع قبل برگرداند یا حتی پایتخت را جابجا کند. این سخن که می‌گویند پایتخت باید جابه‌جا شود، به‌ لحاظ سیستمی اصلا امکان‌پذیر نیست که بشود یک پایتخت تکینه شده را جابجا کرد چون وقتی به مرحله تکینگی رسید دست زدن به آن بحران می‌آفریند یعنی انبوهی از مشکلات و مسائل تازه می آفریند که دیگر نمی تواند مدیریتش کرد.) : جناب استاد بهتر است بجای اصطلاحات نجوم و پزشکی از اصطلاحات اقتصادی استفاده کنید. مگر اصفهان خود شما قبلا پایتخت نبوده یا مگر پایتخت هند و پاکستان با آن جمعیت انبوه را عوض نکردند . یا پایتخت آلمان از بن به برلین تغییر نکرد . اتفاقا بهترین راه نجات اقتصاد ایران تغییر پایتخت است به همان دلایلی که بارها خودتان به آن اشاره کرده اید. که عاقل را اشارتی بس باشد.

    • ناشناس
      0 | 0

      حداکثر جمعیت پیش بینی شده برای تهران 7.5 میلیون نفر بوده که امروز به 8.6 میلیون نفر رسیده است .حتی تهیه آب خوردن برای تهران مشکل است.

    • ناشناس
      0 | 0

      البته این حرف اقای اقتصاد دان کمی عجیبه و بعید از ایشان . شاید منظورشون این هست که برای جابجایی تهران 1 تلیارد دلار پول لازمه و این کار شدنی نیست .

  • farvahar
    0 | 0

    اینها را که قبلا گفته بودیم و میدانستیم.مثل همین دو قطبی شدن جامعه! که بارها عنوانش کردیم.نجات اقتصاد و کشور تنها یک راه دارد مبارزه بی امان با فساد به معنای تام آن یعنی در درجه اول مبارزه با رانت خواری و به دنبال آن ورود به بازار آزاد اقتصاد جهانی والسلام.راه دیگری وجود ندارد و تنها دست و پا زدن در باتلاق است.

    • ناشناس
      0 | 0

      اگر توانستید با رانت خوارها مبارزه کنید . عمرا نمی توانید .

  • آرمان صالحی
    0 | 0

    بیشتر به ابعاد منفی قضیه پرداخته شده.آیا اگر ایشان در دولت مسئولیتی داشتند میتونستند به صحبت هاشون عمل کنند؟ مسائل موشکافی شده.هم در این مقاله و هم در مقاله ایشان مربوط به نفت.ولی از اونجایی که نظام حاکمیتی ایران همچون سالهای دهه پنجاه دچار تصلب شده و قدر تغییر موضع خود را از دست داده،به سختی میتوان روزهای آرامی رو پیش بینی کرد.

    (از طرف یک کارآفرین خودساخته که در بدترین شرایط کشور،بنگاهش تعطیل نشد)

  • ناشناس
    0 | 0

    آخیش دلم خنک شد، همه این حرفهت غم باد شده بود، خوب شد یکی اینقدر قشنگ و شمرده این مفاهبم رو روی کاغذ آورد، ولی ناگفته نمونه که اینم از دستاوردهای این دولته که میشه حرف حساب زد و چاپش هم کرد.

    • ناشناس
      0 | 0

      اگر روحانی دقت کند ایشان برای نجات روحانی این حرف ها را زده است افسوس که گوش شنوایی وجود ندارد

  • صادق
    0 | 0

    اینا که فاز دوم رو اجرا میکنن
    پس بریم زودتر پولامون رو تبدیل به ارز کنیم

  • ناشناس
    0 | 0

    ایشون چون مسولیتی تو دولت نداره اینقدر قشنگ حرف می زنه پس این حرفها رو مسولین هم می دونن ولی چندین ساله که دارن راه رو اشتباهی می رن

  • ناشناس
    0 | 0

    بسیار عالی بود ممنون شما وظیفه تان را انجام دادین . خیییییلی ممنون .واقعا لدت بردم

  • ناشناس
    0 | 0

    آیا می‌دانید که دولت اسلامی قول شرف داده در مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها اگر همه 78000000 میلیون نفر ایرانی انصراف دهند ؟ علاوه بر پول نفت و پول فرآوردهای نفتی و پول گاز و پول برق و پول اتوبوس و پول کرایه تاکسی و پول موبایل و تلفن و پول اب و ... هم بر سر سفره‌ های مردم ایران می‌آید؟

  • سهراب
    0 | 0

    انصافا جناب دکتر رنانی "برجسته ترین اقتصاددان حال حاضر کشور هستند" ایشان از ده سال پیش همه چیز را درست پیش بینی کرده اند و با شجاعت تمام، هشدار داده اند حتی به سران نظام. اما دریغ از یک گوش شنوا. دکتر عزیز، شما سرمایه ی بزرگ ایران زمین هستید و ما شما را قدر می دانیم.

  • ابراهیم کوچکی
    0 | 0

    سلام،بنده پاره ای از اوقات مقالات آقای رنانی را میخوانم ودر سنوات گذشته مقالات آقای نیلی در حال حاضر متوجه شدم که همه ما مشکل داریم چرا؟چون همه وهمه در مقام حرف هستیم تیم اقتصادی دولت دکتر نیلی را هم شامل میشود به نظر بنده اگر آقای دکتر نیلی آدم درستکاری بود در این تیم جا نمیگرفت چرا؟چون بنده اهل رشت هستم و هم محلی آقای نوبخت ،آقای نوبخت ذره ای برای استان در چهار دوره نمایندگی خود کاری انجام نداده است ولی اکنون میخواهد برای مملکت کار کند؟آقای رنانی شما به فکر تدریس خود باشید تا ارائه راهکار مملکت درست بشو نیست مردم ما از خودم گرفته تا مابقی اصلاح پذیر نیستیم. وسلام

  • ناشناس
    0 | 0

    بهترین و رکترین مطلبی که خوندم باید یکی یه کپی گرفت و داد به همه مسوولین نطام از بالا تا پایین بلکه یکم .... ...................

  • اذربایجانی
    0 | 0

    هدفمندی در امور اقتصادی کشور در ظاهر کار بسیار خوب و پسنیده ای است.اما اجرای ان در شرایط نا مناسب اقتصادی و سیاسی امروز ایران کاری بس خطرناک است و تاثیر ان بر تمامی اقشار جامعه خواهد بود.فاز اول قطعا برای مردم جز گرانی و بدبختی چیزی را حاصل نکرد. اکنون با اجرای فاز دوم گویا دوستان عزیز فقط طناب دور گردن اقشار کم درامد جامعه رو تنگ تر خواهد کرد.مایلم درامد نا خالص بنده حقیر را برای تجزیه و تحیل خدمت عزیزان بیان کنم.بنده دارای کار دولتی نیستم و درامدی از دولت محترم دریافت نمیکنم اما بطور متوسط درامد بنده در ماه حدود 800 الی یکمیلیون تومان است از این مبلغ مبالغ زیر را کسر کنید تا عمق فاجعه مشخص شود.دو فرند دارم که برای ایاب و ذهاب ان ماهی 80 هزار تومن پرداخت میکنم.برای لباس این دو کودک ماه حداقل 50 هزار تومن کسر کنید.برای دفتر و مداد و دریافتی مدرسه نیز جمعا حدود 40 هزار تومن حداقلی را نیز کسر کنید.برای پول تو جیبی نیز برای هرکدام 20 هزار تومن نیز کسر شود.برای خود چیزی محاسیه نمیکنم.برای خوردو خوراک حداقل 5هزار تومن برای هر کدام مد نظر بگیریدجمعا روزی 20 هزار تومن از ان کم کنید یعنی 600 هزار تومن ماهی.برای پرداخت قسط خودرو نیز 230 هزار تومن در نظر بگیرید.قیمت60 لیتر قیمت بنزین یارانه ای نیز از این مبلغ کم کنید.برای گاز و برق و اب و.. ماهی حداقل100 هزار تومن نیز در نظر بگیرید. تا الان نه میوه ای خوردیم نه تفریحی رفتیم و نه لوازم کاملا کهنه منزل رو نیز عوض نکردیم.بیمار هم نشدیم و حتی لباسی هم برای خود نخریدیم.پیراهن و شلوار و.. رو نیز با وصله و.. تعمیر کردیم و مانع ایجاد هزینه شدیم.حال شما بگویید با این اوصاف ایا بنده با خانواده 4 نفری چقدر پس انداز خواهم داشت و برای اینده فرزندانمان تدبیر خواهم کرد؟!!!ایا مردن بهتر از زندگی نیست؟

ارسال نظر

عناوین بیشتر

آخرین اخبار عناوین بیشتر